işlemleri gerçekleştirilmektedir. Ters lojistik işlemlerinde Lojistik İş Süreçleri aşağıdaki adımlar izlenir;
Tedarik Lojistiği, İşletmenin malzemenin kaynağından (tedarik kaynaklarından) hammadde, yarı mamul gibi • Kabul; iç veya dış müşteriden geri kazanılacak girdilerin üretim noktalarına akışıyla ilgili işlemleri ürünün alınması içermektedir. Tedarik kaynakları ile üretim arasında • Geri alım; ürünün müşteriden fiziksel olarak bağlantının kurulduğu tedarikçi ile üretici arasında olan taşınması lojistik süreçtir. Bu süreçte; • Gözden geçirme; işletmenin geri alınmış ürün ile ne yapacağına kararının verilmesi • Hangi malzeme kullanılacak, bu malzeme ne • Yenileme; geri dönen ürünün tamiri/işlenmesi zaman ve ne miktar sipariş edilecek? • Tedarik zinciri içerisinde ürün ve parçalar aşağıda • Hangi malzeme hangi firmadan satın alınacak? sıralanan nedenlerden ötürü ters lojistiğe konu • Tedarikçilerin değerlendirilmesinde nasıl bir yol olabilmektedir. izlenecek? • Üretim dönüşleri: Yeterli olmayan kalite düzeyi, • Malzemenin üretim merkezine taşınmasında üretim sonucu artan ürünler gibi nedenlerle geri hangi taşıma araçları kullanılacak? dönüşler söz konusu olabilir. • Gelen malzeme üretim merkezine gelince ne • Ürün geri çağırma: Bazı durumlarda hatalı ürünler şekilde kabul edilecek ve nasıl depolanacak gibi ancak ürün tedarik zincirine girdikten sonra fark kararlar verilir. edilebilir ve zincirden geri çağırılır.
Üretim Lojistiği, işletme içerisinde gerçekleştirilen tüm • Ticari dönüşler: Bazı ticari anlaşmalara dayalı lojistik faaliyetleri kapsamaktadır ve ağırlıklı olarak gelen geri gönderimler ve bunlarla birlikte zamanlama malzeme ve yarı mamullerin ürüne dönüştürülmesi ve ürün kalitesi açısından talep ve tedarikin sırasında yapılan fabrika içi taşımaları ve geçici depolama eşleşememesi sonucunda oluşan dönüşler. işlemlerini içerir. Üretim lojistiği şu aşamalardan oluşur; • Garanti ve servis dönüşleri: Garanti kapsamında bulunan ürünlerin tamir edilmek veya eşdeğeri ile • Malzeme İhtiyaç Planlamasının çalıştırılması değiştirilmek üzere geri dönüşü söz konusu • Planlı siparişlerin ve satın alma taleplerinin olabilir. oluşturulması • Kullanım sonu ve ömür sonu dönüşleri: Ürünün • Üretim siparişi açma kullanım veya ömrü sonunda yeniden üretim, geri • Üretim için depodan mal çekme dönüşüm veya uygun şekilde yok etme amacı ile • Üretim oluşan dönüşlerdir. • Depoya giriş Ters lojistik için geliştirilen genel yapı sayfa:31, şekil Dağıtım Lojistiği, ürünlerin depolara gönderilmesinden 2.1’de gösterilmiştir. Tersine lojistikte ürün geri tüketiciye ulaşıncaya kadar geçirdiği depolama ve taşıma kazanımında yerine getirilen faaliyetler şöyle sıralanabilir; işlemlerinden oluşur. Bu süreç müşteri ile işletme arasında iletişimin kurulduğu aşama olmasından dolayı ayrıca • Geri Dönüşüm; kullanılan ürünlerin, parçaların önemlidir. Bu sürecin kapsamında değerlendirilecek ve/veya malzemenin üretim alanında toplanarak konular şöyle sıralanmıştır; (gerekli görüldüğünde parçalara ayrılması) ayrılması sonucunda geri dönüşmüş ürünler, • Dağıtım depolarının yeri parçalar malzemeler haline getirilmesidir • Depolama koşulları • Tamir; geri dönmüş ve kullanılmış ürünü yeniden • Talep edilmiş olan ürün miktarı ve teslim zamanı çalışır ya da kullanılabilir