5. Adım: Girişimin kendine özgü özelliğinin saptanması İş Planının Değerlendirilmesi (Neyin diğer girişimlerden farklı olduğunun bulunması)
İş planının değerlendirilmesi konusunun anlaşılabilmesi için girişimcinin iş planını hazırlarken açıkça anlaması 6. Adım: Bütün plana genel olarak göz gezdirilmesi (Tüm gereken üç temel nokta olduğunun unutulmaması grafiklere, tablolara göz atılması) Yukarıdaki adımlar, gerekmektedir. Bunlardan birincisi, işletmeyi geliştiren girişimci tarafından hazırlanan iş planının kişinin, yani girişimcinin kendisinin, işletmenin teknolojisi değerlendirilmesinde iki temel konunun önemini ortaya ya da yaratıcılığı konusunda en geniş bilgiye sahip olan koymaktadır. Bunlardan ilki, stratejik düşüncenin kalitesi kişi olduğudur. Girişimin pazarlanabilirliği, yüksek ve bunun plana nasıl yansıdığı diğeri ise iş planının teknolojiden daha önemlidir. Piyasa temelli olarak hazırlanış kalitesidir. İş planlarını okuyan kişiler adlandırılabilecek bu tip girişim, hedeflediği tüketici kurulacak olan işletmeyi; karakter, yetenek, yönetim grubuna bu girişimin faydalarını ikna edici bir şekilde yapısı, amaçlar, sermaye yapısı ve güvence gibi ölçütleri göstermelidir. Bu ikinci önemli bakış açısı, girişimcinin göz önüne alarak değerlendirirler.
niçin iş planı yazması gerektiğini gösteren bakış açısıdır. İş Planının İşletme Açısından Değerlendirilmesi Bu konuya çok önem verilmese bile birçok girişimci iş İş planını etkili kılan önemli unsur, girişimcinin bu planı planlarında pazarlama bilgilerini önemli ölçüde işini yönetmek için kullanırken ne kadar ciddi ve istekli vurgulamaktadır. Üçüncü bakış açısı ise yukarıda olduğudur. Uygulanmayan iş planı etkili bir iş planı olarak değinilen pazarlama konusu ile ilgilidir. Yatırımcının değerlendirilemez. bakışı finansal tahminler üzerine yoğunlaşmaktadır.
Yatırımcılar yaptıkları yatırımın değerini görmek İş Planının Fon Sağlayıcılar Ve Yatırımcılar istediklerinde finansal tahminlere ihtiyaç duymaktadırlar. Bu, Açısından Değerlendirilmesi
girişimcinin iş planını finansal tablolar ile doldurması Planın yönlendirmesi ve öne çıkardığı noktalar önem arz anlamına gelmemelidir. Bu üç bakış açısı, iyi tasarlanmış bir ettiği için farklı değerlendiriciler tarafından değerlendirme iş planında vurgulanması gereken noktalar olarak azalan yapılsa da değerlendiricilerin konuyu ele alma önem derecesine göre belirtilmiştir. Eğer bunlar planda yaklaşımları aşağıda açıklanmaktadır: dikkatli bir biçimde ele alınmışsa girişimci başarılıdır. • İş planını değerlendiren bir yatırımcı ise, uzun İş planlarının işletmelerin ulaşmak istedikleri hedeflere vadeli ve yüksek kâr özellikle ilgi odağı nasıl ulaşacaklarını gösterecek bir yol haritası olduğu olacaktır. Diğer bir deyişle, yatırımcılar genel bilinmektedir. İş planının yol haritası olma görevi iş olarak işin büyüme potansiyelini kurma sürecinin başlangıcından işletmenin faaliyete değerlendirecektir. Bu nedenle yatırımcı, geçmesine kadar geçen süreçte oldukça önemlidir. Ancak özellikle iş planının yönetim, pazarlama ve satış bu fonksiyon, işletme faaliyete başladıktan sonra da bölümleri üzerine odaklanacaktır. devam etmektedir. İşletmenin kendisini tanıtma ve karşı • İşletmeyi satın almak isteyen alıcılar için ürün ve tarafın da detaylı olarak bilgi sahibi olma isteği bir iletişim hizmetler, değerlendirmenin ana odağı olacaktır. aracı olan iş planı ile karşılanmaktadır. Bu süreçte iş Pazarlama ve finans ile ilgili konular bu noktada planını okumak isteyecek taraflar genel olarak önemli bir rol oynamaktadır. sermayedarlar, bankacılar, yatırımcılar, potansiyel • İş ortakları ise öncelikle mali konularla müşteriler, avukatlar, danışmanlar ve üreticilerdir. İş ilgileneceklerdir. planları genel olarak değerlendirilirken dört önemli unsura dikkat edilir. Bunlar aşağıda sıralanmaktadır: İş planının hedefi, yatırımcılar ve bankacılar ise risk analizleri önemli olacaktır. Özellikle risk analizlerinde riskleri • Girişimcinin ve ekibinin değerlendirilmesi, açıklayan ve bu riskler için alternatif eylem planları içeren iş • Fırsatların değerlendirilmesi, planlarının başarı şansının yüksek olmasının yanı sıra riskleri • İşin içeriğinin değerlendirilmesi, önceden ele alıp belirleyen ve bu konuda iş planında önlemler • Risk ve kazançların değerlendirilmesidir. alan girişimci de başarılı olacaktır.
