İŞY204U-KÜÇÜK İŞLETME YÖNETİMİ
Ünite 1: Küçük İşletmelerin Özellikleri
Giriş
Dünyadaki işletmelerin büyük bir çoğunluğu küçük işletmelerden oluşur. Küçük işletmeler, başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere çoğu ülke ekonomisinde önemli bir rol oynar. Bu işletmeler, istihdam yaratılmasına ve küresel ekonomik kalkınmaya önemli katkılarda bulunur. Küçük işletmeler, dünyadaki tüm işletmelerin yaklaşık %90’ını ve yaratılan istihdamın %50’sinden fazlasını temsil ederler. Gelişmekte olan ekonomilerde kayıtlı küçük işletmeler, milli gelirin %40’ına kadar katkıda bulunur.
Küçük İşletme Kavramı
Küçük işletme denince aklınıza nasıl bir organizasyon gelmektedir? Çoğu insan için küçük bir dükkândan ya da atölyeden oluşan bir organizasyon, küçük bir işletme olarak görülebilir. Bir kafe, bir gıda marketi, bir turizm acentesi, bir muhasebe bürosu çoğu insan için küçük işletmelerdir.
Küçük İşletme Tanımı
İşletmelerin ölçeklerine göre sınıflandırılmaları bir ülkeden diğerine, bir kurumdan başka bir kuruma değişebilmektedir.
Avrupa Birliği, işletmeleri çalışan sayısı ve elde ettikleri gelirlere göre şu şekilde sınıflandırmıştır:
• 10 kişiden az çalışanı olan ve yıllık cirosu veya yıllık bilanço toplamı 2 milyon Euro’yu geçmeyen işletmeler mikro işletme, • 50’den az kişiyi istihdam eden ve yıllık cirosu veya yıllık bilanço toplamı 10 milyon Euro’yu aşmayan işletmeler küçük işletme, • 250’den az çalışanı olan ve yıllık cirosu 50 milyon Euro’yu aşmayan veya yıllık bilançosu 43 milyon Euro’yu aşmayan işletmeler ise orta ölçekli işletmeler olarak tanımlanır.
Amerikan Küçük İşletme İdaresi (SBA); küçük işletmeleri mülkiyet yapısına, personel sayısına, kazanç miktarlarına ve sektörlerine göre daha hassas bir şekilde sınıflandırmaktadır. Örneğin imalat alanında faaliyet gösteren bir KOBİ, 500 veya daha az çalışanı olan bir işletmedir. Buna karşılık bakır cevheri ve nikel cevheri madenciliği yapan işletmelerin 1.500’e kadar çalışanı olabilir ve yine de KOBİ olarak tanımlanabilmektedir. Vergi söz konusu olduğunda Amerikan Gelir İdaresi (IRS); küçük işletmeleri ve serbest meslek sahibi bireyleri bir grup, orta ve büyük ölçekli işletmeleri ise diğer bir grup olarak ele alır. IRS, küçük işletmeleri 10 milyon dolar veya daha az varlığa sahip şirketler ve büyük işletmeleri 10 milyon doların üzerinde varlığa sahip şirketler olarak sınıflandırır.
Türkiye’de ise 24 Haziran 2018 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin (KOBİ) Tanımı ve Niteliklerini Belirleyen Yönetmelik”e göre;
• “10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan
herhangi biri 3 milyon TL’yi aşmayan işletmelere mikro işletme”, • “50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 25 milyon TL’yi aşmayan işletmeler küçük işletme”, • 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 125 milyon TL’yi aşmayan işletmelere orta büyüklükteki işletme denilmektedir.
Küçük İşletmelerin Önemi
Küçük işletmeler; onu kuran girişimcilere belirli bir gelir, kişisel tatmin, kendini gerçekleştirme, toplumda tanınırlık gibi pek çok üstünlük sağlama potansiyeline sahiptir. Girişimciye sunmuş oldukları yanında küçük işletmeler, topluma ve ekonomiye de çok önemli katkılar yapmaktadır. Katkıların bir kısmı, küçük işletmeler sayesinde hayatımıza giren “yeni” işler ve yenilikler sayesinde olmaktadır. Bunun dışında bu işletmeler; ülkede yaratılan istihdamın önemli bir unsuru olup vergi öder, ürün ve hizmet üretiminde bulunurlar.
