KOİ203U-KAT HIZMETLERI
Ünite 8: Çamaşırhane
Çamaşır Temizliği ve Önemi
Kat hizmetlerine bağlı faaliyet gösteren çamaşırhanenin temel görevi, tüm çamaşırları temiz ve istenen zamanda kullanıma hazır olmasını sağlamaktır. Yani çamaşırhanenin temel sorumluluğu; çamaşırların gerçek kullanım ömrü boyunca, kaliteli ve verimli biçimde temizleme/kullanma döngüsünün sürdürülmesi olarak açıklanabilir. Çamaşırhanede başlıca çamaşır yıkama/kuru temizleme, kurutma, ütüleme, depolama, bakım ve hasar onarımı, çamaşırların kullanım alanlarına göre kayıtları izleme gibi işlemler yürütülür. Çamaşırhane performansında iyi bir planlama, kontrol kadar yıkama sonuçlarının kalitesi de önemlidir. Yıkama performansına göre çamaşırlarda aşağıdaki kalite özelliklerinin sürdürülmesi beklenir: Temiz ve lekesiz görünümlü, Beyazlar parlak, renkliler solmamış, Hoş kokulu ve yumuşak, Sağlık açısından güvenli, Yırtık, sökük, delinme, çekme, elyaf zayıflaması gibi mekanik hasar görmemiş, Sertleşme, sararma, grileşme olmamış.
Çamaşır Temizliği ve Önemi
Otel işletmelerinde kullanılan çamaşırların çeşitliliği ve sayısı otelde yer alan yatak, restoran, havuz, plaj, hamam vs. gibi hizmet alanlarının sayısı özellikleri, benimsenen hizmet politikası, çamaşırhaneyle ilgili temel yaklaşım ve teknik özelliklere bağlı olarak farklılık gösterir. Otel işletmelerinde kullanılan çamaşırları şu şekilde sınıflandırmak mümkündür: Çamaşırhane performansında iyi bir planlama, kontrol kadar yıkama sonuçlarının kalitesi de önemlidir. Yıkama performansına göre çamaşırlarda aşağıdaki kalite özelliklerinin sürdürülmesi beklenir: Müşteri odalarında kullanılan çamaşırlar (yatak takımları, banyo takımları) Restoran bar hizmetlerinde kullanılan çamaşırlar (masa örtüleri, peçeteler) Genel alanlarda kullanılan çamaşırlar (perdeler, dekoratif örtüler), Ek hizmetlerde kullanılan çamaşırlar (plaj ve havuz havluları, sauna peştemalleri), Üniformalar, Diğer (mutfak ve kat hizmetlerinde kullanılan bezler, önlükler), Müşteri çamaşırları (temizlik hizmeti verilmesi hâlinde). Çamaşırhanelerin başarı ölçütleri çamaşırların hijyenik bir şekilde temizlenmesi kadar tekstil üreticilerinin öngördüğü kullanım ömrü boyunca kullanılabilmesidir. Bu nedenle çamaşır envanteri, kat hizmetleri yöneticisi tarafından en az bir aylık olmak üzere üç, altı veya 12 aylık kullanım durumu açısından kontrol edilmelidir. Çamaşırların yıkanma sıklığı ne olursa olsun, beklenen kullanım ömrü toplam yıkama sayısı olarak dikkate alınır. Bazı kalitesi yüksek çamaşır türlerinin en yüksek yıkama sayıları şu şekildedir: Çarşaf-nevresim: 400 Yastık kılıfı: 450 Havlu-bornoz: 300 Masa örtüsü: 500 Peçete: 150 Çamaşır sayısının belirlenmesinde otelin mali gücü ve hizmet özellikleri gibi faktörlerin yanı sıra, “tam kapasite” dikkate alınır. Oteli tam kapasite olarak donatacak sayı par sayısı olarak adlandırılır. Bir çamaşır grubu için par sayısının kullanımda, kirli/yıkamada ve temiz hâlde bekleyen çamaşırlar düşünülerek en az üç olması önerilir. Çamaşır çeşitleri ayrıca elyaf yapısı açısından da ele alınabilir. Elyaf çeşitleri doğal, yapay (kimyasal) ve doğal- yapay karışım olmak üzere üç başlıkta incelenebilir.
