LBV201U - TEMEL SÜRÜ SAĞLIĞI YÖNETİMİ
Ünite 2: Çiftlik Hayvanları Yetiştiriciliğinde Bakım, Yönetim ve Sağlık
Hedef Performans Değerleri
Genel kabul görmüş performans hedefleri
günümüzde çiftlik hayvanları yetiştiriciliğinde
endüstriyel standartlar haline gelmiştir.
Performans hedefleri, sürü sağlığı yönetiminin
başarısı hakkında bilgi edinilebilmesi açısından
önemli ipuçları verir. Sürünün ulaşması istenen
hedeflerin bilinmesi, bu hedeflerde meydana gelen
sapmaların sebeplerinin ortaya konabilmesi
açısından büyük önem taşır.
Üreme Etkinliği ve Üreme Performansı
Başarılı bir süt üretiminin temelinde üreme
etkinliğindeki başarı yatar. Süt üretiminde temel
hedef, minimum yem gideri ile mümkün olan en
yüksek süt üretimi sağlamaktır. Bu nedenle süt
üretimi amacıyla yetiştirilen hayvanların düzenli
aralıklarla yavru vermeleri istenir ve bunun
içinde doğum sonrası mümkün olan en uygun
zamanda tohumlanmaları ve tekrar gebe
kalmaları gerekir.
Üreme Performansı ve Yönetimi
Süt ineği yetiştiriciliğinde performans değerleri
yıllar içerisinde değişiklikler göstermiştir. Tüm
dünyada işletme büyüklükleri ve süt verimi
giderek arttığı halde üreme parametreleri giderek
gerilemiştir. Günümüzde özellikle süt ineği
yetiştiriciliğinde, yüksek süt verimine rağmen
hayvanların döl verimi parametreleri giderek
gerilemektedir. Yani inekleri gebe bırakabilmek
her geçen yıl daha da zorlaşmakta, her bir gebelik
dolayısıyla da her bir buzağı daha pahalıya mal
olmaktadır. Üreme parametrelerini etkileyen pek
çok faktör söz konusudur. Bunlar:
• Genetik
• Besleme
• Barınaklar
• Bazı yeni metotlar
• Teknoloji
• Finansal sorunlar olarak sınıflandırılabilir.
Süt ineği yetiştiriciliğinde uzun yıllar boyunca
daha çok süt verimi dikkate alınmıştır. Damızlık
seçiminde süt verimine önem verilmiş, diğer
özellikler (üreme performansı, ayak hastalıklarına
yatkınlık v.b.) ya hiç önemsenmemiş ya da süt
verimi yüksek hayvanlardan yavru alabilmek
uğruna görmezden gelinmiştir.
Koyun ve Keçi İşletmelerinde Performans Hedefleri
Performans hedeflerine güncel bakım ve idare metotları ile teknoloji kullanılarak ulaşılabilir. Planlanan hedefle ulaşılmasında sürüden sürüye değişen bazı faktörler rol oynayabilir. Bunlar kısaca işletmenin kendine has yapısı, coğrafi durum ya da bakım ve yönetime ilişkin farklılıklar olarak özetlenebilir.
Koyun sürülerinde performans hakkında bilgi edinilebilmesi için tüm sürünün gözden geçirilmesi yerine, sürüyü temsilen rastgele seçilen bireylerden alınan veriler kullanılabilir. Sürülerin performansları değerlendirilirken, sürüler arasındaki farklılığın objektif şekilde değerlendirilebilmesi için; sürülerin birbirlerine benzer besleme ve çevresel koşullara sahip, aynı amaçla yetiştirilen (süt, et, yapağı vb.) bakım koşulları benzer sürüler olması gerekir.
Daha çok meraya dayalı yapılan koyun ve keçi yetiştiriciliğinde, yaşama gücü ya da uzun ömürlülük işletmelerin karlılığının belirlenmesinde en çok kullanılan veridir.
Koyun ve Keçi yetiştiriciliğinde performans değerlendirilmesinde kullanılan ve tüm dünyaca genel kabul görmüş bazı parametreler ve hesaplamaları aşağıdaki gibidir:
• Bir Batındaki Yavru Sayısı
• Kızgınlık Gösterme Oranı
• Tohumlama Oranı
• Tohumlama Sezonu
• Erkek / Dişi Oranı
• Gebelik Oranı
• Yavru Atma (Abort) Oranı
• Sütten Kesme Oranı
• Sütten Kesen Anne Oranı
• Ortalama Günlük Canlı Ağırlık Kazancı
• İlk Tohumlama, Doğum Yaşı
• Sürüden Çıkarma (Ayıklama) Oranı
• Dişi (Anne) Ölüm Oranı
• Doğum Sonrası Kuzu Ölüm Oranı
• Ölü Doğum Oranı
• Et Üretimi
• Yapağı Üretimi
Ünite 2: Çiftlik Hayvanları Yetiştiriciliğinde Bakım, Yönetim ve Sağlık
Üretim Kolları İçin Performans Hedefleri
Aşağıdaki başlıkları altında ayrı ayrı incelenir.
• Et Üretimi
• Yapağı Üretimi
• Uzun Ömürlülük
Koyun ve Keçi Sürülerinde Döl Verimi Performansının Değerlendirilmesi İçin Gereken Veriler
Üreme İndeksi = Doğan Yavru Sayısı/
Tohumlama Sezonunda Tohumlanan Dişi Sayısı
En aydınlatıcı veri bu indeksten elde edilir.