Aşağıdaki altı adım da birçok risk sermayedarının İş planlarının çoğunlukla yeni girişime kaynak yaratmak kullandığı iş planı okuma sürecidir: için hazırlandıkları düşünülürse, özellikle finansman desteği sağlamak üzere başvurulacak kurumların 1. Adım: İşletmenin ve işletmenin içerisinde bulunduğu değerlendirmeleri sırasında göz önünde bulunduracakları endüstrinin özelliklerinin belirlenmesi özellikleri biraz daha ayrıntılı incelemek yerinde olacaktır.
2. Adım: Sermaye yapısının belirlenmesi (Gerekli olan Örneğin, aşağıda, bir finans kuruluşunun iş fikrine destek borç ve özsermaye bileşimi) vermesi için iş planının sahip olması gereken temel nitelikler verilmektedir: 3. Adım: En son bilançonun incelenmesi (Likidite, net değer ve borç/özsermaye oranlarının belirlenmesi) • Fikrin uygulanabilir olması • Personelin işe uygunluğu 4. Adım: Girişimcilerin kalitesinin belirlenmesi • Pazarlama becerileri ve deneyimi (Çoğunlukla en önemli adımdır)
• Geçmiş başarılar olmaması gerekmektedir. İyi bir iş planı aşağıdaki • Kişisel kaynakların işe adanması özelliklere sahip olmalıdır :
• Mali tahminlerin gerçeğe uygunluğu • Ayrıntılı olmasından ziyade öz ve konuya
Fikrin uygulanabilir olması: İş fikrinin uygulanabilirliği odaklanmış olmalı her şeyden önce, işletmenin ürün ya da hizmetin yer aldığı • Girişimciye ve değerlendirenlere güven verecek piyasayı ne ölçüde doğru analiz ettiğine bağlı olacaktır. şekilde mantıklı bir temele dayanarak Planı inceleyenler planda iş fikriyle ilgili olarak özellikle hazırlanmalı şu sorulara cevap arayacaklardır: • Olanaklar ile ilgili gerçekleri verebilmeli • Sağlam, ulaşılabilir hedeflere dayanmalı • Söz konusu ürün ya da hizmet nedir? • Ürün ya da hizmet piyasası kimlerden Pek çok değerlendirici bir iş planını 5-10 dakikada oluşmaktadır? okumaya devam edip etmeyeceğine karar vermektedir. Bu • Mevcut veya potansiyel rakip ürün ya da nedenle planlar çok uzun olmamalı; ama yeteri kadar hizmetler nedir? ayrıntıyı da mutlaka içermelidir. İş planlarının yazımında • Mevcut veya potansiyel rakip ürün ya da kullanılan dil sade bir dil olmalıdır. İş planlarında kesin hizmetlerin bizim ürün veya hizmetlerimizden ifadeler kullanılmalıdır. Planın farklı yerlerinde benzer farkı nedir? ifadeler kullanmaktan kaçınılması gerekmektedir. Plandaki bütün varsayımlar mantıklı temellere Çalışanların işe uygunluğu: Potansiyel bir yatırımcı dayandırılmalıdır. Son olarak iş planının bütünlüğü açısından insan kaynaklarının kalitesi önemli bir açısından planın profesyonel olarak görünüp değerlendirme unsuru olacaktır. Potansiyel yatırımcı görünmediğinin kontrol edilmesi yararlı olacaktır. Planda grubu, işletmenin becerikli, deneyimli, yüksek yer alan bütün verilerin birbiriyle uyumlu olduğunun motivasyonlu ve işine bağlı, yatırımcılarla aynı amaçlara gözden geçirilmesi şarttır. sahip bir yönetim ekibinin elinde olduğuna ne kadar ikna olursa kendini o kadar rahat hissedecektir. İş Planı Bölümlerinin Değerlendirilmesi
Pazarlama becerileri ve deneyimi: Pazarlama ve satış İş planının her bir bölümünde değerlendiriciler açısından planının özenle hazırlanmış olması, potansiyel dikkat edilen noktalar bulunmaktadır. Her bir bölümde yatırımcılara bir rahatlık duygusu verecektir. Genel iş dikkat edilen noktalar, planın ilgili bölümünde ele alınan planının bu bölümünde, işletmenin hedef pazarları ve konulara göre farklılık göstermektedir. İş planının temel bunlara etkili bir şekilde nasıl ulaşılacağının belirtilmesi bölümlerinde değerlendiricilerin özellikle inceledikleri gerekmektedir. unsurlar aşağıda belirtilmiştir.