hale getirmektir. • Ürünün ambalajlanması • Yeniden Kullanım; malzemelerin, ürünlerin ve • Taşıma araçlarının ve taşıma yönteminin parçaların üretim alanından toplanarak belirlenmesi kullanılmış olarak dağıtılması veya satılması işlemidir. Ters Lojistik (Geri Dönüş Lojistiği), Geri dönüş lojistiği, • Yeniden Üretim; bu süreçte toplanan kullanılmış tedarik zincirinin aksi yönünde tedarikçilerden alınan ürünlerin veya parçaların durumlarının kontrol ürünlerin müşterilere teslimatından sonra hasar görmesi, edilerek eskimiş veya işlevini yitirmiş iadesi, reddi, ambalaj maddelerinin geri kazanımı, parçalarının yenileri ile değiştirilmesi kullanım süresinin dolması, modasının geçmesi, onarım gerçekleştirilmektedir. vb. nedenlerle bu malların ve/veya ambalaj malzemelerinin • Yok Etme; ürünün kendisi ya da üretimi müşterilerden başlangıç noktasına geri götürülmesi vb. esnasında oluşan tehlikeli atıkların çevreye zarar faaliyetler içerir. Bu süreçte malzemenin yeniden vermeyecek biçimde yok edilmesine yönelik kazanılması ya da uygun yöntemle yok edilmesi amacıyla, işlemler yerine getirilir. uygun malzeme depolarının, malzeme akışının ve bu akışa ilişkin bilginin planlanması, uygulanması kontrol edilmesi
Lojistik Sistemin İşleyişi Denizyolu Taşımacılığı, en ucuz taşıma biçimidir. Her Sipariş Alım, Sipariş alma müşterilerden çeşitli ürünlere türlü yük için tüm hava şartlarında kullanılmaktadır. Çok ilişkin siparişlerin alınmasını, siparişlerin üretim büyük miktarda kuru yük, sıvı, gaz ve konteynerlerle yetenekleri içinde olup olmadığını ve mali kurallara malzemelerin taşınması söz konusudur. Bu taşıma türünde uygunluğunu garanti altına alacak kontrolü ve malların hızın çok önemli olmadığı düşük değerli hazır olduğu veya yapılabileceği yanıtı ile birlikte teslim ürünlerin(madenler, kimyevi maddeler, hurda gibi) taahhüdünü ve fiyatını kapsar. nakliyesinde tercih edilmektedir. En önemli avantajı çok büyük hacimli ürünlerin taşınmasına olanak sağlamasıdır. Provizyon (Hazırlık), satın alma, üretim, dağıtım ve servis Dezavantajı ise hızının yavaş olmasıdır. Dünya süreçlerini kapsamaktadır. Provizyon, malzemenin temin ekonomisindeki mal taşımacılığının büyük bir bölümü edilmesinden ürünün üretilmesine ve tedarik zincirinde deniz taşımacılığı aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. sonraki aşamaya ulaştırılmasıyla ilgili akışı gerçekleştirmek için gerekli tüm faaliyetleri kapsamaktadır. Satın alma, Demiryolu Taşımacılığı, ağır yüklerin taşınmasında üretim, sevkiyat ve servis adımlarından oluşur. kullanılan taşımacılık türüdür. Avantaj olarak Kara ve hava yoluna göre iklim koşullarından (sis ve don gibi) daha az Satın Alma, mal ve hizmetlerin üretilmesine yönelik olarak etkilenir, hava, arazi ve suların kirlenmesine etkisi daha tüm; ham madde, bileşen, parça gibi kullanılan malzemeler azdır. Daha az gürültü kirliliğine neden olmaktadır. ile birlikte ekipman ve makine gibi girdilerin satın alınarak Özellikle kara yolları ile karşılaştırıldığında yük ve yolcu temin edilmesidir. taşımacılığında daha az enerji tüketmektedir. Dezavantaj
Üretim, hammadde ve bileşenlerin, müşterilerin talep olarak ise hız konusunda kara yolu ve hava yolu ettikleri kalite ve tasarım özelliklerini taşıyacak şekilde taşımacılığının gerisinde kalmaktadır.
