Bu görevlerinden bağımsız olarak sinirsel fonksiyonların Vitaminlerin Tanımı Ve Tarihçesi iletiminden ve sinir hücrelerinin temel fonksiyonlarından
Vitaminler vücutta metabolik olayların normal bir sorumludur. şekilde meydana gelmesi ve yaşamın sürdürülmesi için gerekli olan, vücutta sentez edilemeyen veya yetersiz Eksiklik Belirtileri: Tiyamin yetersiz olursa beynin derecede sentez edilen ve besinler ile dışarıdan oksijen alma yeteneği azalır. Kanda piruvat ve laktik asit alınması zorunlu olan organik maddelerdir. miktarı artar. Belirgin tiyamin yetersizliğinde; insanlarda beslenme bozukluğu ile karakterize beri-beri hastalığı, 1912-1913 yıllarında Mendel, Mc Collum, Funk ve kanatlılarda birkaç sinirin aynı anda beraber iltihabı Hopkins bu alanda önemli araştırmalar yapmışlar ve (polineuritis) ve yavru hayvanlarda büyümenin durduğu başlangıçta “yardımcı besinsel faktörler” adı verilen gözlenmektedir. bu maddelerin sınıfının kurulmasında etkili olmuşlardır. Vitamin B2 (Riboflavin)
Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitamin B2’nin kimyasal Yapılan çalışmalar bütün vitaminlerin canlı bedeni adı riboflavin olmakla birlikte elde edildikleri kaynaklara üzerinde farklı ve önemli etkilerinin olduğunu göre de adlandırılabilirler. göstermektedir. Bazen yüksek dozlarda kullanılan vitaminler osteoporoz, kalp hastalığı, kanser gibi pek çok Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Başlıca hastalığın seyrinin yavaşlamasında etki göstermektedir. süt, yumurta, böbrek, kalp, karaciğer, et gibi hayvansal kaynaklar ile yeşil sebzeler ve özellikle Değişik ve yeterli kaynaklardan sağlanan karbonhidrat, kaba yonca gibi bitkisel kaynaklarda bol miktarda yağ ve protein gibi temel besin maddelerini içeren bir bulunmaktadır. besin diyetiyle yapılan dengeli beslenme vücudun günlük gereksinimine yetecek kadar vitamin sağlar. Riboflavin, flavin mononükleotid (FMN) veya flavin adenin dinükleotid (FAD) şeklinde çeşitli enzimatik Bir vitaminin yokluğuna avitaminozis, ihtiyacın altında reaksiyonlarda koenzim olarak görev yapmaktadır. yetersiz vitamin alın-masına hipovitaminozis ve aşırı Metabolizmada yükseltgenme-indirgenme tepkimelerinde derecede (özellikle vitamin A ve D) yüksek vita-min rol almakla birlikte özellikle piruvatın, yağ asitlerinin, alımından oluşan hastalık haline de hipervitaminozis adı aminoasitlerin oksidatif yıkımına ve elektron taşıma verilmektedir. olaylarına katılmaktadırlar.
Vitaminlerin Sınıflandırılması Eksiklik Belirtileri: Deri, mukoza, göz ve sinir
Vitaminler suda ve yağda eriyenler olmak üzere iki sisteminde bozukluklar oluşur. Dil ucunda ve kenarında grupta incelenirler. Suda eriyen vitaminler B yangı ve çatlamalar, dudaklarda kırmızılık görülür. Yine vitaminleri ve C vitamini, yağda eriyenler A, D, E ve gözde yanma, bulanık görme ve alacakaranlık körlüğü K vitaminleridir. meydana gelir. Ayrıca piliçlerde büyüme durur, ayak parmakları bükülmüş bir hal alır, derinin yangısı Suda Eriyen Vitaminler (dermatitis), felç ve ölüm olabilir. Yetişkin tavuklarda Vitamin B1 (Tiyamin) riboflavin eksikliğinde kuluçka kabiliyeti azalır, embriyonun ölüm oranı artar. Sıçan ve köpeklerde Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Metilen köprüsüyle riboflavin eksikliğinde kansızlık görülür. birbirine bağlanan pirimidin ve tiyazol heterosiklik halkaları, tiyaminin temel yapısını oluştururlar. Vitamin B3 (Nikotinamid ve Niasin)
Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Hem Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitaminin diğer isimleri bitkisel ve hem de hayvansal kaynaklarda yaygın bir arasında niasin (nikotinik asit), niasinamid şekilde bulunur. Tiyamin doğal maddelerde serbest (nikotinamid), pellegra hastalığını iyileştirici özelliğinden tiyamin, protein kompleksi, fosforik asit kompleksi ve dolayı vitamin PP (pellegra preventive) veya antipellagra fosfor-protein kompleksi şeklinde bulunur. Bu vitamin faktörü gibi isimler bulunmaktadır.