Çamaşırhane Bölümleri ve Çamaşır Temizleme Süreci Çamaşırhane Bölümleri
Çamaşırhane için otelin büyüklüğüne göre yatak başına ortalama %0,30m2 civarında alan ayrılmalıdır. Bu alanın %60’ı yıkama, %40’ı ise kurutma, katlama, ütü, bakım, sayım gibi işlemler için düzenlenir. Çamaşırhanede yer alan başlıca bölümler aşağıda sıralanmaktadır: Kirli sayım ve kayıt Tamir-bakım Yıkama-sıkma Kurutma-ütüleme Kuru temizleme (Yıkamaya elverişli olmayan nazik ve pahalı kumaşların uzun ömürlü olması için kumaşların apre, renk ve kalitesini bozmayan kimyasal maddelerle özel makinalar kullanarak temizleme tekniğine denir.) Temiz çamaşır depolama. Çamaşırhane için otelin büyüklüğüne göre yatak başına ortalama %0,30m2 civarında alan ayrılmalıdır. Bu alanın %60’ı yıkama, %40’ı ise kurutma, katlama, ütü, bakım, sayım gibi işlemler için düzenlenir. Çamaşırhanede yer alan başlıca bölümler aşağıda sıralanmaktadır: Kirli sayım ve kayıt Tamir-bakım Yıkama-sıkma Kurutma-ütüleme Kuru temizleme (Yıkamaya elverişli olmayan nazik ve pahalı kumaşların uzun ömürlü olması için kumaşların apre, renk ve kalitesini bozmayan kimyasal maddelerle özel makinalar kullanarak temizleme tekniğine denir) Temiz çamaşır depolama.
Çamaşır Temizleme Süreci
Çamaşır temizleme süreci, hem çamaşır döngüsü hem de temizlik süreci açısından belli bir döngü içinde gerçekleşir. Bu döngüye bağlı olarak çamaşır temizleme süreci başlıca şu aşamalardan oluşur: Çamaşırların toplaması Çamaşırların taşınması Çamaşırların gruplandırılması Yıkama Kurutma Ütüleme ve katlama Kullanım ve depolama
Çamaşırların Toplaması
odaları temizliği sırasında kirli banyo ve yatak takımları toplanır. Çamaşırlar yerlere atılmadan veya temizlik vb. amacıyla kullanılmadan doğrudan kirli torbasına veya arabasına alınır. Çamaşırlar toparlanırken silkelenerek üzerindeki kaba kirin atılması veya müşteri eşyalarının (takı vb.) ayrılması sağlanır. Çamaşırlar toparlanırken çok kirli ya da lekeli çamaşırların düğüm vb. işaretleme ya da ayrı torbaya alma gibi bir yöntemle ayrılması gerekir. Çamaşırların Taşınması Kirli çamaşırlar, bu iş için ayrılmış arabalarla çamaşırhaneye taşınır. Bazı otellerde katlardan çamaşırhaneye bağlanan tünel sisteminden (shot sistemi) yararlanılır. Çamaşırların elle vb. taşınması çalışanların sağlığı açısından önerilmez. Çamaşırların Gruplandırılması Çamaşırlar, özelliklerine göre farklı şekillerde temizleneceğinden çamaşırhaneye ulaştığında doğru bir şekilde gruplandırılması gerekir. Çamaşır gruplandırması temel olarak aşağıdaki ölçütlere göre yapılır: Kullanım yeri Elyaf çeşidi Kirlilik derecesi Renk Yıkama Çamaşır yıkamada, temizliğin dört temel bileşeni olan kimyasal etki (deterjanlar, su kalitesi), mekanik etki (tamburun dönme hızı, su seviyesi ve yükleme oranı), sıcaklık (su sıcaklığı) ve zaman (kimyasal işlem uygulama süresi) arasında doğru bir dengeleme sağlanmalıdır. Çamaşırların yıkanması başlıca şu aşamalardan oluşur: Çalkalama Ön yıkama Ana yıkama Ağartma Durulama Ara sıkma Yumuşatma Sıkma Açma Kurutma Yıkanıp sıkılan çamaşırların hızla kurutulması, kırışıklıkların giderilmesi ve dinlendirilmesi gerekir. Kurutma işlemi yine çamaşır türüne göre farklılık gösterir. Peçete, perde ya da dekorasyonda kullanılan bazı çamaşır grupları daha iyi bir görünüm için yıkama sonrasında kolalanabilir. Yıkanan havlular doğrudan kurutma makinesine aktarılarak tamamen kurutulur. Üniformalar ve müşteri çamaşırları hafif şekilde kurutularak ütülenir. Kurutma makinesinden çamaşırlar çıkarılmadan önce, ısılarının aşamalı olarak düşürülmesi gerekir. Aksi halde çamaşırlarda kırışıklıklar ortaya çıkar. Ütüleme ve Katlama Çamaşırların ütülenmesi için çamaşırhanelerde çok çeşitli seçenek bulunur. Yatak ve mutfak takımları silindir ütülerde hem kurur hem de ütülenmiş olur. Çamaşırların şekil ve elyaf kalitesinin korunması için silindir ütüye verilen çamaşırlar silkelenir, büyük parçalarda bu işlemi iki kişinin yapması ve silindir ütüye vermeleri gerekir. Bazı silindir ütüler son işlem katlama yapabilir. Çamaşırhanelerde ayrıca, müşteri ve personel çamaşırları için el ütüsü, press ütü, manken ütü, yaka-kol manşet ütüsü gibi çok çeşitli ütü türleri bulunabilir. Katlama işlemi, çamaşırların sayım ve kullanımında kolaylık sağlayacak biçimde belirlenmiş olmalıdır. Bunun için kullanım alanında nasıl kullanıldığını dikkate almak gerekir. Katlamada dikkat edilecek bir diğer nokta da çamaşırların tek katlı yönlerinden istiflenmesidir. Bu şekilde sayma işlemi daha kolay yapılabilir.