montaj hattında birleştirilerek nihai ürüne dönüştürülmesi Havayolu Taşımacılığı, Diğer taşımacılık türleri içerisinde işlemlerini içermektedir. en pahalı olanıdır. Hacim olarak düşük buna karşılık değer
Sevkiyat, ürünlere ilişkin siparişin üretim merkezinden olarak büyük ürünlerin taşınmasında kullanılır. Diğer müşteri alanına aktarılmasından oluşur. Dağıtım taşıma türleriyle karşılaştırıldığında önemli ölçüde hız işlemlerinde aşağıdaki işlemler gerçekleştirilir: avantajı sağlamakla birlikte, hem diğerlerine göre en pahalı taşımacılık türü olması hem de hava şartlarından • Fabrikalardan ürünlerin toptan bir şekilde dağıtım etkilenmesi gibi olumsuz yönleri söz konusudur. İlk merkezlerine nakliyesi yapılır. yatırım ve işletme giderleri yüksektir. • Dağıtım merkezlerinden müşteri alanına sevkiyat (mal teslimi) gerçekleştirilir. Boru Hattı Taşımacılığı, petrol, doğal gaz ve su gibi sıvı ve • İkinci seviye müşterilerle koordinasyon (ürün gaz ürünlerin taşınmasında kullanılan bir yöntemdir. izlenmesi, stok kontrolü ve buna bağlı Yapım maliyetleri çok yüksektir. Bununla birlikte işletme dağıtımdaki bilgi akışı) sağlanır. maliyetleri düşüktür.
Lojistik Müşteri Hizmeti(Servis), özellikle ürün sevkiyatı Taşımacılık Türlerinin(Modlarının) Kullanım Biçimleri
ile ilgili servis parametrelerini ve bu hizmetlerle bir arada Taşımacılık türleri bir veya daha fazlasının kullanılmasına yer alan garanti ve satış sonrası hizmetleri içermektedir. göre sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflar;
Operatörlerin eğitimi, makinelerin bakımı, temizlik Tek modlu (tekil) taşımacılık, yalnızca demir yolu veya hizmeti ve bilim adamları veya mühendisler tarafından yalnızca hava yolu kullanılması gibi tek bir taşıma türünün sağlanan danışmanlık hizmetleri örnek olarak verilebilir. kullanılması durumudur.
Taşıma (Nakliye), tedarik zincirinde farklı bağlantı Çok modlu taşımacılık, kara yolu-demir yolu, hava yolu- noktaları arasında malzeme ve ürünün tedarikçi, üretici, kara yolu, boru hattı-deniz yolu, deniz yolu-kara yolu gibi toptancı, perakendeci ve müşteri arasındaki kontrollü birden çok taşımacılık türü ile yükün aktarılarak hareketidir. Bir işletmenin lojistik sistemi içerisinde taşıma taşınmasıdır. işlemleri, demir yolu, deniz yolu, hava yolu, kara yolu ve boru hattı olmak üzere beş şekilde gerçekleştirilir. Modlararası(intermodal) taşımacılık, yüklerin bir taşıma birimi veya aracı içerisinde iki veya daha fazla ulaştırma Karayolu Taşımacılığı, en yaygın taşımacılık türüdür. Kara türü ile taşınmasıdır. Taşıma türleri arasındaki geçişlerde yolu taşımacılığı diğer taşıma türlerine oranla daha yüklerin kendisi değil taşıma biriminin aktarıldığı taşıma esnektir, hava şartlarından daha az etkilenmekte ve çok biçimidir. yönlü kullanıma açık olmaktadır. Tüm lojistik süreçlerde kullanılabilir özelliktedir. Çevre kirliliği, ağırlık ve boyut Kombine taşımacılık, çok modlu taşımacılığın özellikli bir sınırlamalarının olması, kötü hava koşullarından ve trafik alt türüdür. Tek ve aynı taşıma ünitesi veya aracıyla birden sıkışıklığından etkilenmesi, büyük miktarlarda maliyetin fazla taşımacılık türü kullanılarak yapılan taşıma şeklidir. artması gibi dezavantajlara sahiptir. Düşük miktarlı Konteynırların demiryolu ile taşınarak deniz yolu yüklerde hava yolu, daha büyük yüklerde ise demir yolu ile taşımacılığına aktarılması ve taşınması buna bir örnektir. rekabet içerisindedir.