alyuvarlarda pirofosfat, serumda ise serbest haldedir. Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Niasin
Tiyamin, vücutta depolanmaz ve fazlası idrarla atılır. ve niasinamid, hayvansal ve bitkisel dokularda Barsaklarda kolay ve hızlı bir şekilde emilir. Daha sonra yaygındır, en çok ette ve özellikle karaciğerde bulunur.
karaciğerde yapısına iki adet inorganik fosforun Nikotinamid, kediler hariç memeli hayvanlar, birçok bağlanmasıyla tiyamin pirofosfat şekline dönüşür. Bu bakteri ve bitki tarafından bir aminoasit olan molekül aynı zamanda vitaminin koenzim şeklidir. triptofandan sentezlenebilir. Tiyamin pirofosfat karbonhidrat metabolizmasında piruvat ve α-ketoglutarik asit gibi α-keto asitlerin oksidatif Eksiklik Belirtileri: İnsanda nikotinamid eksikliğinde 4D dekarboksilasyon reaksiyonları ve transketolaz adını verdiğimiz belirtiler; dermatitis (deri yangısı), reaksiyonlarında görev alırlar. diyare (ishal), demansia (bunama) ve death (ölüm) ile karakterize pellegra hastalığı tablosu oluşur.
Niasin eksikliğinde domuzlarda deri değişiklikleri ile Vitamin B12 (Kobalamin) birlikte mide ve bağırsak iltihapları, atlarda kronik mide Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: itamin B12 yapısında ve bağırsak bozuklukları görülür. Köpeklerde karadil porfirin halka sistemine benzeyen korrin halka sistemi hastalığı oluşur. ve bir nükleotid bulunan kırmızı renkte ve kristal yapılı
Vitamin B5 (Pantotenik Asit) bir bileşiktir. Bu sistemde dört pirol halkasından ikisi birbirine metilen köprüsü ile diğer ikisi de doğrudan Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Bu vitamine aynı birbirlerine bağlanmaktadırlar. Halkanın merkezinde zamanda pantotenik asit, piliçlerde antidermatitis faktör kobalt atomu bulunmaktadır. veya ratlarda kılların grileşmesini sağlayan faktör isimleri de verilmektedir. Pantotenik asit, β-alanin ile pantoik Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Dana asitin peptit bağıyla birbirine bağlanmasıyla oluşmuştur. eti, dana karaciğeri, böbrek, süt ve süt ürünleri, peynir, yumurta, midye, ringa balığı, uskumru, sardalya, Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Birçok dil balığı B12 vitamini içeren yiyeceklerdir. Sebzelerde ise bitkisel ve hayvansal besinde bulunur. Bu vitaminin en B12 vitamini bulunmaz. önemli görevlerinden biri, koenzim A’nın (CoA-SH) yapısına girmektir. CoA-SH, özellikle karbonhidrat ve Vitamin B12 mide-bağırsak kanalına daha çok hayvansal lipitlerin ara metabolizmasında görev alır. Bu kaynaklı proteinlerle gelir. Bu vitaminin bağırsak reaksiyonların en önemli olanı koenzim A’nın asetat ile kanalından emilebilmesi için mideden salgılanan intrinsik bağlanarak “aktif asetatları” oluşturmasıdır. Asetik asit, faktör ile birleşmesi gerekir. Emildikten sonra proteinlere asetil-CoA şeklinde (aktif asetat) birçok önemli metabolik bağlı vitamin B12 hızla kan dolaşımına geçer ve olaya katılır. buradan çeşitli dokulara dağılır. Vitamin B12’nin metabolizma reaksiyonlarında etkili olan şekli koenzim Eksiklik Belirtileri: Yetersizliğinde kıllar grileşir. B12’dir. Koenzim B12, metiyonin biyosentezinde rol Pantotenik asit eksikliğinde büyümenin