1970’li yıllar dağıtım kavramının geliştirilmesinde önemli Lojistiğin Tanımı ve Gelişimi dönemdir. Bu değişimin kaynağı, bazı işletmelerin bir
Lojistik tarih boyunca kullanılan bir kavramdır. Kelimenin organizasyonun fonksiyonel yönetim yapısında, kökeni “logistikos” kelimesinden türetilmiş olup “hesap dağıtımında olması gerektiğini belirlemeleridir. Ayrıca bu bilimi” anlamına gelmektedir. Lojistik ilk başlarda on yılda dağıtım zincirinin yapı ve kontrolünde bir literatürde askeri kökenli bir ifade olarak yer almıştır. değişim görülmüştür. Askeri alanda lojistik, araç-gereç ve birliklerin hareket organizasyonunu tanımlamak için kullanılmaktadır. 1980’li yıllar ise taşımacılık düzenlemelerinin olduğu, bilgi sistemleri ve iletişim teknolojisinde hızlı gelişmelerin Lojistiğin çok geniş bir uygulama alanı vardır. İş olduğu dönemdir. İşletmeler bu dönemde lojistiğin dünyasında lojistik, malların fiziksel akışı ve bilgilerin birleştirilebilir fonksiyonları üzerinde durmuşlardır. senkronize bir biçimde akışını kontrol eden bir yönetim aracıdır. İşletmelerde lojistik, tedarikçiden son kullanıcıya 1990’larda lojistik işletme içi faaliyetlerden müşteriye uzanan zincirde hammadde, ürün, hizmet gibi kaynakların, ürün teslimine katkı sağlayan faaliyetleri de içine alacak ihtiyaç duyulan yerde ve istenen zamanda temin edilmesi şekilde genişlemiştir.
işlemlerini yerine getirmektedir. Zaman içerisinde lojistik 2000’li yıllarla birlikte parçalanma ve birleşme kısmında kavramının getirdiği anlayış hızla yayılmış ve gelişim yer alan faaliyetlerin lojistik fonksiyonlar olarak ayrı ayrı göstermiştir. Bunun sonucu olarak, literatürde lojistiğin yönetilmesi yerine tüm lojistik zincirinin tek bir varlık birçok tanımı görülmektedir. Lojistiğin günümüzdeki en olarak yönetilmesi geçerlilik kazanmıştır. geçerli tanımı Lojistik Yönetim Konseyi tarafından yapılmıştır. Lojistik Yönetim Konseyi tarafından lojistik, Gelecekte ise işletmelerin lojistikten temel beklentileri müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere her türlü ürün, daha verimli tedarik zincirleri ve talebe daha hızlı yanıt hizmet ve bilgi akışının, hammaddenin başlangıç verebilmek olacaktır.
noktasından, ürünün tüketildiği son noktaya kadar olan Lojistiğin yıllar boyunca nasıl değişime uğradığını tedarik zinciri içindeki hareketinin, etkin ve verimli bir zamansal olarak inceledikten sonra, bu değişimi şekilde akış ve depolanmasının sağlanması, kontrol altına şekillendiren değişimlerin, kaynağı sayılabilecek bir takım alınması ve planlanması süreci olarak tanımlanmaktadır. önemli faktörleri belirtelim.
Lojistiğin tanımına bakıldığında, üretim işletmeleri söz Lojistiğin Gelişiminde Etkili Olan Faktörler konusu olduğunda lojistiğin tedarik, malzeme yönetimi ve • Yük taşımacılığında yaşanan değişim dağıtım faaliyetlerinin toplamından oluştuğu görülmektedir. Lojistik süreç olarak ele alındığında ise ürün ve hizmetlerin • Düşen ürün fiyatları müşterilerin kullanabileceği hale gelmesinde etkili olan • Nakliyede yaşanan değişim faaliyetlerin gerçekleştirilmesi olarak ifade edilmektedir. • Verimlilikte sağlanan artış • Stok yönetiminde yaşanan değişim Lojistiğin Tarihsel Gelişimi • Küreselleşmenin doğurduğu sonuçlar
Lojistikte zaman içerisinde meydana gelen değişimleri ve • Rekabet baskısının artması bu değişimlere neden olan faktörlerin anlaşılmasını • Talebin farklılaşması kolaylaştırmak amacı ile lojistiğin gelişimini, lojistiğin • Uluslararası ticaretin büyümesi tarihsel gelişimi ve lojistiğin gelişiminde etkili olan • Perakende sektöründe yaşanan değişimler faktörler olarak iki başlık altında inceleyebiliriz. • Tedarik zincirlerinin gücündeki değişim
