çeşitli ağırlıktaki kaplara konulması halinde, her kapta Dış Ticarette Belgelerin Önemi bulunan malların miktarını göstermek için düzenlenir.
Dış ticaret işlemleri sürecinde kullanılan belgeler, ispat Çeki listesi fatura ile birlikte ihracatçı firma veya malı edici olması bakımından bir delil, taraflar için bir gönderen tarafından veya beyan sahibi tarafından güvence, dispozisyon, temlik (devir) ve finansman gibi hazırlanabilir. Genellikle dökme mallar için fonksiyonlar üstlenmektedir. hazırlanmaktadır.
Delil Fonksiyonu: Dış ticaret belgeleri, yer alan bilgilerin Taşıma Belgeleri: Taşıma belgeleri, taşıma işleminin hukuki anlaşmazlıklar ortaya çıktığında taraflar için bir yapıldığı yönteme göre, farklı isimlerle düzenlenmektedir. delil olma niteliğini haizdir. Deniz Konşimentosu: Geminin kaptanı, donatanı veya Güvence Fonksiyonu: Tarafların mal bedelini alması, mümessili tarafından yükletene taşıma belgesi olarak taahhüt edilen malın sözleşmedekine uygun olması gibi, verilen belgeye denir. dış ticarette risk oluşturabilecek unsurlarda güven veren bir mekanizmadır. Havayolu Taşıma Belgesi: Gümrük Mevzuatı ile hava taşımalarında, deniz taşımacılığı ile aynı anlamda ve Dispozisyon Fonksiyonu: Taşıma belgeleri ile ilgili bir benzeri bilgileri kapsayan hava konşimentosu fonksiyon olan dispozisyon kavramı malı gönderen tarafa, kullanılacağını belirtilmiştir. Havayolu şirketinde kalacak teslimat yerinin değiştirilmesi, malın geri getirilmesi, olan yeşil, yükletene verilmek üzere mavi ve alıcıya nakliye işleminin durdurulması, malın alıcıdan başkasına verilmek üzere pembe olmak üzere dokuz kopya olarak teslimini istemek gibi haklar elde etmesine yardımcı olur. düzenlenir.
Temlik (Devir) Fonksiyonu: Konşimento, FIATA Karayolu Taşıma Senedi: Kara nakliyatında taşıyıcılar nakliyeci taşıma makbuzu ve makbuz senedi için geçerli tarafından konşimento yerine düzenlenen belgeye denir. olan devir fonksiyonu ile ilgili senetler ciro veya alacağın temliki hükümleri (temlik beyanı + teslim) çerçevesinde Kombine (Karma) Taşıma Belgesi: Malların, deniz, kara, başkalarına devredilebilirler. Senedi devralan taraf hava ve demiryollarından en az ikisinin kullanılarak devraldığı senetlerin temsil ettiği malların hak sahibi olup taşınması işlemidir. Düzenleyen taşıma acentesi, malı taşıyıcıdan veya antrepo sahibinden malın kendisine teslim aldıktan sonra meydana gelecek tüm kayıpların teslimini talep edebilir. sorumluluğunu üstlenmektedir. Kıymetli evrak niteliğindedir ve ciro yoluyla devredilebilir. Dış Ticarette Kullanılan Belgeler Demiryolu Hamule Senedi: Demiryolu taşıma Dış ticaret işleminde kullanılan belgeleri niteliklerine işlemlerinde kullanılan bir senettir. Nama yazılı olarak göre, ticari belgeler, resmi belgeler, sigorta belgeleri, düzenlenmektedir. Kıymetli evrak olarak kullanılması finansman belgeleri ve taşıma belgeleri veya belgeyi veya devri söz konusu değildir. kullananın tarafına göre, ithalatçı tarafından hazırlanacak/sağlanacak belgeler ve ihracatçı tarafından Tır Karnesi: Uluslararası kara taşımacılığının hazırlanacak/sağlanacak belgeler olarak sınıflandırılabilir. kolaylaştırılmasını sağlayan bir gümrük transit belgesidir. TIR Karnesi ile hareket noktasındaki gümrük idaresinden, Gümrük Beyannamesi: Ülkeden yurtdışına ihraç edilecek varış noktasındaki gümrük idaresine kadar bir prosedür olan malların gümrük idaresine beyan edilmesi için altında taşınır. TIR karnesi olmadan uluslararası karayolu kullanılan belgedir. taşımacılığı yapılamaz. Tır Karnesi, 4, 6, 14 ve 20
Fatura: Satış işlemi kesinlik kazandığında satıcı ve diğer yapraktan oluşan formlarda satılmaktadır. Malların hallerde gönderici tarafından mahallinde düzenlenmiş bir hareket ettiği ülkeden tır karnesi sahibinin yerleşik olduğu belgedir. Ayrıntılı Fatura faturalarda her kabın içinde satış veya ikamet ettiği ülkede verilir. Karneyi veren kurumun birimine göre ne miktar eşya bulunduğu gösterilmediği öngördüğü süre içerisinde, gümrük kontrolünden geçmesi takdirde, kıymet esasına göre vergilendirilen, ancak kaydıyla hareket gümrüğünden varacağı gümrüğe kadar birden fazla kap içerisinde yer alan, birden fazla cins ve geçerlidir.