durduğu, alır. dermatitis, kıl veya tüy örtüsünün rengini kaybettiği gözlenmiştir. Sinir sisteminde felç, İskelet kaslarının istem Eksiklik Belirtileri: Uyuşukluk, sabahları yataktan yorgun dışı, ani, şiddetli veya seri olarak kasılması (konvulziyon) kalkma gibi belirtiler verir. Ağır vitamin B12 eksikliğinde ve koma ile seyreden periferik sinirlerin yapısında ise sinir fonksiyonlarının bozulduğu kronik hastalıklar bozulma gözlenir. ortaya çıkmaktadır. Sinir harabiyetine yol açabilir.
Vitamin B6 (Piridoksin) Vitamin B12 eksikliğinde büyümenin durduğu, ishal, Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitamin B6’nın kusma, hareket bozuklukları, ağız mukozasında iltihap, piridoksin, piridoksal ve piridoksamin olmak üzere üç yetişkin tavuklarda yumurta veriminde ve yumurtanın aktif formu bulunmaktadır. Vitamin B6’nın aktif kuluçka randımanında azalma görülür.
koenzimleri pridoksal fosfat ve pridoksamin fosfattır. Vitamin C (Askorbik Asit)
Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Askorbik asit, insan, Hayvansal ve bitkisel kaynaklarda yaygın olarak kobay, yarasa ve sürüngenlerde esansiyeldir, yani bulunur. Piridoksal fosfat, aminoasitlerin hücreye dışarıdan besinlerle alınması gerekir. Diğer girmesini ve hücrede toplanmasını sağlayan hayvanlarda ve bitkilerde ise D-glukozdan, sentezlenir. faktörlerden biri olmakla birlikte aynı zamanda Askorbik asit, memelilerde karaciğerde, kuşlar, aminoasitlerin ara metabolizma reaksiyonlarında rolü olan kurbağalar ve sürün-genlerde ise böbreklerde enzim sistemlerinin kofaktörlerini de oluşturur. Ayrıca sentezlenir. triptofan aminoasidinin metabolize edilip nikotinik aside Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: En çevrilmesinde de gerekli bir moleküldür. Piridoksal fosfat önemli askorbik asit kaynakları yeşil sebzeler, meyveler, merkezi sinir sistemi için spesifik olan glutamik asidin γ- domates, acısız kırmızı biber olan paprika ve aminobütirik aside (GABA) çevrilmesi reaksiyonuna turunçgillerdir. katılır. GABA’nın “nöronal aktiviteyi düzenleyici” fonksiyonu bulunmaktadır. Vita-min B6 yetersizliği Vitamin C’nin en önemli biyofonksiyonu kıkırdak, kemik dolayısıyla GABA’nın eksikliği oluşacak ve bunun ve dişlerin interselüler dolgu maddesinin sentezinin sonucunda epileptiform nöbetler meydana gelecektir. sürekliliğini sağlamasıdır. Askorbik asit, demirin ince bağırsaklardan emilimini ve depolardan Eksiklik Belirtileri: İnsanlarda şimdiye kadar vitamin B6 mobilizasyonunu arttırır, glukozdan glikojen oluşumunda eksikliğinin tipik belirtileri saptanamamıştır. öpek ve önemli rol oynadığı bildirilmiştir. Antienfeksiyöz etkisi sıçanlarda vitamin B6 eksikliği kansızlığa, plazmada bulunmaktadır. demir miktarında artmaya neden olur, sinir sistemi ciddi şekilde zarar görür. Maymunlarda yaygın Eksiklik Belirtileri: Askorbik asit eksikliğinde nöropatolojik değişiklikler ortaya çıkar. insanlarda skorbüt hastalığı meydana gelir. Askorbik asit eksikliği olan hayvanlar iştahlarını kaybederler,
