Gelir Vergisinde Yer Alan Muaflıklar Giriş Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) “Muaflık ve İstisnalar” Gelir vergisinde kullanılan vergi planlaması araçları; başlıklı ikinci kısmının birinci ve üçüncü bölümlerinde vergiden kaçınmak, işletmenin hukuki yapısını belirlemek, muaflıklar gelir unsurlarına ayrılmadan topluca işletmenin kuruluş yerini seçmek, muaflık, istisna ve düzenlenmiştir. Burada yer alan muaflıkların bazıları indirimlerden yararlanmak şeklinde sayılabilir. Bunlardan sadece bir gelir unsurunu ilgilendirirken, bazıları ise en sık kullanılan araçların başında muaflık, istisna ve birden fazla gelir unsuru ile ilgilidir. indirimler gelmektedir. Esnaf Muaflığı Gelir Vergisinde Vergi Planlaması Araçları Esnaf muaflığı gelir vergisindeki önemli muaflıklardan Gelir vergisinde kullanılan vergi planlaması araçlarından biridir ve temelde ekonomik ve sosyal açıdan zayıf bazıları; durumda olanların korunması amacıyla getirilmiştir.
• vergiden kaçınmak, Küçük esnafın çok zor koşullarda ve sınırlı miktarda gelir • işletmenin hukuki yapısını belirlemek, elde ettiği ve bu sınırlı gelirin vergi dışı bırakılmasının • işletmenin kuruluş yerini seçmek, toplumsal adalete uygun olacağı düşünceleri de esnaflara • muaflık, böyle bir muafiyet tanınmasında önemli faktörler olmuştur. • istisna ve indirimlerden yararlanmak olarak sayılabilir. • Esnaf muaflığından yararlanmanın genel şartları
Vergiden Kaçınmak şu şekilde belirlenmiştir: • Ticari, zirai veya mesleki kazancı nedeniyle Vergiden kaçınma, vergi kanunlarındaki boşluklardan gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak, yararlanmak veya vergiyi doğuran olaya sebebiyet • Esnaf muaflığı kapsamındaki faaliyetleri gelir ve vermemek suretiyle vergi ödemelerini azaltmak için kurumlar vergisi mükelleflerine bağlılık arz yapılan bir girişim olarak ifade edilebilir. Örneğin, ticari edecek şekilde yapmamak. faaliyetle uğraşmak yerine daha düşük bir oranda vergilendirilen menkul sermaye geliri tercih edildiğinde Aşağıda yazılı faaliyetlerle uğraşanlar, esnaf muaflığının vergiyi doğuran olaya sebebiyet verilmemiş olunmaktadır. genel şartları ile birlikte faaliyet türlerine göre belirlenen özel şartları sağladıkları taktirde esnaf muaflığından İşletmenin Hukuki Yapısını Belirlemek faydalanabileceklerdir: İşletmenin hukuki yapısının belirlenmesinde dikkate alınması gereken faktörlerden birisi tabi olacağı vergisel • Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile yükümlülük ve avantajlarından yararlanma durumudur. gezici olarak veya bir iş yeri açmadan perakende Çünkü işletmelerin vergi kanunları karşısındaki durumunu ticaretle uğraşanlar, bilmek ve ona göre tercih yapmak, kuruluş ve faaliyet • Bir iş yeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan aşamasında işletmelerin vergisel yönden daha avantajlı bir doğruya tüketiciye iş yapan küçük el sanatları ve konuma sokabilmekte ve yönetime daha sağlıklı vergi beden işçiliği ile uğraşanlar, planlaması imkânı sağlamaktadır. • Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar, İşletmenin Kuruluş Yerini Seçmek • Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde Türk vergi sisteminde, işletmelerin kuruluş yeri makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları seçiminde, vergi planlaması imkânı yaratacak işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası müesseseler; serbest bölgelerde elde edilen kazançlara ile nakliyecilik yapanlar, ilişkin istisna, teknoloji geliştirme bölgeleri ve AR-GE • Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan faaliyetleri ile ilgili düzenlemeler, indirimli kurumlar arabası, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla ara vergisi uygulaması şeklinde sayılabilir. sıra nakliyecilik yapan çiftçiler,
Muaflık, İstisna ve İndirimlerden Yararlanmak • Evlerde makine ve aletler kullanılmadan üretilen el işleri, bazı eşyalar ve ürünleri işyeri Türk Vergi Sistemi’nde özellikle Gelir, Kurumlar ve açmaksızın satanlar, Katma Değer Vergisi Kanunları’nda yer alan başlıca muaflık, istisna ve indirimler işletmelerin kuruluş, yatırım • Bir iş yeri açmaksızın kendi nam ve hesabına ve finansman kararlarını etkileyen en önemli faktörlerdir. münhasıran kapı kapı dolaşmak suretiyle her Çünkü muaflık, istisna ve indirim uygulamaları ile türlü hurda toplayanlar, vergilemede ödeme gücü ilkesi bir nevi esnetilmektedir. • Geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olduğu ve Bu uygulamalarda verginin mali fonksiyonu değil, sosyal kaybolmaya yüz tuttuğu belirlenen meslek ve ekonomik fonksiyonu devreye girmektedir. Dolayısıyla kollarında faaliyette bulunanlar, kişinin vergi ödeme gücü olsa dahi vergi alınmaması • Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik yoluna gidilmektedir. enerjisi üretimi amacıyla, konutların çatı ve/veya cephelerinde kurulan üretim tesisinden üretilen
