sıvıyı rahat nefes alabilmesi için temizlenmelidir. Genellikle bu durumda dilin dışarı alınması İlk Yardım gerekir. Eğer yakında kullanılabilecek bir
İlk yardım bir hastalık veya travma sonrasında medikal ve aspiratör var ise aspiratör yardımı ile cerrahi yaklaşım uygulanmadan önce hastaya temizlenebilir. Eğer gerekli ise trakea ya uygulanacak acil bakımı ve tedaviyi tanımlamaktadır. İlk entübasyon uygulanmalıdır. Burunda ve ağızda yardımın öncelikli amacı hastayı bir klinisyen veya uzman kanama olup olmadığı ve kapillar dolum zamanı görene kadar canlı tutmak ve alınacak önlemler ile ağrı kontrol edilmelidir. duymasını ve acı çekmesini engellemektir. 6. Kanamanın durdurulması: Küçük kanamalar
geçici olarak göz ardı edilebilir fakat büyük Yaralı Hayvanın Taşınması kanamalar turnike veya basınç ile acilen Yaralı hayvanın taşınması sırasında amaç hastanın en durdurulmalıdır. Bazı büyük kanamalarda yakın tedavi merkezine en kısa sürede ulaştırılması ve bu damarın hemostatik pens kullanılarak tutulması sırada durumunda taşımaya bağlı oluşabilecek negatif bir kanamanın durdurulmasının tek yoludur. Eğer etkinin oluşmamasıdır. Hastanın taşınmasından önce gerekli ise şok tedavisine başlanmalıdır. durumunun kontrol altına alınmasını gerektiren durumlar bulunmaktadır. Hasta veteriner hekime ulaştırılmadan İlk Yardımda Kullanılan Malzeme Ve önce bazı önlemler alınmalıdır. Bunlara; kanamanın Ekipmanlar kontrolü, kırık bölgesine geçici bir atel uygulanması ya da İlk yardım için gerekli malzeme ve ekipmanlar klinikten ısı çarpmasına maruz kalmış bir hastanın vücut ısısının kliniğe farklılık gösterir. Bu malzemelerin acil müdahale düşürülmesi örnek verilebilir. için hazır olarak bir arada bulundurulması gerekmektedir. Hızlı bir muayene yapılarak hızlı karar verilmesi Bu malzemelerin belli aralıklar ile kontrollerinin gerekmektedir. Bunun için temel ilk yardım bilgilerinin yapılması ve özellikle de kullanımdan sonra eksilenlerin uygulanması gerekmektedir. tamamlanması gerekmektedir. 1. Soğukkanlı yaklaşım: Acil durumda genellikle aşırı heyecanlanma ve her şeyi bir anda yapma Şok
eğilimi gözlenmektedir. Bu durumda panik artar Şok terimi karmaşık ve çok tehlikeli bir hastalık tablosunu ve uyulması gereken kurallar unutulur. İlk tanımlamak için kullanılmaktadır. Genellikle yardım gerektiren bir hastaya müdahale edenin kardiyovasküler sistemden dokulara kanın yetersiz soğukkanlı davranması mantıklı düşünmesi ve perfüzyon ile karakterizedir. Hücrelerde hipoksi ile duruma göre planlı davranması gerekmektedir. sonuçlanır. Eğer tedavi edilmez ise hipoksi hücre ölümüne 2. Veteriner hekimin en kısa sürede yol açmakta ve canlı için ölümcül olabilmektedir. Şokun bilgilendirilmesi: Hastanın hızlı ve etkili bir bilinen birçok sebebi vardır. Bunların arasında kan tedavi alabilmesi için ilgili veteriner hekimin en hacminin düşmesi, aşırı stress, enfeksiyon, anormal kısa sürede bilgilendirilmesi gerekmektedir. kardiyak fonksiyon yer almaktadır. 3. Yardımcı personelin korunması: Kendi sağlığınız 1. Kan hacminin düşmesi: Genellikle kanın ya da ve korunmanız için hastanın tam olarak tespit plazmanın şiddetli kaybı sonucu oluşur. Şiddetli edildiğine emin olunmalıdır. Bu durum hem kanamalarda gözlenir. Kan hacminin düşmesi dış nakli gerçekleştiren kişilerin sağlığı hem de kanama var ise açık bir şekilde gözlenebilir fakat hastanın kendi kendine zarar vermesinin iç kanama durumunda gözden kaçabilmektedir. engellenmesi için gereklidir. şiddetli yanıklarda da plazmanın şiddetli kaybı 4. Hastanın