Küçük İşletmelerin Ekonomik ve Toplumsal Açıdan Önemi
Dünya Bankasının tahminlerine göre artan küresel iş gücü arzını karşılamak üzere 2030 yılına kadar 600 milyon yeni işe gereksinim duyulacaktır. Bu da küçük işletmelerin geliştirilmesini dünyadaki birçok hükûmet için yüksek bir öncelik hâline getirmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde kayıtlı 10 işin 7’si, küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından yaratılmaktadır. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin ekonomiye katkıları, genel olarak beş ana başlık altında toplanmaktadır:
• İstihdam yaratmak, • Esneklik özelliği ile yeni durumlara hızlı uyum, • Girişimciliği teşvik etmek, • Butik üretimle ürün farklılaştırması sağlamak, • Büyük işletmeler için yan sanayi olarak işlev görmek.
Tüm bu özellikler arasında KOBİ’lerin en önemli özelliği, istihdama katkılarıdır.
Küçük işletmelerin ekonomiye katkılarından bir diğeri, yerel ekonomilerin desteklenmesidir. Büyük işletmelerden çok daha düşük yatırım maliyetine sahip olan küçük işletmeler, bölge nüfusunun yaşam standardını arttırmanın yanında yöre halkına ciddi istihdam sunarak toplumdaki yoksulluğu azaltmaya yardımcı olabilir.
Genel olarak emek yoğun üretim teknikleri kullanan küçük işletmeler, ekonomik olduğu kadar sosyal açıdan da son derece önemlidir. Küçük işletmeler; ülke sınırları içerisinde çok geniş bir coğrafyaya yayılmış olduklarından bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmakta, mülkiyeti geniş tabana yaymakta, demokratik yaşamı canlı tutmakta ciddi rol oynamaktadırlar.
Küçük ve orta ölçekli işletmeler, bir ülkede orta sınıf sosyal-politik istikrarının korunmasında belirleyici role sahip olup orta sınıfın oluşturulmasının ana kaynağıdır. Bu, “ekonomik gücün” küçük ve orta ölçekli şirketler tarafından dağıtılmasının toplumda “olumlu bir güç dağılımına” yol açması nedeniyle mümkün olmaktadır.
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Türkiye Ekonomisindeki Yeri
İstihdam: Ülkemizdeki toplam istihdamın %72’si, KOBİ’ler tarafından yaratılmaktadır. Bunun ülke ekonomisi açısından büyük bir önem taşıdığını söylemek mümkündür.
Ciro: Ciro açısından küçük ve orta ölçekli işletmelerin durumu, sayıları ya da yaratmış oldukları istihdama oranla daha düşüktür. Küçük ve orta ölçekli işletmeler, yaratılan toplam cironun yaklaşık yarısına yakınını (%49,2) gerçekleştirebilmektedir. Burada büyük işletmelerin finansal gücü, üretim kapasitesi ve elde ettikleri ölçek ekonomilerinin etkisini görmek mümkündür.
Üretim Değeri: Küçük ve orta ölçekli işletmeler, ülkede gerçekleştirilen toplam üretim değerinin %42,7’sine yaratılmasına katkıda bulunmuşlardır. Bu da gerçekleştirilen ciro miktarında olduğu gibi küçük ölçekli işletmelerin sahip oldukları olanakların büyük işletmeler kadar olmadığına işaret etmektedir.
Katma Değer: Üretim faktörleri maliyeti göz önünde bulundurularak yapılan hesaplamalarda küçük ve orta ölçekli işletmelerin yaratmış olduğu katma değer %41,3 olarak gerçekleşmiştir. Burada da ciro ve üretim değeri konularındaki durum söz konusudur.
Küçük İşletmelerin Nitelikleri
Esneklik
Büyük ölçekli işletmeler, büyük hacimlerde ürün üretmek üzere sahip oldukları kaynaklarını uzun süreli olarak bağlarlar. Böylece ölçek ekonomilerinden daha fazla yararlanabilirler ancak kaynakların bu şekilde bağlanması, bu işletmelerin yeni ve hızla değişen pazarlara tepki verme yeteneklerini sınırlandıracaktır. Bu tür sorunları olmayan küçük işletmeler, müşterilerin farklılaşan taleplerini karşılamada ya da hızla değişen çevre koşullarına uyum sağlamada daha esnektirler.