çeşitteki malların, her kapta aynı cins ve kıymette ne FIATA Belgesi: Nakliyeci makbuzu niteliğindeki bu kadar eşya bulunduğunu gösteren ve satan veya gönderen belgeler Uluslararası Taşıma Acenteleri Birlikleri tarafından mahallinde düzenlenen bir belgedir. Proforma (FIATA) tarafından üye acentelere verilen belgelerdir. Fatura ise ticaret işleminin başlaması için gerekli olan, FIATA belgeleri, Taşımacının malları, ithalatçıya sevk malların niteliklerini, birim fiyatlarını, teslim ve ödeme edilmek üzere teslim aldığını gösteren, ciro edilemeyen, şekillerini içeren bir satış teklifi olarak düşünülmelidir. nama yazılı FIATA FCR, Taşımacının malları taşımak Proforma faturanın, faturadan farkı, Proforma fatura üzere teslim aldığını gösteren emre yazılı ve ciro ibaresinin yer alması ve bir mali yükümlülük edilebilen FIATA FCT, Birden fazla nakil vasıtasıyla getirmemesidir. İthalatçı firma, proforma faturada taşınacak olan, bu nedenle tüm taşıma işlemlerinin tek bir belirtilen şartları uygun görerek, mal alımını yapmak için belge olarak düzenlenmesini sağlayan, FIATA FBL sipariş girerek, alım sürecini başlatmış olacaktır. Çeki olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Listesi fatura kapsamı dâhilinde malların cins ve türlerini,
Nakliyeci Makbuzu: Nakliye komisyoncuları tarafından ülkelere ait olmadığına dair beyanları içeren düzenlenen taşıma belgeleridir. sertifikalardır.
Posta Makbuzu: Malların posta yoluyla gönderilmesi Helal Belgesi: Müslüman ülkelere veya Müslüman durumunda, alınan gönderi belgesidir. Ciro edilemez. nüfusun yoğunlukta olduğu yerlere yapılan, özellikle et ve türevlerinden oluşan hayvansal nitelikli ürünlerin, İslami Navlun Faturası: Dış ticarete konu olan malların nakliye kurallara uygun olarak hazırlandığını gösteren bedellerin ihracatçı tarafından ödenmesi söz konusu sertifikalardır. olduğu durumlarda, genellikle taşıyıcı tarafından düzenlenen faturadır. Koşer Belgesi: Musevilik inanışının hâkim olduğu yerlere yapılan ihracat işlemlerinde, ithalatçıların talep etmiş Dolaşım Belgeleri: Uluslararası anlaşmalar gereği tanınan olduğu, gerekli özenin gösterildiğini ortaya koyan çeşitli avantajlardan faydalanabilmek için gerekli olan sertifikalardır. belgelerdir. Serbest dolaşım hakkı sağlayan, çeşitli vergi tarifelerinin dezavantajları veya kotalar gibi çeşitli Bitki Sağlık Sertifikası: Gıda güvenilirliğine yönelik önlemelere karşı bu belgeler sahiplerine ayrıcalık düzenlenen belge; ihraca konu olan ürünün tehlikeli sağlamaktadır. EUR.1., A.TR gibi belgeler bu amaçla madde ve zararlı hastalıklardan korunduğunu, üretim düzenlenen belgelerdir. koşullarında, asgari teknik ve sıhhî gerekliliklere ve mevzuata uygunluk açısından, ilgili bakanlığın A.TR Belgesi, serbest bölgelerden AB ülkelerine malların görevlendirdiği kişilerce, ürünler ve üretilen yerlerin gönderilmesi durumunda düzenlenmektedir. düzenli olarak denetlendiğini, numune alarak analiz EUR.1 Dolaşım Belgesi, EFTA ülkelerine, Avrupa Birliği edildiğini gösterir, Türkçe/İngilizce olarak düzenlenir. ile demir çelik ürünlerinde (AKÇT ürünleri), Türkiye’nin Veteriner Sağlık Sertifikası: Gıda maddeleri, deri, canlı serbest ticaret anlaşmaları imzaladığı ülkelere yapılan hayvan ve bu ürünlerin ambalajında kullanılan ihracatlarda ve Avrupa Birliğine yönelik tarım ürünleri maddelerin, herhangi bir şekilde zararlı madde ihracatında düzenlenen, menşe ispat edici nitelikte bir içermediğini, sağlam ve sağlıklı olduklarını gösteren bir belgedir. belgedir. ATA Karnesi, Uluslararası Geçici İthalat Sözleşmesi ve CITES Belgesi: Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Ekleri kapsamında, sözleşmeye taraf ülkeler arasında, Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin başka herhangi bir belgeye gerek duyulmaksızın, eşyanın Sözleşme (CITES) kapsamında yer alan hayvan ve bitki geçici olarak ithalat ve ihracatını sağlayan, gümrükten türlerinin sürdürülebilir kullanımını sağlamak için, geçiş sürecini