Taşımacılık Türünün Seçimi anlaşmaya bağlı kalarak, başka bir işletmeden (tedarikçi Taşımacılık türüne karar verilirken dikkate alınan kriterler; firma veya firmalara) devretmesi şeklinde açıklanabilir. maliyet, erişilebilirlik, kapasite, geçiş zamanı, güvenilirlik İşletme ile hizmeti tedarik eden firma arasında stratejik bir ve ürün güvenliği olarak sıralanabilir. Bunları şöyle ilişki kurulur. Lojistikte dış kaynak kullanımının tercih açıklayabiliriz; edilmesinin nedenlerini şöyle sıralayabiliriz;
Maliyet: Yükün çıkış noktasından varış noktasına kadar • Uluslararası lojistik söz konusu olduğunda farklı taşıma ücreti ile birlikte sağlanan ek hizmetler için ödenen ülkelerin altyapı ve gümrük bilgilerine olan ücretleri kapsar. gereksinim, • Tam zamanında üretimin karmaşıklığı işletmeleri Erişilebilirlik: Taşıma türünün altyapısının coğrafi kendi kaynakları ile birlikte işletme dışından sınırlılıkları veya ağı ve devletin düzenleyici kurumları kaynak kullanmaya zorlaması, tarafından faaliyet kapsamı erişilebilirliği etkilemektedir. • İşletmeler yatırım yapmaktansa dış kaynak
Kapasite: Bazı taşımacılık türleri büyük hacimli yüklerin kullanarak, kullandığı kadar ödeme yaparak, sabit taşınması için uygun iken bazıları daha küçük boyuttaki maliyetlerini değişkene dönüştürmeyi amaçlaması, mal ve yükler için uygundur. • Toplam maliyetleri azaltmak, tedarik zinciri boyunca stok miktarlarını düşürmek, çalışan Güvenilirlik: Taşıma türünün geçiş süresinin tutarlılığına sayısını artırmamak veya azaltmak gibi amaçlar, karşılık gelmektedir. Güvenilirlik uzaklık, liman tıkanıklığı • Lojistik hizmeti sağlayan işletmelerin sunduğu sorunları, sınır geçişleri gibi faktörlerden etkilenmektedir. hizmet çeşitliliği işletmeler açısından lojistik
Geçiş zamanı: Yükün çıkış noktasından teslim noktasına hizmetlerde dış kaynak kullanımını cazip hâle kapıdan kapıya yükü taşımak için geçen toplam zamanı getirmektedir.
ifade eder. İşletmelerin lojistik faaliyetlerinde dış kaynak kullanarak
Güvenlik: Ürünler teslim noktasına başlangıç noktasında gerçekleştirdikleri faaliyetler 3.parti lojistik (3PL) olarak belirlenmiş koşullar sağlanarak ulaştırılmalıdır. Isıya ifade edilmektedir. Üçüncü parti lojistik, işletmelerin duyarlı ürünler (gıda, ilaç, bazı tehlikeli kimyasallar) malzeme yönetimlerinin ve ürün dağıtım faaliyetlerinin tutarlı ısıtma ve soğutma kısıtlarını sağlayabilen taşıma tamamını veya bir kısmını gerçekleştirmek için dış kaynak türleri ile taşınmalıdırlar. kullanmalarıdır.