elektrik enerjisinin ihtiyaç fazlasını son kaynak başlama tarihi itibarıyla bu maddedeki şartları tedarik şirketine satanlar, taşımalıdır. • Hazine ve Maliye Bakanlığınca kabul edilen • Ölüm hali hariç, faaliyetin eş veya üçüncü derece ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler. dahil kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olmalıdır. Diplomat Muaflığı • Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete Yabancı devletlerin Türkiye’de bulunan elçi, sonradan ortak olunmamalıdır. maslahatgüzar ve konsolosları (fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensup olan ve o memleketin Özel Eğitim-Öğretim Kazancı İstisnası
uyrukluğunda bulunan memurları, Türkiye’de resmi bir GVK’nin 20. maddesinde düzenlenen özel eğitim-öğretim görevle memur edilenler bu sıfatlarından dolayı ve işletmelerine tanınan kazanç istisnasına göre; özel kreş ve karşılıklı olmak şartıyla gelir vergisinden muaftırlar. gündüz bakımevleri ile okul öncesi eğitim, ilköğretim, Diplomat muaflığının temel şartı, karşılıklılık bulunması özel eğitim ve orta öğretim özel okullarının esasıdır. Türkiye tarafından muafiyet tanınan elçilik ve işletilmesinden elde edilen kazançlar, faaliyete geçtiği konsolosluk çalışanlarının mensubu olduğu ülkenin de vergilendirme döneminden itibaren beş vergilendirme aynı nitelikteki Türkiye elçilik ve konsolosluk dönemi gelir vergisinden istisna tutulmuştur. mensuplarına aynı muafiyeti tanıması gerekir. Yazılım, Tasarım ve Ar-Ge Kazancı İstisnası Serbest Meslek Kazancı Muaflığı 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’nun
Serbest meslek kazancı muaflığı; ebe, sünnetçi, sağlık geçici 2. maddesine göre; bölgede faaliyet gösteren gelir memuru, arzuhalci, rehber gibi serbest meslek sahiplerine ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, münhasıran bu bazı şartlara uymaları durumunda tanınan bir muafiyettir. bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde Şartlar şu şekilde belirlenmiştir: ettikleri kazançları 31.12.2023 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur. • Muayenehane, yazıhane, atölye gibi özel iş yerleri açmak, Serbest Bölge Kazancı İstisnası • Çalışılan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette 6745 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun geçici 3. bulunduğunu gösteren alametleri asmak, maddesi çerçevesinde faaliyette bulunan kişilerin belirli • Devamlı şekilde mesleki faaliyette bulunduğunu şartlar altında elde ettikleri kazançlar vergiden istisna gösteren ilanlar yapmak, edilmiştir. • Serbest mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolmak. Telif Kazancı İstisnası
Müellif, mütercim, heykeltıraş, hattat, ressam, bestekâr, Gelir Vergisinde Yer Alan İstisnalar bilgisayar programcısı ve mucitler ile bunların kanuni
Gelir Vergisi Kanunu’nda düzenlenen istisnaların sayısı mirasçılarının; çok fazla olduğundan, burada en sık karşılaşılanlar ilgili • Şiir, hikâye, roman, makale, bilimsel araştırma ve oldukları gelir unsuru da belirtilerek açıklanacaktır. incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, Genç Girişimcilerde Kazanç İstisnası karikatür, fotoğraf, film, video band, radyo ve Genç girişimcilerde kazanç istisnası GVK’nin mükerrer televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini 20. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu madde gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, hükmüne göre, ticari, zirai veya mesleki faaliyeti televizyon ve videoda yayınlamak, nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis • Kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak, doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete • Bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme temlik etmek veya kiralamak dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 75.000 suretiyle elde ettikleri kazançlar gelir vergisinden istisna TL’ye kadar olan kısmı gelir vergisinden müstesnadır. edilmiştir.