Lojistiğin tarihsel gelişimine bakıldığında, lojistik iş • Tedarik zincirinin stratejik öneme sahip literatürüne 1900’lü yılların başında girmiştir. Lojistik, olduğunun anlaşılması 1900’lü yılların başlarında yönetim stratejisinin bir • Üretim felsefesinde değişim bölümü olarak değerlendirilmiştir. • İletişim ve bilgi teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler Müttefik devletlerin 2. Dünya Savaşının kazanılmasına • Ulaştırmada tutumların değişime uğraması yaptığı katkının anlaşılmasından sonra lojistiğe olan ilgi • Taşıma uzaklıklarının ve maliyetlerinin artması artmıştır. olarak sıralanabilir. 1950’li yıllar lojistiğin bir parçası olan dağıtım sistemlerinin plansız olarak yürütüldüğü, malların üreticilerden İşletmelerde Lojistiğin Rolü perakendecilere bir şekilde ulaştırıldığı yıllardır. Lojistik, tedarikçilerden sağlanan malzemenin tesise, tesis
1960’lı yıllar ise fiziksel dağıtım kavramının ortaya çıktığı içerisinde işlem birimlerine ve bitmiş ürünlerin dağıtım dönemdir. Ayrıca bu dönemde lojistik konusunda ilk kanalları ve müşteriye akışından sorumludur. Lojistiğin metin ortaya çıkmıştır. Yönetim bilimci Peter Drucker tanımında yer alan malzeme ve tedarik zinciri 1962 yılında “Lojistik, ekonominin karanlık anakarası ve kavramlarının açıklanmasında yarar vardır. Malzeme, bir en çok göz ardı edilen ama geleceğin parlak iş sahası” organizasyonun ürününü oluştururken aktardığı her şeydir. olduğunu söylemiştir. Maddi yapıda malzemeye örnek olarak; bir enerji
santralinin maden ocağından getirdiği kömür, bir Depo Yönetimi: Depolama tedarik zincirinin en önemli köylünün toptancıya verdiği domates verilebilir. Maddi halkalarından biridir. Depolama kontrol, teslim alma, yapıya sahip olmayan malzemeye örnek ise; yerleştirme, sayım, toplama, kalite kontrol ve gönderme organizasyonlar arasında veya organizasyon içinde akan faaliyetlerini kapsar. bilgi ya da bir televizyon işletmesinin aktardığı televizyon Depo ve dağıtım merkezi, depolamada karşımıza çıkan yayını olabilir. önemli kavramlardan ikisidir. Depo, ürünlerin hammadde Lojistik faaliyetleri birbirine bağlı olan üç alanda aşamasından üretim ortamına, oradan da tüketim gerçekleşmektedir. Bunlar; merkezlerine dağıtımına kadar bütün bir faaliyetler dizisinin gerçekleşmesinde rol oynayan ara birimlerdir. 1. Giriş lojistiği Dağıtım merkezi ise, malların korunduğu ve müşteri 2. Üretim (tesis içi) lojistiği siparişlerine göre hızlı, sık ve kapsamlı sevkiyatlara 3. Çıkış (dağıtım) lojistiği elverişli büyük hacimli depolardır. Bu merkezler, tedarik dir. zincirlerinde fiziksel dağıtım işleminin gerçekleştirilmesinde önemli rol oynayan merkezlerdir. Giriş lojistiği, üretim için gerekli hammadde, yarı mamulün ve hazır parçaların tedarikçilerden teminini, Elektronik veri değişimi (EDI), depo yönetimindeki bir depolanmasını, üretim ortamına taşınması ile ilgili diğer kavramdır. Bu sistem, iki kuruluş arasında, insan işlemleri kapsar. faktörü olmaksızın bilgisayar ağları aracılığı ile yapılanmış bilgi ve belge değişimini sağlar. Satın alma ile Üretim lojistiği, giriş lojistiği işlemlerinin devamında ilgili satın alma siparişleri, malzeme çıkışları, faturalar ve tesis içerisinde ürünün üretim sürecinde gerçekleştirilen sevkiyat bilgileri EDI ile taşınan dokümanlara örnek işlemlerden oluşur. olarak verilebilir. Çıkış lojistiği ise, üretim tesisinden üretim sonunda elde Depolamada gerçekleştirilen işlemlerden bir başkası edilen ürünlerin müşterilere ulaştırılması ile ilgili işlemlerden konsolidasyondur. Konsolidasyon, farklı merkezlerden yani fiziksel dağıtım faaliyetlerinden oluşmaktadır. gelen benzer ürünlerin depo içerisinde birleştirilmesi Lojistik Faaliyetler işleminden sonra, aynı müşteriye ait olan ürünlerin, bir Lojistik faaliyetler hammadde, yarı mamul veya parçaların alanda toplanıp kalite kontrol ve ambalajlama işletmeye ulaştırılmasından, işletme içerisinde ürüne işlemlerinden sonra dağıtımın gerçekleştirilmesi için hazır dönüşümü sırasında, malzemenin akışına; sonrasında ise hale getirilmesi işlemidir.