değerlendirilmesi: Sistematik yolla sonucu kan hacminde düşme gözlenir. hastanın ilk muayenesi yapılmalıdır. Bu sayede 2. Aşırı stress: fizyolojik ya da fiziksel stres kan veteriner hekime hasta hakkında detaylı bilgi hacminde düşmeye yol açar. Şiddetli travmatik verilmiş olur. Eğer çok disiplinli bir ilk muayene yaralanmalar ya da şiddetli ağrı da şokun uygulanır ise tekrar tekrar hastayı muayene sebepleri arasında yer alır. etmek gerekmez ve zaman kaybı minimuma iner. 3. Enfeksiyon: Enfeksiyona çeşitli bakteriler yol Bu incelemenin 1 dakikada ya da daha az bir açmaktadır. Bu bakteriler toksin salgılarlar ve sürede yapılması gerekmektedir. Hasta belli bir kan damarlarını etkileyerek kanın vücut içinde mesafeden bilincinin açık olup olmadığı, nefes toplanmasına sebep olmaktadırlar. Bu durum kan alış şekli, anormal vücut ve bacak duruşu varlığı, hacminde azalmaya sebep olur. vücudun herhangi bir bölgesinde ya da hastanın 4. Anormal kardiyak fonksiyon: Kalbin normal yakınında kan olup olmadığını kontrol etmek için atımını etkileyen şiddetli kalp yetmezliği, incelenmelidir. Hastanın hareket etmesini miyokardit, kardiyopati ya da ciddi aritmiler engellemek için hastaya arkadan yaklaşılmalıdır. şokun nedenlerindendir. 5. Solunumun kontrolü: Müköz membranların rengi kontrol edilmelidir. Solunum sesleri dinlenmeli, eğer gerekli ise solunum yolundaki birikinti ve
Klinik Belirtiler yavaşlatmak amacıyla direkt basınç ya da turnike Şokun bu bulguları vücudun kardiyovasküler uygulanmalıdır. fonksiyonunu sağlaması amacı ile kardiyak fonksiyon ve 2. Basınçlı bandaj: Yara üstüne dikkatle uygulanan vital organlara kanın geri dönüşünü sağlamaya çalışması temiz örtülerden oluşur.Zaten azalan dolaşımı ile ilişkili ortaya çıkmaktadır. etkilememek için bandaj çok sıkı Şokun Belirtileri: uygulanmamalıdır. 1. Mükoz membranlarda solgunluk: En iyi diş 3. Turnike: Hazır olarak satılan turnikelerden etleri, konjunktiva ve vulva ile prepusyumun iç alınabileceği gibi, sargı bezinden ya da kemer kısmında gözlenir. gibi bir malzemeden de turnike 2. Deri ve bacaklarda soğukluk oluşturulabilmektedir. Bacaklarda arteriyel 3. Kalp hızında artış kanamayı kontrol altına almak için yaranın 4. Düşük nabız proksimaline uygulanmalıdır ya da venöz 5. Hızlı ve yüzeysel solunum kanamayı kontrol altına almak için yaranın 6. Düşük kapillar dolum zamanı: Kapillar dolum distaline uygulanmalıdır. zamanını belirlemek için diş etinin pigmentsiz kısmına parmak ile belirli bir basınç uygulanır ve Açık Yara
bölgenin rengi beyaza dönmesi beklenir. Basınç Açık yaralar derinin ya da müköz membranların ortadan kaldırılır kaldırılmaz normal pembe yüzeyinde oluşan hasarlardır. renge dönüş için geçen zamanın 1-2 saniye Açık yaraların çeşitleri arasında abrazyon, ensizyon, olması beklenmektedir. İki saniyeden daha uzun laserasyon ve delikler yer almaktadır. dolum perifer dolaşımdaki zayıflığı ifade 1. Abrazyon: Deri ya da müköz membranlarda etmektedir. oluşan sıyrıklara abrazyon adı verilir ve ağrılı 7. Güçsüzlük ve bilinç kaybı olabilirler. 2. Ensizyon: Enzisyonlar cam ya da metal parçası İlk Yardım gibi keskin cisimler tarafından meydana getirilen 1. Solunumun devamı sağlanmalıdır düzgün kesiklerdir. 2. Kanama kontrol altına alınmalıdır 3. Laserasyon: Laserasyon, yırtık anlamına gelir ve 3. Hasta ılık tutulmalıdır oluşan yaranın kenarları girintili çıkıntılıdır. 4. Periferal dolaşım kontrol edilmelidir 4. Delikler: Delikler, tırnaklar, dişler gibi delici 5. Baş aşşağıda tutulur cisimler tarafından oluşturulurlar.