Stok Yönetimi 1. parti: Bu gruptaki işletmeler üretici, imalatçı, gönderici, toptancı vs. malın ve/veya hizmetin Stoklar, üretimi istenen seviyede tutmak, teslim ve satış üreticisidir. işlemlerini istenen nitelikte gerçekleştirebilmek amacıyla, 2. parti: Bu gruptaki işletmeler birinci partinin elde bulundurulan malzeme, bileşen, yarı bitmiş ve bitmiş doğrudan müşterisi veya akışa göre tedarikçisi ürünlerdir. Tedarik zinciri boyunca aktarılan mallar (ham olan işletmelerdir. madde, bileşen, bitmiş ürün) örnek olarak verilebilir. 3. parti: Bu gruptaki işletmeler dolayısıyla bu iki Tedarik zincirinde stok bulundurma nedenleri, taraf arasındaki mal ve hizmet akışına giren
• Hizmet düzeyini artırma. işletmelerdir.
• Toplam lojistik maliyetini azaltma Lojistik hizmet sunan işletmelerin sundukları hizmetler beş • Müşteri talep ve hazırlık sürelerindeki belirsizlik sınıfta toplanabilir; ile baş edebilme • Mevsimsel ürünlerin tüm yıl boyunca erişilebilir • Aktif hizmetler; depolama, yükleme, birleştirme, hâle getirilmesi ambalajlama, nakliye, kontrol, etiketleme, • Lojistik sistemin yönetimindeki etkinsizliğin barkodlama, kalite kontrol giderilmesi • İdari hizmetler; sipariş yönetimi, stok takibi, veri • Fiyat yapısına göre satın alma işleme, planlama • Finansal hizmetler; faktöring Sayılan nedenlerden ötürü stok bulundurulması çeşitli • Danışmanlık; lojistik danışmanlık, nakliye avantajlar sağlasa da, stok bulundurma işi fırsat maliyet ve danışmanlığı, vergi ve mevzuat danışmanlığı depolama maliyetleri göz önünde bulundurulduğunda • Kavramsal hizmetler; özel lojistik çözümlerin dezavantaj olabilmektedir. planlanması ve uygulanması.
Lojistikte Dış Kaynak Kullanımı Lojistikte üç farklı tip dış kaynak kullanımı söz konusudur;
İşletmelerin, yaşanan değişime uyum sağlayabilme, olası • Üretimde dış kaynak kullanımı, dalgalanmalardan daha az etkilenme isteği, bilgi birikimi • Katma değer yaratıcı lojistik, ve güncel teknolojilerden yararlanma çabaları ile birlikte • Ulaştırma, depolama ve dağıtımda dış kaynak Dış Kaynak Kullanımı(DKK) yöntemi uygulamalarına kullanımıdır. başvurulmaktadır. Dış kaynak kullanımı; işletmelerin daha önce kendisi tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerinin bir
Üçüncü parti lojistik işletmelerinin temel özellikleri; Beşinci parti lojistik (5PL) uygulamaları ise dördüncü parti lojistik uygulamalarının gelişmiş bir biçimidir ve tüm • Alanında uzman, tedarik zinciri kapsamında bütünleşik lojistik çözümleri • Süreç yönetimi odaklı hareket eden, sağlamak amacıyla sistemin kurulmasıdır. • Müşteriye özgün çözümler üreten, • Riski paylaşan, Uluslararası Lojistik ve Taşıma İşleri • Uzun dönemli iş birliğine yatkın olmalarıdır. Organizatörleri