eklemleri şişer ve duyarlılık kazanır, arka ayaklarını Vitamin A, saf halde açık sarı kristaller halindedir; suda uzatarak yatarlar. çözünmez, lipidlerde ve organik çözücülerde çözünür; ısıya karşı az duyarlıdır; UV ışık tarafından harap Vitamin H (Biotin) edilir; oksijene karşı dayanıklıdır. Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Biotin, birçok mikroorganizma ve bitki tarafından sentez edilir, insanın Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: En biotin ihtiyacının büyük kısmı olasılıkla ince bağırsak yüksek vitamin A konsantrasyonu, deniz balıklarının bakterileri tarafından sentez edilen biotinden karşılanır. karaciğer yağındadır. Kolostrum, süt, tereyağı ve Biotinin kimyasal yapısında iki halka ve bir yumurta sarısı da önemli vitamin A kaynaklarıdırlar. monokarboksilik asit vardır. Havuç, otlar, yeşil ve kurutulmuş yonca β-karotenler bakımından oldukça zengindirler. Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Biotin, doğal besinlerde yaygın olarak bulunur, en çok yumurta Vitamin A’nın metabolizmada görme, büyüme, üreme ve sarısında, çikolatada, yer fıstığında, karaciğerde, sütte, epitelizasyon sistemlerinde önemli fonksiyonları böbrekte ve mayada bulunur. bulunmaktadır. Vitamin A’nın görme olayındaki rolü gözün karanlığa adapte olmasını sağlamaktır. Vitamin A Karbonhidrat, lipit ve protein metabolizmasında derinin en dış tabakası (ektoderm) için koruyucu bir esansiyel bir koenzim olan biotin, özellikle yeterli maddedir, deri, gözün korneası, solunum, sindirim ve karbonhidrat alınamadığı zaman karbonhidrat olmayan ürogenital sistemlerin epitel dokusunun normal yapısı maddelerden glukoz yapımı için büyük önem taşır. vitamin A’ya bağımlıdır.
Eksiklik Belirtileri: Biotin eksikliği piliç, sıçan, kobay, Eksiklik Belirtileri: Vitamin A eksikliğinin erken tavşan, köpek ve maymunda karakteristik deri belirtilerinden biri, karanlığa karşı adaptasyon bozukluğu değişikliklerine ve büyümede duraklamaya neden olur, ile karakterize gece körlüğüdür. Alınan günlük vitamin pullu dermatitis ve yağ bezlerinin bozukluğu sonucu A miktarının normalin çok üstünde olması halinde deride kepek oluşumu ve ayrıca saç veya kıl kaybı hipervitaminoz A tablosu ortaya çıkar. Hipervitaminoz görülür, hayvanlar bir zırh ile örtülü görünüm alırlar. A durumunda kemiklerin epifiz sonundaki kıkırdak
Folik Asit büyümesinde yavaşlama olur; osteoklast aktivitesinin kuvvetle uyarılmış olması sonucu olarak bütün iskelet Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitamin memelilerde sisteminde kendiliğinden kırılmaya eğilim göze çarpar. sentezlenemezken, bazı türlerde bağırsak mikroorganizmaları tarafından sentezlenir. Vitamin D (Kalsiferol)
Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Folik Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitamin D, renksiz ve asit, doğada en çok yeşil yapraklarda, soya fasülyesi, kokusuz kristaller şeklinde bulunur; ısıya ve havanın fındık ve karaciğerde bulunur. İnce bağırsaktan emi-len oksijenine karşı duyarlı değildir. İnsanlarda ve yüksek folik asidin büyük kısmı bağırsak hücresi içinde 7,8- hayvanlarda deri altı yağ dokusunda 7- dihidrofolat (H2-folat) üzerinden 5,6,7,8-tetrahidrofolata dehidrokolesterolün fotolizi ve diyetle ağız yoluyla (H4-folat) indirgenerek aktif hale getirilir. Tetrahidrofolat, alım olmak üzere başlıca iki vitamin D kaynağı vardır.