Yeniliklerde Bulunma
Yenilikler, çoğunlukla bağımsız mucitlerden ve küçük işletmelerden gelir. Bunun sebebi, çoğu büyük işletmenin Ar-Ge bölümlerinin yenilik ortaya çıkarmaya odaklanmaktan ziyade işletmenin hâlihazırda ürettiği ürünlerin geliştirilmesine odaklanmasıdır.
Girişimciye Bağımlılık
Küçük işletmeler genellikle işletmenin sahipleri tarafından yönetilirler. Türkiye’deki işletmelerin yaklaşık %92’sinin mikro işletme olması da bu iddiayı desteklemektedir. İşletme sahibinin amaçları, davranışları ve motivasyonu işletme üzerinde çok etkilidir. İşletme sahipleri girişken,
yetenekli, riske yatkın özellikleri nedeniyle işletmelerinin diğer işletmelerden farklılaşmalarını sağlarlar.
Bağımsızlık
Bağımsızlıktan anlaşılması gereken noktalardan biri, küçük işletmelerin mülkiyetin genellikle kurucuya/kuruculara ya da bir kişiye ait olması ve hesap verilmesi gereken bir yatırımcı grubu olmamasıdır.
Gayri Resmi İlişkiler
Küçük işletmelerde gerek yöneticilerin gerekse çalışanların sayısı, büyük işletmelerdeki kadar fazla değildir ve ilişkiler genellikle gayri resmi ve samimi bir şekilde yürütülür. İşletme tarafından içselleştirilen çalışanlar, yaptıkları işin hangi müşteri için hangi özelliklerle üretileceğini bilir. Yöneticiler, her çalışanını özel hayatı dahil iyi tanır. İşletme büyük bir aile ortamına dönüşebilir.
Sınırlı Kaynaklar
Küçük ve orta ölçekli bir işletme, özellikle kuruluşunun ilk yıllarında oldukça sınırlı kaynaklara sahiptir. Birçok işletme, işletmenin faaliyetlerini finanse etmek üzere girişimcinin kişisel varlıklarına güvenir. İşletmenin kaynaklarının miktarı, büyük ölçüde sahibinin kaynak üretme yeteneğine bağlıdır.
Çalışan Sayısının Azlığı
Birçok küçük işletme, ölçek olarak oldukça küçüktür ve çalışan sayısı da azdır. Sınırlı sayıdaki çalışanlar ile işletmedeki temel işlevler olan üretim, pazarlama, satış ve muhasebe gibi tüm işlevlerin yerine getirilmesine gayret edilir.
Basitlik
Küçük işletme olmak demek yalın, basit ve enformel (biçimsel olmayan) ilişkilerden oluşan bir örgüt yapısına sahip olmak demektir. Çoğu küçük işletmenin bir organizasyon şeması yoktur. Üretim, pazarlama, muhasebe gibi temel işlevleri yürüten personelin kim olduğu bellidir. Birimler arası ya da çalışanlar arası ilişkiler gayri resmi bir şekilde yürütülür.