Ticari, zirai veya serbest meslek faaliyetlerine yönelik İstisnadan yararlanabilmek, ilki istisnadan yararlanacak getirilen genç girişimcilerde kazanç istisnasından olan kişiler, ikincisi gelirin elde edildiği kaynak, üçüncüsü yararlanabilmenin şartları şunlardır: ise gelirin elde ediliş biçimi ve dördüncüsü elde edilen • İşe başlama kanuni süresi içinde bildirilmiş gelir tutarı olmak üzere dört açıdan şarta bağlanmıştır.
olmalıdır. • İstisnadan yazar, tercüman, heykeltıraş, hattat, • Mükellef kendi işinde bilfiil çalışılmalı veya işi ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı, kendisi sevk ve idare etmelidir. mucitlerin kendileri ve kanuni mirasçıları • Faaliyetin adi ortaklık veya şahıs şirketi yararlanabilir. bünyesinde yapılması halinde tüm ortaklar işe
MLY410U-VERGİ PLANLAMASI
Ünite 3: Gelir Vergisinde Vergi Planlaması
• Telife konu olan eserin, şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeler, röportaj karikatür, fotoğraf, film, video, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi nitelikte olması gerekir. • Eserlerin gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlatılması veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleriyle ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle gelir elde etmeleri gerekmektedir. • Elde edilen kazançları toplamı 103. maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı (2021 yılı için 650.000 TL) aşmaması gerekmektedir.
Konut İstisnası
GVK’nin 21. maddesinde düzenlenen istisnaya parasal sınır getirilmiştir. 2021 yılı için belirlenen parasal sınır 7.000 TL olup, her bir mükellefin elde ettiği gayrimenkul sermaye iradının gayri safi tutarlarına ayrı ayrı uygulanır.
Sürekli ve kısmi istisna niteliğinde olan konut istisnasından yararlanabilmek için belirlenen şartlar şunlardır:
• Binaların konut olarak kiraya verilmesi. • Mükellefin ticari, zirai ve mesleki kazançlarını yıllık beyanname ile bildirmek zorunda olmaması. • Mükellefin diğer gelir unsurlarından elde edilen gelirlerin gayri safi tutarları toplamı belirlenen üst sınırı aşmaması.
Kâr Payı İstisnası
Menkul sermaye iratlarında kâr payı istisnası GVK’nın 22/3. Maddesine göre tam mükellef kurumlardan elde edilen, ortaklık karşılığı kâr paylarının yarısı gelir vergisinden müstesnadır. İstisna edilen tutar üzerinde 94. madde uyarınca tevkifat yapılmakta ve istisna dahil toplam tutar üzerinden tevkif edilen verginin tamamı, kâr payının yıllık beyanname ile beyan edilmesi durumunda hesaplanan vergiden mahsup edilmektedir. Elde edilen kâr payı gelirinden başka beyana tabi bir gelir bulunmaması ve istisna rakamından sonra kalan tutarın 103. maddede yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutarı (2021 yılı için 53.000 TL) aşması hâlinde yıllık beyanname verilmektedir.
Teşvik İkramiyesi İstisnası
GVK’nın 29. maddesinde teşvik amacıyla verilen bazı ikramiye ve ödüller vergiden istisna edilmiştir. Söz konusu istisna zirai kazançlarda, serbest meslek kazançlarında ve ücretlerde uygulanmaktadır.
Yemek ve Ulaşım Bedeli İstisnası
İşverence, iş yeri veya eklentileri dışında yemek verilen durumlarda çalışılan günlere ait Katma Değer Vergisi
hariç bir günlük yemek bedelinin 2021 yılı için 25.00 TL’ye kadar kısmı istisna olarak dikkate alınmaktadır.
Diğer İstisnalar
GVK’da yer alan diğer istisnalar şu şekilde sayılabilir:
• PTT Acentelerinde Kazanç İstisnası, • Sergi ve Panayır Kazançları İstisnası, • Sınai Mülkiyet Hakları Kazançları İstisnası, • Uluslararası Gemicilik İstisnası, • Ürün Senetleri Satış Kazancı İstisnası, • Ücret Mahiyetinde Yapılan Ödemelerde İstisnalar, • Tek Primli Yıllık Gelir Sigortalarından Yapılan Ödemeler İstisnası, • Gelir Ortaklığı Senetlerine Ödenen Gelirler İstisnası, • Diğer Kazanç ve İratlarda Devir İstisnası, • Değer Artış Kazancı ve Arızi Kazanç İstisnası.
Gelir Vergisinde Yer Alan İndirimler
Vergi indirimi; ekonomik ya da sosyal amaçlarla, belirli şartlar altında mükelleflerin vergi matrahına ulaşırken, brüt vergilendirilebilir gelirleri üzerinden belli tutarlarda eksiltmeler yapılmasıdır.