6. Nabız kontrol edilir En önemlisi ve ilk yapılması gereken, yaralarda Kalbin Durması (Kardiyak Arrest) kanamanın durdurulmasıdır. Sırasıyla şokun tedavisi ve
Kardiyak arrest kalp fonksiyonlarının durmasını ifade sonrada yaranın daha fazla travma almasının engellenmesi eder. Kardiyak arrest geliştiğinde kalp kasılması ya için önlemler yer almalıdır. Yara üzerine uygulanacak ventriküler fibrilasyon şeklinde ya da asistol şeklinde soğuk kompres kanamanın kontrol altına alınması gözlenir. Bilinç kaybı, solunum durması, nabız yokluğu amacıyla iyi bir yöntemdir, aynı zamanda ağrıyı da ve kalp atımlarının yokluğu belirtileridir. azaltmaktadır.
Kardiyopulmoner Resusitasyon (CPR) Kırık
CPR yapay solunum ile kalp masajını içermektedir. Kırıklar birçok etkene göre sınıflandırılırlar. En basit Kardiyak arrest nedeniyle geri dönüşümsüz beyin sınıflandırma ise kırığın şekline ve kırık hattında yer alan hasarının en temel sebebi serebral hipoksidir. Yeterli derinin bütünlüğünü koruyup koruyamamasına göre miktarda yapay solunum yaptırılması etkili bir CPR için yapılan sınıflandırmadır. gereklidir. Yeteri kadar ventilasyon yaptırılmadığında Kırığın en yaygın bulguları kırık bölgesinde ya da kandaki karbondioksit seviyeleri yükselir ve hasta ciddi yakınında ağrı, hasar bölgesinde ve yakınında şişlik, bir şekilde asidoza girer durumu daha da ağırlaşacaktır. morarma, etkilenen bölgenin fonksiyonunda azalma veya tamamen fonksiyonsuzluk (ör: kırık bacak üzerine yük Kanama verememe), etkilenen bölgenin hareketlerinde anormal
Hasarlı damarlardan akan kan kanamaya sebep olarak açılanma ve hareket ile krepitustur. ciddi problemlere yol açar. Kırıklarda ilk yardımın temel amacı daha fazla hasara yol Devamlı kan kaybı şokun gelişmesine sebep olabilir. açmamak ve hastanın ağrı duymasına engel olmaktır.
Ciddi kanamalar hemen kontrol altına alınmalı ve eğer İlk Yardım gerekli ise şok tedavisine başlanmalıdır. Özellikle parçalı 1. Hemostaz: Kanamanın durdurulması anlamına ve açık kırıklarda yaraların üzeri kapatılır. gelmektedir. İlk yardımda kanama gözlenen alanın üzerine damarlardan kan akımını
Çıkık Isı Çarpması
Çıkığın bulguları kırıktaki bulgular ile benzerlik gösterir. Isı çarpması ya da hipertermi vücut ısısının yüksek çevre Bulgular çeşitlilik gösterebilir. ısısına bağlı olarak artışını ifade eder. İlk yardımın Özellikle eklem hareketi sırasında ağrı, etkilenen eklemde temelini hastanın hızlı bir şekilde yüksek olan iç vücut hareketsizlik ya da anormal hareket, bacakta eklem sıcaklığının düşürülmesi oluşturur. Güneş altından alınır seviyesinde anormal açılanma ve bacakta belirgin kısalma ve soğuk su ile temas ettirilir. Şok gelişmiş ise tedavi belirgin bulgulardır. edilmelidir. Çıkıklarda ilk yardım semptomlara göre yapılır. Çıkığın yerine oturtulması için genel anestezi gerekir. Genel Hipotermi
anestezi hem hasta fazla ağrı duyduğu için hem de Hipotermi vücut ısısının anormal düşüşü olarak bilinir ve bölgedeki kas spazmlarının önüne geçmek için gereklidir. düşük çevre sıcaklığına maruz kalma ya da anestezikler ve bazı trankilizanlar gibi vücut ısısında düşüşe sebep olan Kafa Travması ilaçlar ile temas sonrasında gözlenir. Hastanın vücut