İşletmeler depo yönetimi, taşıma, lojistik bilgi sisteminin Ulusal ve uluslararası lojistik karşılaştırıldığında şu farklar kurulması, sipariş ve envanter yönetimi, ürün iade ve görülür: onarımı gibi alanlarda üçüncü parti lojistik hizmet • Uluslararası lojistik ulusal (yerel) lojistikten daha işletmelerinden hizmet alabilmektedirler. maliyetli ve zordur. Bir işletme için lojistik faaliyetlere yönelik dış kaynak • Envanter maliyetleri uluslararası lojistikte daha kullanımının sağlayacağı faydalar şunlardır: yüksektir. • Uluslararası taşımacılıkta ağırlıklı olarak deniz • Ana işe odaklanmak yolu, hava yolu ve kara yolu taşımacılığından • Maliyetin azaltılması yararlanılır iken ulusal taşımacılıkta çoğunlukla • Sabit maliyetin değişkene dönüştürülmesi kara ve demir yolu türleri kullanılmaktadır. • Öngörülebilen maliyetler • Uluslararası lojistikte kültürel ekonomik ve • Belirlenmiş hizmet düzeyleri politik faktörler önemli olmaktadır. • Bilişim teknolojilerini doğru kullanmak • Uluslararası lojistik işletmelerinin yöneticileri • Çalışma koşullarında kaynak sürekliliği yeni kurum ve kuruluşlarla yeni koşullarla daha • Riski azaltması karmaşık dokümanlarla karşı karşıya • Coğrafi esneklik sağlanmasına ve yeni pazarlar kalmaktadırlar. oluşturulabilmesine olanak sağlanması: • Uluslararası lojistik çok sayıda yabancı dil bilme
Lojistik alanında işletmelerin dış kaynak kullanımına gerekliliğini getirmektedir. yönelmeme nedenleri ise şunlardır: • Büyüyen iş sahaları, artan masraflar ve zorluklar nedeniyle uluslararası lojistik endüstrilerinde • İşletmenin zaman içerisinde lojistik fonksiyonu işletmeler arası birleşme ihtiyacı oluşmaktadır. üzerindeki kontrolünü yitirme endişesi • Güvenlik Uluslararası alanda “Freight Forwarder”, ülkemizde ise • Hizmet alınacak işletmenin verdiği taahhütleri “Taşıma İşleri Organizatörleri” olarak tanımlanan firmalar, yerine getirememesi kara, hava, deniz, demir yolu ve kombine (hava+deniz, • Yeniden yapılanma değişiminin getirdiği kültürün deniz+kara, hava+kara gibi) taşımacılığın yanı sıra lojistik oluşturulması gibi işletme içi organizasyonel hizmetler veren işletmelerdir. Taşıma işleri sorunlara neden olması. organizatörlerinin geleneksel işleri, ülke topraklarında ithal edilen malı gümrükten çekme veya ihraç edilen mallar için Lojistik dış kaynak kullanımı ile ilgili diğer kavramlar gümrük işlemlerini tamamlamak malların sevkiyatının “dördüncü parti lojistik” ile “beşinci parti lojistik”tir. yapılması için rezervasyonun yapılması gibi faaliyetleri Dördüncü parti lojistik işletmeleri, farklı müşterilerin kendi ülkesinde gerçekleştirmektir. tedarik zinciri faaliyetlerini yerine getiren işletmelerdir ve dağıtım, nakliye, depolama gibi konularda uzmanlaşmış üçüncü parti lojistik işletmelere sahiptir. Temelde üçüncü parti lojistik, uygulama ve hizmet sağlar iken dördüncü parti lojistik yöneticileri ise stratejik ve teknoloji destekli konulara yoğunlaşır. Dördüncü parti lojistik işletmeleri şu hizmetleri sunabilmektedirler;
• Taşıma hizmetlerinin yanı sıra dağıtım ve depolama gibi diğer lojistik faaliyetlerini de bütünleştirilmiş bir şekilde yapabilmektedirler. • Lojistik alanındaki değişimlerle birlikte organizasyonel konulardaki gelişmeleri de birleştirerek işletmeye sunabilirler. • Müşterilerinin işlerini kısa bir süre içinde öğrenerek müşterileri için daha iyi lojistik çözümler üretirler. • Sahip oldukları güçlü teknolojik altyapılarıyla başarılı tedarik zinciri uygulamasını meydana getirirler.