kullanıcıya kadar olan zincir içerisindeki tüm faaliyetleri Depolamada kullanılan teknolojilerden birisi, barkod düzenlemeye çalışır. Lojistik faaliyetleri temel lojistik teknolojisidir. İşletmelerin doğru detaylı ve hızlı veri faaliyetler ve diğer lojistik faaliyetler olarak iki ana akışını gerçekleştirmesinde yararlanılan teknolojidir. Ürün başlıkta inceleyebiliriz. ambalajında bulunan barkodlar tanımlama, sayım,
Temel lojistik faaliyetler, tüm işletmelerde lojistik stoklama, muhasebe ve kontrol gibi işlemlerde kullanılır.
işlemlerin etkin bir şekilde yürütülmesinde ve eşgüdümün Radyo frekansı ile tanımlama sistemleri (RFID), canlıları sağlanarak lojistik görevlerin tamamlanmasında önemli ya da nesneleri radyo dalgaları ile tanımlamak için yer tutan faaliyetlerdir. Bu faaliyetler: kullanılan teknolojilerdir. Bu sistemlerin sağladığı en
• Taşıma yönetimi önemli avantaj veri ve enerji transferine mikroçip ve okuyucu arasında temas olmaksızın olanak sağlamasıdır. • Stok yönetimi Depolamada RFID kullanımına örnek olarak; depo ve kapı • Depo yönetimi giriş/çıkış, palet ve raf etiketleme sayesinde forklift ve olarak sıralanabilir. mobil terminallerinde stok sayım, yerleştirme/toplama verilebilir. Taşıma yönetimi: Taşıma faaliyeti, müşteri ihtiyaçlarının giderilmesi amacı ile üretilen malların üretildikleri Çapraz sevkiyat tesisleri ise, klasik anlamda depolar merkezlerden ihtiyaç duyulan merkezlere zamanında ve olarak değil, transfer noktaları olarak görev üstlenirler. Bu ekonomik bir biçimde ulaştırılmasıdır. Taşıma yönetimi tesisler giren ürün akışı ile çıkan ürün akışının senkronize içerisinde; taşıma türü veya türlerin tespiti, yüklerin edildiği merkezlerdir. birleştirilmesi, taşıma araçlarının rotalarının belirlenmesi, Destek Lojistik faaliyetler, belirli koşullara bağlı olarak araç çizelgeleme, ekipman seçimi gibi faaliyetler yerine belirli firmalarda gerçekleştirilen lojistik faaliyetlerdir. Bu getirilmektedir. faaliyetler aşağıda sıralanmıştır: Stok yönetimi: Stok, iç ve dış müşterinin talebini • Müşteri hizmetleri karşılamak için işletmenin elde tuttuğu malzemedir. Stok yönetimi, stokta tutulacak malzeme, stok düzeyi, sipariş • Ambalajlama miktarı, sipariş zamanı, müşteri hizmetleri gibi işlem ve • Bilgi yönetimi
kararları içerir.
Müşteri hizmetleri, lojistik müşteri hizmetleri açısından hizmetlerini ve stoklanacak malzeme miktarını doğrudan müşterilerin ihtiyaç ve isteklerinin saptanması ve nasıl ilgilendirmektedir. karşılanacağı ile ilgili faaliyetleri kapsamaktadır. Müşteri Talep tahminlerinden yararlanılarak işletmeler hizmetleri talep tahmini, sipariş izleme, stok gibi diğer hammadde sipariş miktarını, taşınacak ürün miktarını, faaliyetlerle yakın ilişki içerisindedir. hangi ürünlerden ve ne kadar stok tutulacağını tespit Ambalaj, ürünlerin üreticiden tüketiciye kadar uzanan etmektedirler. ulaşımı sırasında güvenli ve hasarsız ulaşımının Gümrükleme hizmeti, yabancı bir ülkeye gerçekleştirilen sağlanabilmesi için kullanılan koruyucu araçların dış ticaret faaliyetlerinde ürün veya hizmetlerin gümrüklü tümüdür. Ambalajlama işleminde, bir ürünün düşük sahalardan geçişi sırasında devletle olan ilişki ve maliyetle ve güvenli bir şekilde müşteriye ulaştırılması işlemlerin yürütülmesi hizmetidir. amaçlanmaktadır. Lojistiğin Önemi Bilgi yönetimi, lojistikte iletişim ve bilgi akışının gerçekleştirildiği bir fonksiyondur ve bu fonksiyon altında Lojistiğin önemi aşağıda maddeler halinde özetlenmiştir:
bilginin toplanması, depolanması, verinin işlenmesi, • Hizmet üreten işletmeler dâhil tüm işletmelerde kontrol işlemleri vb. işlemler yerine getirilir. üretim, malzeme akışına dayandığından lojistik
Müşteri hizmetleri, ambalajlama ve bilgi yönetimi temeldir, zorunludur. faaliyetleri dışındaki diğer lojistik faaliyetler, diğer destek • Lojistik pahalıdır. Sıklıkla lojistik maliyetlerin faaliyetler olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıfta yer alan ciroya oranı yüksek değerlere ulaşmaktadır. faaliyetler; • Karı ve diğer hesaplanan organizasyon kriterlerini doğrudan etkilemektedir. • Satın alma • İşletmenin uzun dönemli performansına etki eden • Elleçleme kararları içerdiğinden stratejik öneme sahiptir. • Sipariş işleme • Tedarikçilerle karşılıklı faydaya dayanan bağlantı • Atık parça yönetimi kurar. • Satış sonrası servis desteği • Müşterilerle, müşteri memnuniyetine katkıda • Fabrika ve depo yer seçimi bulunan değer katan bağlantı kurar. • Talep tahmini/planlama • Siparişlerin temin süresi, güvenilirlik ve diğer • Gümrüklemedir. müşteri hizmet düzeyini etkileyen faktörler
Satın alma, organizasyonun ihtiyaç duyduğu hammadde, üzerinde büyük etkiye sahiptir. hazır parça ve yarı mamullerin elde edilmesi için uygun • Fabrikalar ve dağıtım merkezleri gibi tesisler için tedarikçilerin bulunması, onlarla olan ilişkilerin en iyi büyüklüğü ve yeri belirler.
yönetilmesi, teslimat, sigorta ve ödeme işlemlerinin Elektronik Ticaret Lojistiği (E-Lojistik) organize edilmesi ve malzemenin üretim ortamına taşınması ile ilgili işlemleri yerine getirir. E-Ticaret’in yaygın olarak kullanılmaya başlanması ile birlikte günümüzde Elektronik Ticaret Lojistiği (E- Elleçleme, depoya malzeme boşaltma, depoda mal Lojistik) gündeme gelmiştir. E-Lojistik internet üzerinden seçerek ayrıştırma, birleştirme, teslim, paket açma, yürütülen işle ilgili lojistik işlemlerin elektronik olarak istifleme, yerleştirme, yerini değiştirme, yenileme, eksik yürütülmesidir. E-Lojistik şu şekilde tanımlanmaktadır: E- tamamlama, ambalajlama, yükleme gibi işlemleri kapsar. Ticaret, “talebin belirlendiği andan ilgili ürünün tüketildiği Sipariş işleme, müşteri siparişlerinin istenilen yerde ve ana kadar geçen süreç içerisinde meydana gelen her türlü zamanda teslim edilmesi ile ilgili faaliyetleri kapsar. hareket ve bilgi akışının kesintisiz bir şekilde elektronik Sipariş işlemede yararlanılan günümüzün en önemli ortamdan takibidir”. E-Lojistik, E-Ticarette yaratılan mal, teknolojik araçlarından biri Elektronik Veri Değişimidir. servis ve bilgi hareketini planlamak, yerine getirmek ve kontrol etmek amacıyla lojistik hizmetlerin verilmesi Atık Parça Yönetiminde, değerlendirme işlemine tabi işlemidir. E-Lojistikte verilen hizmetler; “siparişleri tutulan malzemenin tekrar kullanımı araştırılır, kullanımı oluşturan ürünlerin tedarikçilerden edinilmesi, depolarda mümkün değilse geri dönüşüme uygunluğu belirlenir. yüklerin birleştirilmesi, konsolidasyon, etiketleme, barkodlama, sipariş irsaliyelerinin e-ticaret firması adına Satış sonrası servis desteğinde, satış sonrasında müşteri kesilmesi, dağıtım ve teslimattır. E-Lojistik ile geleneksel memnuniyetini sağlayacak biçimde parça ve hizmet lojistik arasındaki farklar sayfa 19, tablo 1.2 de verilmiştir. desteği, tamir için parçaların bayilere teslimatı, hatalı, fazla sayıda veya farklı tipte teslim edilen ürünlerin toplanarak geri getirilmesi, doğruları ile değiştirilmesi gibi işlemler gerçekleştirilir.
Fabrika ve depo yer seçimi kararı stratejik bir karardır. Yer seçim kararları ulaşım maliyetlerini, müşteri