Beyin hasarının bulguları belirgin olabildiği gibi gizli de ısısının yükseltilmesi ilk yardımın temelini oluşturur. Ilık seyredebilir. Şiddetli beyin hasarı ölüm ile sonuçlanır. su banyoları ile ya da sıcak su şişeleri kullanarak vücut Daha yüzeysel hasarlarda klinik olarak fonksiyon ısısı yükseltilmey11e çalışılmalıdır. Hastayı yakmamaya kayıplarına ilişkin bulgular gözlenmektedir. Ani bilinç özen gösterilir. Rektal ısı kontrol edilmeli ve normale kaybı şiddetli beyin hasarının bulgularındandır. Beyin döndüğünde tedavi kesilir. hasarı sonucunda körlük ve göz bebeği fonksiyonunda ve büyüklüğünde artış gözlenebilir. Beyin hasarı sonucunda Solunum Yollarının Tıkanıklığı
kafanın kontrol dışı olarak sallanması, ayağa kalkamama, Solunum yollarında tıkanıklığın birçok sebebi vardır. normal yürüyememe, kısmi veya tam felç, kas tonusunda Bunların arasında yabancı cisimler (kemikler, toplar, bozulma gözlenebilir. oyuncaklar, gıda maddeleri) burun bölgesine, farenks, Kafa travmalarında ilk yardımın temelini hayati organlara larenks ya da trakeaya alınan travmalar, tümörler, zarar vermemek için hastanın bir an önce sabit bir duruma enfeksiyon, alerjik reaksiyonlar ve solunum yolu ile getirilmesi oluşturmaktadır. alınan irritan maddeler yer alır. Solunum yolları tıkanıklığına ilişkin ilk yardım girişimleri vücudun Spinal Travmalar oksijene olan ihtiyacının karşılanması ve gaz alışverişinin
Spinal yaralanmalarda gözlenen klinik bulgular hasarın arttırılmasını içerir. Farinks te yabancı cisim olup görüldüğü bölgeye ve hasarın derecesine göre değişir. olmadığı dil dışarıya çekilerek boğaz bölgesi görsel ya da Spinal travmanın tipik klinik bulguları ağrı, güçsüzlük, manuel olarak kontrol edilir. Eğer yabancı cisim bir felç ve bacaklarda duyu kaybıdır. Spinal yaralanmalar yardımcı alet ile çıkarılamıyor ise göğüs kafesine birkaç boyunda ve özellikle de sırtta ağrıya sebep olur. kez basınç yapılarak çıkması denenir. Bu basınç Spinal hasar şüpheli hayvanlar mümkün olduğu kadar az uygulaması hasta yan yatar pozisyonda iken göğüs hareket ettirilmeli ve sakin bir ortamda tutulmalıdır. kafesine bir el alttan bir elde üstten basınç yapacak şekilde uygulanır. Yanık
Yanıkların sebepleri; sıcak sıvılar (su, yağ ve katran) ile temas sonrasında oluşması, ateş ya da duman solunması, kimyasallar, radyasyon (güneş yanığı) ve elektrik (elektrik kablolarının çiğnenmesi) gibi nedenlerdir. Yüzeysel ve derin olmak üzere ikiye ayrılır. Oluşacak yeni bir hasarın önlenmesi ilk yardımın temelini oluşturur. Hayvanlar sakin bir ortamda tutulmalı ve kendi kendine zarar vermesi engellenmelidir. Enfeksiyonu önlemek ve ağrıyı azaltmak için soğuk kompresler uygulanır.
Donma
Bulgular çok çeşitli olabilir. Hastanın soğuğa maruz kaldığına ilişkin alınan bilgi tanı için yardımcı olur. Etkilenen dokular kızarık, soluk ya da kabuklanmış olabilir. Etkilenen dokuların ısıtılması uygulanması gereken yaklaşımdır. Donan dokuya masaj uygulanmamalı ya da ovalanmamalıdır.