Koyun ve Keçi Sürülerinde Döl Verimi
Yönetimi
Koyun ve keçiler mevsimsel poliöstrik
hayvanlardır ve gebe kalmadıkları sürece yaz
sonundan kış başlangıcına kadar geçen sürede
belirli araklıklarla (17-21 günde bir) kızgınlık
gösterirler. Küçükbaş çiftlik hayvanları için
çiftleşme mevsimi günlerin kısalmasıyla başlar.
Tohumlama (ya da sıfat) sezonunda koyun ve
keçiler 17-21 günde bir kızgınlık gösterirler.
Tohumlama mevsimi dışında yani günlerin
uzamaya başladığı dönemde de belirli uygulamalar
(hayvanların karanlık- ta tutulması ile günlerin
kısaldığı izlenimi verilmesi) sayesinde koyun ve
keçilerde kızgınlık uyarılabilir.
Süt İnekleri İçin Hedeflenen Perfomans Değerleri
Üreme Performansı Hedef
İlk Doğurma Yaşı 24 - 25 (ay)
İki Buzağılama Arası Süre 365-405 (gün)
Buzağılama-Gebelik Arası Süre 85-125 (gün)
Laktasyon Süresi 305 (gün)
Kuruda Kalma Süresi 45-65 (gün)
Üremedeki Yetersizliğe Bağlı Sürüden Çıkarma
< % 10 (yılda)
Yavru Atma < % 2 (yılda)
Süt Verimi Performansı Hedef
Günlük süt üretimindeki sapma <2,5(kg/gün/inek)
Grubun günlük süt üretimindeki sapma < 2,5
(kg/gün)
• İlk kez doğuran ineklerin süt veriminin 2 ya da
daha fazla doğum yapmış ineklerin süt üretimine
oranı 0,80 - 0,85
• Günlük kuru madde tüketimindeki sapma
< 1
Hastalıklar ve Sürüden Çıkarma Hedef
• Buzağı Ölümleri (ilk 28 güne kadar)
< % 5
• Sürüden Çıkarma (yıllık) < % 30
• Laminitis (aylık) < % 5
• Milk Fever (2. ve daha sonraki laktasyondakiler
için) < % 10
• Retentio Secundinarum (aylık) < % 5
• Abomasum (Sola) Deplasmanı (aylık)
< % 5
• Ketosis (aylık) < % 15
Ekonomik Kayıpların Nedenleri
Sürü sağlığı programlarının temel amacı,
meydana gelebilecek maddi kayıpların, daha
düşük maliyetli etkin programlar sayesinde en aza
indirilmesi ya da tamamen ortadan
kaldırılmasıdır.
Koyun-Keçi Yetiştiriciliğinde Ekonomik Kayıpların Başlıca Nedenleri
Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde yavru verimi
süte oranla daha ön planda yer alır. Dolayısıyla
küçükbaş işletmelerinde karlılığı etkileyen en
önemli faktör doğan yavru sayısı ve bu
yavruların ne düzeyde kazanca
dönüştürülebildiğidir.
Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliğinde En Sık Karşılaşılan Hastalıklar
• İç ve dış parazitler• Prolapsus vagina
• Gebelik toksemisi • Clostridial enfeksiyonlar
• Mastitis (keçilerde görülme sıklığı koyunlara
göre daha yüksektir)
• Ayak hastalıkları • Maedi-visna
Süt İneği Yetiştiriciliğinde Bazı Önemli Hastalıkların Rastlanma Sıklıkları
• Klinik mastitis (% 1,7 - % 54,6) Ortalama
% 14,2
• Kistik ovaryum (% 1 - % 16,1) Ortalama
% 8
• Laminitis (% 1,8 - % 30) Ortalama % 7
• Milk fever (% 0,03 - % 20,3) Ortalama %
6,5
• Ketosis (% 1,3 - % 18,3) Ortalama % 4,8
• Abomasum (sola) deplasmanı (%0,3 - %
6,3) Ortalama % 1,7
Buzağı Ölümlerinde En Sık Karşılaşılan Sebepler
• İshal % 52,2
• Solunum Sistemi Hastalıkları % 21,3
• Çeşitli Travmalar % 2,4
• Eklem ve Göbek Enfeksiyonları % 2,2
• Diğer (bilinmeyen) nedenler % 21,9
3 Aylık Yaşa Kadar Buzağılarda En Sık Karşılaşılan Hastalıklar
• İshal % 29
• Göbek enfeksiyonları % 29
• Pneumonie % 25
Temel Sürü Sağlığı Yönetimi Ve Hastalıkların Kontrolü
Sığırcılık İşletmelerinde Temel Sürü Sağlığı
Yönetimi ve Hastalıkların Kontrolü
Pek enfeksiyöz hastalık riski, ilk olarak subklinik
enfekte bir hayvanın sürüye girişi ile birlikte
enfeksiyon etkenlerini de sürüye taşıması
sonucunda ortaya çıkar. Sürünün karşı karşıya
olduğu risk düzeyi, dışarıdan sürüye giren
hayvanla olan temasa bağlı olarak değişir ayrıca
yabani taşıyıcılar da hastalık etkenlerinin sürüye
sokulmasında rol oynarlar.
Koyunculuk İşletmelerinde Temel Sürü Sağlığı
Yönetimi ve Hastalıkların Kontrolü
Koyunculuk işletmelerinde temel sürü sağlığı
problemlerinin temelinde yetersiz barınaklar ve
uygun olmayan bakım-idare şartları yer alır.
Koyunculuk işletmeleri için önerilen sürü sağlığı
yönetim programları asi- doz, enterotoksemi ve
solunum sistemi hastalıklarının kontrol altına
alınmasını amaçlar.