Küçük İşletmelerin Avantajları ve Dezavantajları
Küçük İşletmelerin Avantajları
• Müşterilere Yakınlık • Değişimlere Hızlı Uyum Sağlama • Küçük Pazar Bölümlerine Erişim Fırsatı • Hızlı Karar Alma • Yüksek Örgütsel Bağlılık • Samimi Çalışma Ortamı • Kolay ve Etkili İletişim
İşletmelerin Dezavantajları
• Finansman Güçlüğü • Çok Sayıda Müşteriye Ulaşma Güçlüğü • Yüksek Maliyetler • Uzun Süreli Kriz Dönemlerine Karşı Düşük Direnç
• Tedarikçiler ve Müşterilerle Düşük Pazarlık Gücü • Nitelikli İnsan Kaynağına Erişim Güçlüğü • Teknolojiye Erişim Güçlüğü
Küçük İşletmelerin Yaşadıkları Zorluklar ve Alınabilecek Önlemler
Küçük İşletmelerin Yaşadıkları Zorluklar
• Kötü Yönetim ve Liderlik • Planlama Eksikliği • İşletme (Çalışma) Sermayesi Eksikliği • Etkisiz Pazarlama • Müşterilere Ödemeler Konusunda Çok Fazla Esneklik Sağlama • Etkisiz Rekabet • Harcama Yönetiminde Başarısızlık • Çok Hızlı Büyüme • Ürün ve Hizmetlerde Farklılaşma Eksikliği
Küçük İşletmelerin Yaşadıkları Zorluklara Karşı Alınabilecek Önlemler
• Yeni Müşteriler Kazanmaya Çaba Harcamak • Kârlılığı Sürdürmeye Odaklanmak • Değerli Çalışanları Elde Tutmak • Finansmanı Güven Altına Almak • Gelirleri Arttırmak • Sosyal Medya Görünürlüğü ve Tanıtım Çeşitliliği
Küçük İşletmelere Yönelik Kuruluşlar ve Destekler
Küçük ve orta ölçekli işletmelere yardım sunan birçok kuruluş vardır. Bu kuruluşlar; kurulma amaçlarına, statülerine ve uzmanlıklarına bağlı olarak küçük ve orta ölçekli işletmelere fon, sermaye, bilgi, rehberlik, araştırma olanakları, eğitim gibi çeşitli hizmetler ve destekler sunmaktadırlar.
• Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) • Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) • Avrupa Birliği İş Geliştirme Merkezleri (ABİGEM) • Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) • Teknoloji Yatırım A. Ş. • İstanbul Risk Sermayesi Girişimi (IVCI) • Kredi garanti Fonu İşletme ve Araştırma A. Ş. (KGF) • Kobi Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. • GAP Girişimci Destekleme Merkezleri (GAP- GİDEM) • Kadın Girişimciler Derneği (KAGİDER) • Kadın Girişimciler İş Geliştirme Merkezi (KAGİMER)
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB)
KOSGEB’in 2021 yılında küçük ve orta ölçekli işletmelere sunmakta olduğu destekler ve hizmetler şu şekildedir:
• Girişimcilik destekleri • AR-GE, teknolojik üretim ve yerlileştirme destekleri • İşletme geliştirme, büyüme ve uluslararasılaşma destekleri • KOBİ finansman destekleri • İŞGEM/TEKMER programı • Laboratuvar hizmetleri • Rehberlik ve danışmanlık hizmetleri • İmalatçı mikro ve küçük işletmelere hızlı destek programı
TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı-TEYDEB
TEYDEB; TÜBİTAK bünyesinde sanayiye yönelik araştırma ve teknolojilerin geliştirmesi, yeniliklerin desteklenmesi, özendirilmesi ve izlenmesi ile üniversite- sanayi ilişkilerinin geliştirilmesi için oluşturulan programlar ve planlanan faaliyetler yürütülmesinden sorumlu olan bir başkanlıktır.
• KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı • Girişimcilik Destek Programı • Siparişe Dayalı Ar-Ge Projeleri için KOBİ Destekleme Projesi
Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak 5746 sayılı Kanunla kurulmuş olan “Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri” ile “yenilikçiliğe odaklanmış, nitelikli istihdamı gelişmiş, katma değeri yüksek ürünler üreten, verimliliği ve rekabet gücü yüksek bir ekonomik ortamın oluşturulması sağlanarak Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünün artırılması, yenilikçilik kapasitesinin geliştirilmesi ve dünyadaki gelişmelere uygun bir sanayi altyapısının oluşturulması ve ayrıca yabancı sermaye şirketlerinin Ar- Ge birimlerini ülkemizde yapılandırarak yeni teknolojileri Türkiye’de geliştirmelerine imkan sağlanması” amaçlanmaktadır.
Kredi Garanti Fonu İşletme ve Araştırma A.Ş. (KGF)
KGF, Türkiye’de küçük ve orta ölçekli işletmeler ve diğer işletmelerin ihtiyaç duydukları finansmana ulaşmasını kolaylaştırmak üzere bu işletmelere kefalet veren tek kurumdur. İşletmeler lehine kefil olmak suretiyle bankalardan ve anlaşması olan diğer kurumlardan kredi kullanımını kolaylaştırmaktadır. Bir başka deyişle kredi başvurusu yapan işletmelerin borçlarına kefil olmaktadır.