tek karbon atomlu grupların bir molekülden diğerine Kolekalsiferol güneşin ultraviyole ışınlarının etkisiyle aktarılmasını sağlayan enzimlerin kofaktörüdür. deride 7-dehidrokolesterolden oluşur. Deride oluşan
Eksiklik Belirtileri: Folik asit eksikliğinde pürin kolekalsiferol kana geçer ve α-globuline bağlanarak biyosentezi ve dolayısıyla nükleik asit biyosentezi bozulur karaciğere gider. Karaciğerde mikrozomal bir enzim olan ki bu, kan tablosuna yansır; lökopeni ve trombositopeni ve NADH ile moleküler oksijene ihtiyaç gösteren 25-α- ortaya çıkar. Folik asit eksikliğinin lökosit oluşumunu hidroksilaz tarafından bir hidroksilasyon reaksiyonu ile önlediği gözlenmiştir. Folik asit eksikliğinde piliçlerde 25-hidroksikolekalsiferole çevrilir. Bu sefer kan büyümenin durakladığı, eritrosit, lökosit ve trombosit dolaşımı yoluyla böbreğe gelen 25- sayılarının azaldığı gözlenir; memeli hayvanlarda hidroksikolekalsiferol molekülü, 1-α-hidroksilaz lökopeni, megaloblastik anemi, iştah kaybı, diş etlerinin enziminin katalize etti-ği ikinci hidroksilasyon reaksiyonu iltihaplanması, ishal ve kaşeksi görülür. ile 1,25-dihidroksikolekalsiferol [1,25-(OH)2D3] molekülüne dönüşür. Bu molekül aktif vitamin D3’dür. YAĞDA ERİYEN VİTAMİNLER Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: En Yağda eriyen vitaminler olan vitamin A, D, E ve K, suda zengin kaynağı balık yağıdır. Yağlı balıktan sonra erimeyen, yani hidrofobik moleküllerdir. sırasıyla karaciğer, yumurta sarısı ve süt sayılabilir.
Vitamin A (Retinol) Güneş ışınlarının deri ile direkt teması sonucu vücutta D vitamini yapılmaktadır. Böylece güneş ışınları aracılığıyla Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: 4 izopren molekülünden D vitamini ihtiyacı karşılanır. kurulmuş olan ve retinol (alkol), retinal (aldehid) ve retinoik asit ile β-karoten gibi biyolojik olarak aktif bir Vitamin D’nin aktif formu, kemik metabolizmasında, grup moleküle “A Vitamini” adı verilmektedir. kemik yapısında, selüler ve nöyral fonksiyonlar için
gerekli olan kalsiyum iyonlarının hücre membranından Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Vitamin geçmesinde görev alır. K peynir, buğday, tereyağ ve karaciğerde bulunmaktadır. Vitamin K’nın emilimi safranın etkisiyle ince Eksiklik Belirtileri: Vitamin D eksikliğinin neden olduğu bağırsaklarda gerçekleşir. Vitamin K1 ve vitamin K2 başlıca biyokimyasal anormallikler, özellikle kan mukoza hücrelerinde emilir ve depolandığı karaciğere kalsiyum düzeyinin normalin altında olmasıyla ulaşması lipoproteinler yoluyla olur. hipokalsemi ve kan serumunda fosfat yoğunluğunun düşmesi sonucunda hipofosfatemi, vücudun enerji Vitamin K’nın en önemli fonksiyonu, protrombin metabolizmasının bozulması ve kan dolaşımı ile sentezini etkilemesidir. Protrombin karaciğerde sentez dokulara oksijen taşınmasının aksaması görülmektedir. edildikten sonra glutamik asit birimleri, vitamin K’ya Vitamin D eksikliğinin neden olduğu klinik durum, bağımlı spesifik bir karboksilaz tarafından katalizlenen iskeletin gelişmesi döneminde raşitizm, iskelet gelişimi bir reaksiyonda γ-karboksi glutamik asit birimlerine tamamlandıktan sonra osteomalasidir. dönüştürülür.