Kullanım Depolama
Ütülenen çamaşırların görünümlerinin bozulmadan uygun şekilde bekletilmesi gerekir. Yıkama işlemi, aslında yıpratıcı bir süreç olduğundan, genellikle yıkanan çamaşırların hemen kullanıma verilmemesi, en az 24 saat dinlendirilmesi önerilir. Giysi türü çamaşırlar ise askılara alınabilir ya da katlanır. Çamaşırların depolandığı alanlar da dezenfekte edilmiş olmalı ve havalandırma sistemi bulundurulmalıdır. Ağır çamaşırlar alt raflara, hafif çamaşırlar üst raflara yerleştirilmelidir. Mevsimlik kullanılan çamaşırlar ise kapalı halde ayrı yerde muhafaza edilmelidir. Bu noktada üst üste çok fazla yığma yapılmaması önerilir. Her bir çamaşır grubu için ayrı bir depolama bölümü belirlenmiş olmalı, mümkünse kapalı dolaplar kullanılmalıdır.
Müşteri Çamaşır Prosedürü
Müşteri çamaşır temizliği küçük otellerde tercihe bağlı ve dış kaynak kullanımı şeklinde sağlanabilirken Kültür ve Turizm Bakanlığı yönetmeliğine göre üç, dört ve beş yıldızlı otellerde otel tarafından sağlanması gereken zorunlu hizmetler arasında yer alır. Bu hizmet için odalarda hizmet verilecek çamaşır temizlik türleri ve fiyat listesinin bulundurulması da yine zorunludur. Şehir ve havaalanı otellerinde daha çok rastlanan bir uygulama olarak, müşterilerin ütü ihtiyaçlarını karşılaması için odalarda pres ütü ya da el ütüsü masası bulundurulabilir. Müşteri çamaşır hizmeti normal veya 2-4 saat içinde hızlı (ekspres) olmak üzere verilebilir. Normal koşullarda sabah teslim alınan kirli çamaşırlar akşama ütülü hâlde müşteri odalarına bırakılır. Müşteri çamaşır hizmeti, müşteri tarafından telefonla bildirilebileceği gibi odalarda bulunan formu doldurarak çamaşırla birlikte oda görevlisinin göreceği biçimde bırakılmış olabilir. Odalarda bulunan müşteri çamaşır formu üç nüshadır. Bunlardan biri odada bırakılır, ikisini kat hizmetleri alarak birisini kontrol açısından kendi birimine, diğerini çamaşırla birlikte çamaşırhaneye teslim eder. Çamaşır temizliğinin ardından, çamaşırhanedeki form müşteri hesabına kaydedilmesi için ön büroya gönderilir. çamaşırları odalardan ayrı torbalar içinde ve oda numarası torba üzerine etiketlenmiş olarak alınmalıdır. Çamaşırhane teslimi sırasında çamaşırlar olası hata ve sökük vb. hasar kontrolü ve sayımı ile teslim alınır. Hasar, leke vb. durumunda ise öncelikle müşteri onayını almak gerekebilir. Karışıklıkların önlenmesi için oda numarası sonradan çamaşırdan çıkarılabilecek biçimde markalanır veya çamaşır filelerinden yararlanılabilir. Çamaşır, türüne göre normal yıkama ya da kuru temizleme ile temizlenir. Müşterinin özel isteği yoksa uygun biçimde katlanır poşet veya askıda müşteri odasına, ücret formu ile birlikte teslim edilir. Otel tarafından herhangi bir hasar verilmesi hâlinde bunun karşılanması gerekir.