Özel Sigorta ve Bağ-Kur Primleri İndirimi
GVK’nın 89/1-1. maddesi hükmüne göre; beyan edilen gelirin %15’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait özel sigorta primleri gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden indirim konusu yapılabilmektedir.
Eğitim ve Sağlık Harcamaları İndirimi
GVK’nın 89/1-2. maddesi hükmüne göre, mükellefler kendileri, eşleri ve küçük çocukları için yapmış oldukları eğitim ve sağlık harcamalarını yıllık beyan ettikleri gelirlerinden indirilebilmektedir.
Engelli İndirimi
GVK’nın 89/1-3. maddesi hükmüne göre, serbest meslek faaliyetinde bulunan veya basit usulde vergilendirilen engellilerin gelir vergisi beyannamesinde bildirilen gelirlerinden, belirlenen şartlara uygun olarak engelli indirimi yapılabilmektedir. Buna göre; çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunan kişiler birinci derece engelli, asgari %60’ını kaybetmiş bulunan kişiler ikinci derece engelli, asgari %40’ını kaybetmiş bulunan kişiler ise üçüncü derece engelli sayılır ve engellilik dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar 12 ile çarpılarak bulunan yıllık engelli indirimi tutarları beyan edilen gelirden indirilir.
Bağış ve Yardımların İndirimi
GVK’nın 89. maddesinin birinci fıkrasının dördüncü ile onikinci bentleri arasında yapılan bağış ve yardımların indirilebilmesi bazı aranan esaslar belirlenmiştir. Bu esaslar bağışın yapıldığı kurumun veya bağışın niteliği açısından farklılık göstermektedir. Buna göre yapılan
bağış ve yardımların bazıları beyan edilen gelirin %5’i ile Bireysel Katılım Yatırımcısı İndirimi sınırlı indirilebilirken yapılan bağış ve yardımların GVK’nın geçici 82. maddesine göre, bireysel katılım bazılarının ise tamamı indirilebilmektedir. yatırımcılarının Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen
Sponsorluk Harcamalarının İndirimi usul ve esaslar dahilinde şirketlere koydukları sermaye miktarının %75’ini gelir vergisi matrahından gider olarak GVK’nın 89/1-8. maddesinde belirlenen şartlara uygun indirebilmelerine imkân sağlanmıştır. Araştırma, olarak; yapılan sponsorluk harcamalarının amatör spor geliştirme ve yenilikçilik programları kapsamında projesi dalları için tamamı, profesyonel spor dalları için %50’si son beş yıl içinde desteklenmiş kurumlara iştirak sağlayan yıllık beyanname ile bildirilecek gelirlerden indirim bireysel katılım yatırımcıları için bu oran %100 olarak konusu yapılabilmektedir. uygulanmaktadır. Bu kapsamda yıllık indirim tutarı 1 Araştırma ve Geliştirme Harcamalarının İndirimi milyon TL’yi aşamamaktadır.
5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 3/A maddesine göre, işletme bünyesinde gerçekleştirilen münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik Ar- Ge harcamaları tutarının %100’ü, kazancın tespitinde indirim konusu yapılmaktadır. Ar-Ge indirimine esas alınacak harcamalar; ilk madde ve malzeme giderleri, personel giderleri, genel giderler (elektrik, su, makine onarım, bilimsel yayın, nakliye giderleri gibi) ve amortismanlardır.
Girişim Sermayesi Fonu Tutarlarının İndirimi
GVK’nın 89/1-12. maddesi hükmü gereğince, Vergi Usul Kanunu’nun 325/A maddesine göre girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin %10’unu aşmayan kısmı gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden indirim konusu yapılabilmektedir.
Yurtdışı Hizmetler Kazancı İndirimi
GVK’nın 89/1-13. maddesinde belirlenen şartlara uygun olarak; dar mükellef kişilere yönelik olarak Türkiye’de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi, ürün testi, sertifikasyon, veri saklama, veri işleme ve veri analizi ile eğitim ve sağlık hizmeti veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın %50’si gelir vergisi matrahının tespitinde bildirilecek gelirden indirim konusu yapılabilmektedir.
Korumalı İş Yeri İndirimi
GVK’nın 89/1-14. maddesine göre, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için yapılan ücret ödemelerinin yıllık brüt tutarının %100’ü oranında korumalı işyeri indirimi yapılabilmektedir.
Basit Usul Kazancı İndirimi
GVK’nın 89/1-15. maddesi hükmüne göre, ticari kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin sadece basit usulde tespit edilen ticari kazançlarının 2021 yılı için 14.000 TL’lik kısmı kadar gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden indirim konusu yapılabilmektedir.