Ruminantlarda, iştah azalması, büyüme geriliği, Vitamin K kemik metabolizması ve böbrek sindirim bozukluğu, kaslarda kasılma (tetani) ve İskelet fonksiyonlarında da etkilidir. Kemiklerde osteokalsin, kaslarının istem dışı, ani, şiddet-li veya seri olarak vitamin K ve kalsiyum mobilizasyonu ile ilişkilidir. kasılması (konvülziyon) durumları oluşur. Süt verimi Eksiklik Belirtileri: Bağırsak florasının bozulduğu ve düşer, Özellikle laktasyon döneminde hipokalsemiyle vitamin K’nın sentezlenemediği durumlarda eksiklik karakterize “süt humması” adı verilen problem görülür. belirtileri ortaya çıkar. Vitamin K eksiklik belirtileri, safra Kanatlılarda ise yumurta kabuğunda incelme, yumurta yolları hastalığı, pankreas fonksiyonu bozukluğu, yağ veriminde ve kuluçka yeteneğinde azalmalar gözlenir. emiliminin bozulduğu durumlarda ortaya çıkabilir; Vitamin E (Tokoferol) Vitamin K eksikliğinde kanamaya eğilim olur.
Kimyasal Yapısı ve Özellikler: Tokoferoller yağda çözünürler, oksitlenmeye karşı duyarlıdırlar, UV ışıkta harap olurlar.
Bulunduğu Yerler ve Metabolizmadaki Görevleri: Vitamin E, bitkisel kaynaklardan elde edilmiştir. Mısır yağı, çimlenmekte olan hububat embriyosu, çayır, yeşil yapraklı sebzeler, kabuklu yemişler ve genel olarak bitkisel yağlar ile tahıllar vitamin E kaynağı olarak sayılabilir.
Tokoferoller lipidlerle birlikte dışarıdan besinlerle alınırlar. α-tokoferol ince bağırsaktan kolayca emilir, karaciğere ve daha sonra karaciğerden periferik do- kulara lipoproteinlerle taşınır.
Vitamin E’nin önemli fonksiyonları arasında hücre içi ve hücre dışı reaksiyonlarda antioksidan olarak hareket etmesi ve selenyum metabolizmasında görev alması sayılabilir. Vitamin E, vitamin A’yı, karotenleri, doymamış yağ asitlerini ve tiyol gruplarını oksitlenmeye karşı korur.
Eksiklik Belirtileri: Deney hayvanlarında görülen klasik belirti kısırlıktır. Vitamin E eksikliği sıçanlarda arka bacakların ilerleyen felci, kaslarda zayıflama ve küçülme, kas kreatin konsantrasyonunda düşme, kreatinüri, kreatinin atılmasında hafif azalma ile birlikte seyreden kas erimesi olarak bilinen musküler distrofi meydana getirir.
Vitamin K (Fillokinon)
Kimyasal Yapısı ve Özellikleri: Vitamin K, yağda çözülen, ısıya dayanıklı, oksidasyona, alkalilere, asitlere ve ışığa dayanıksızdır. Ayrıca kan pıhtılaşmasında rol alan ve sindirim kanalı mikroorganizmaları tarafından sentezlenen bir vitamindir.