kısaltan, bir yıl geçerliliği bulunan gümrük uluslararası ticaretinin kontrol altına alınmasına yönelik belgeleridir. usul ve esasları ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon Menşe Şahadetnamesi: EUR.1 ve FORM A belgesinin sağlayarak düzenleme amacıyla düzenlenen sözleşme ibrazı halleri dışında, malların önlem uygulanan ülke uyarınca CITES belgesi düzenlenmektedir. menşeli olmadığını veya başka bir ülkede gördüğü Kalite Kontrol Belgesi: Dış Ticarette Teknik değişiklik ve işlemler dolayısıyla o ülke menşeli Düzenlemeler ve Standardizasyon Rejimi Kararı ilgili sayılmaması gerektiğini belgelendirmek üzere menşe maddelerinde belirtilen maddelerin insan sağlığı ve ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca güvenliği yönünden uygunluğu, Kontrol Belgesi ile düzenlenmiş olan belgedir. belgelenir. İşlenmiş Tarım Ürünleri Beyan Formu/Analiz Sonuç Gözetim Belgesi: İthalatçı tarafından, dış ticaret e konu Raporu: Serbest dolaşıma sokulan işlenmiş tarım olan mallar ile ilgili olarak bazı durumlarda talep edilen, ürünlerinin tarım paylarını belirten ve kimyager tarafından malların, sözleşme şartlarına uygunluğunun denetiminin onaylanmış belgedir. istendiği belgelerdir. İthal Eşyasına Ait Kıymet Bildirim Formu: Gümrük Analiz Sertifikası: İhtiva ettiği ürünler bakımından, Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII’nci kimyasal analize tabi tutulması gereken malların, imalatçı Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşma hükümleri tarafından, kendi laboratuvarlarında veya uygun firmalara çerçevesinde belirlenen ithal eşyasına ait gümrük yaptırdığı analizlere ilişkin raporlardır. kıymetinin unsurlarını içeren belgedir. Kota Listesi: Gönüllü ihracat kısıtlamaları ve miktar Gümrük Statü Belgesi: Malların gümrük statüsünü kısıtlaması uygulanan malların ihracatında kullanılan bir onaylayan ve ilgilinin talebi üzerine, gümrük idareleri belgedir. tarafından verilen belgedir. Poliçe: Kanununca öngörülen şekil ve şartlarca kayıtsız Boykot ve Kara Liste Sertifikası: Uluslararası şartsız bir bedel ödenmesi için düzenlenen kıymetli evrak anlaşmazlıkların varlığı veya savaş halinde, ambargo hükmündeki özel havale türüdür. koyulan ülkelere ait malların ambargo uygulanan ülkelerden alınmadığı ve ihracata konu olan malların ilgili
Bono: İthalatçının imzalayarak ihracatçıya gönderdiği bir belgedir.
Antrepo Makbuzu: Malların antrepoya teslim edildiğinde, antrepo sorumluları tarafından düzenlenip teslim edene verilen bir evraktır.
Rehin Senedi: Kredi alan kişinin dış ticarete konu mallarını teminat olarak elinde bulunduran bankanın, borcunu ödemek isteyen borçluya mallarını satabileceğini gösteren bir teminat senedidir.
Teslim Emri: Banka tarafından antrepo sorumlusuna verilen ve malların ithalat yapmak isteyen kişi veya kuruma verilmesine olanak sağlayan belgedir.
Sigorta Belgeleri: Sigorta şirketi veya acentesi tarafından dış ticarete konu olan unsurlarla ilgili olarak yapılan sigorta işlemlerine dair düzenlenen ve ithalatçı ya da ihracatçı firmaya verilen, sigorta belgeleri, sigorta mektupları ve sigorta sertifikalarıdır.
e-Ticaret ve Dış Ticarette e-Belge Uygulaması
Elektronik ortamda yapılan ticaret işlemleri, malların mülkiyet değiştirmesine veya belirli süreliğine kullanım hakkını devrine imkân sağlamaktadır. Müşteri arama, reklam, tutundurma, vb. pazarlama faaliyetleri için daha az çaba sarf edilmesi, ürün sergilemek için fiziki ortamlar yerine sanal ortamların daha düşük maliyetli bir alternatif olması gibi nedenlerle sanal pazarlar yaygın olarak kullanılmaktadır. Yapılan yasal düzenlemeler ile bu tür piyasaların güven ortamını sağlanarak daha etkin bir şekilde işlemesi, var olan veya gerçekleşmesi muhtemel aksaklıklar ve anlaşmazlıkların en aza indirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca elektronik ticaret potansiyelinin dış ticaret işlemlerinde kullanılması dış ticaret hacmine ve ödemeler dengesindeki açıkların kapatılmasına katkı sağlayacaktır.