Geçmiş başarılar: Yatırımcılar genellikle bir işi daha önce İş Planı Özeti: Bu bölümün yaratacağı etki, planın de yapmış girişimcilere inanmaya daha eğilimlidir. En tümünün okunmaya değer olup olmadığının kararını kolay finansman planlarını başarılı bir iş kurmuş, iyi belirlemektedir. İş planı özetinin amacı, planı inceleyen satışlar yapmış ve şimdi yeni bir işe başlamak isteyen kişilere girişimci ve iş fikri ile ilgili genel bir bilgi girişimciler yapar. Yatırımcılar genellikle geçmişte vermektir. Bu bölümde, girişimi yapan kişi ya da kişiler başarılı olmuş kişilere daha çok güven duyma kendilerini kısaca tanıtmalıdır. Özellikle iş fikrinin eğilimindedirler. başarısına yönelik katkıları vurgulanarak sahip oldukları deneyimler kısaca belirtilmelidir. İş planını değerlendiren Kişisel kaynakların işe adanması: Deneyimli bir yatırımcı taraflar özet bölümünde genel olarak aşağıda belirtilen ya da kredi veren bir girişimcinin işinin nakit bilgilerin yer almasını istemektedirler: ihtiyaçlarının tamamını kendisinin finanse etmesini beklemez. Ancak, girişimcinin bütün kişisel kaynaklarını • İş planının hazırlanma amacı işine yönlendirmesini bekler. Bunun anlamı, gerektiğinde • İş fikri konusunda yeterli bilgi sahip olduğu varlıklarını satmak, ya da evini ipoteğe • Girişimcinin eğitim durumu ve tecrübesi vermek olabilir. Aynı şekilde girişimcinin bütün kişisel • Sunulması hedeflenen ürün ya da hizmetlerle zaman ve enerjisini önemli ölçüde işi başarılı kılmaya ilgili bilgi adaması gerekmektedir. • İşletmenin kısa, orta, uzun vadeli hedefleri • İşletmenin hedeflerine ulaşmak için izleyeceği Mali tahminlerin gerçekçiliği: İş planlarının kuşkucu yol yatırımcıları iş fikrine ikna edebilmesi için mali kısımlarına yönelik yapılan tahminlerin gerçekçi bir • İşletmenin vizyonu ve misyonu
şekilde hazırlanması gerekmektedir. Girişimcinin ve İşletmenin Tanımı: Değerlendiriciler bu bölümde, işletmenin faaliyet konusu, müşteri grupları ve İş Planlarının Biçimsel Açıdan Değerlendirilmesi işletmenin olası gelişimini anlamak istedikleri için genel İster yazılı olsun ister sözlü, iyi bir iş planının kimsenin olarak şu noktalara önem verirler: okumak ya da dinlemek istemeyeceği kadar uzun
• İşletmenin kuruluşundan faaliyete geçene kadar • Talep tahminlerine uygun satı" tahminleri yaşadığı süreçler • Fiyatlandırma politikası ve bu politikaların piyasa • Girişimcinin kişisel özellikleri ve hedefleri ortalamalarına uygunluğu • Gelecek hedefleri • Rakipleri karşısındaki güçlü ve zayıf yönlerin • İşletmenin kuruluş yeri, ortaklık ve hukuki yapısı analizi ve zayıf yönler için çözüm önerileri
• Ne tür izin ve ruhsatların gerektiği Üretim Planı: Üretim planı müşteri talebinin sorunsuz bir
Talep Yapısı ve Piyasa Araştırması: Bu incelemede ilk şekilde karşılanabilmesi için üretim önceliklerinin ve aşamada özellikle sektörün belirgin özellikleri, büyüklüğü, hızlarının belirlenerek üretimin organize edilmesini sağlar. gelişme eğilimleri ve geleceği belirlenmeye çalışılmalıdır. Üretim planında hem şimdi hem de gelecekte ürünün nasıl İş fikrinin içinde bulunduğu sektör/alt sektörlerin üretileceği açıklanmakta; mevcut tesisler ve gerekli belirlenmesi, girişimcilerin araştıracakları iş fikirlerinin en kaynaklar ayrıntılı biçimde belirtilmektedir. Bu plan genel çerçevede hangi özelliklere sahip olduğunu ortaya içerisinde değerlendiricilerin özellikle dikkat ettikleri çıkarmaktadır. Diğer taraftan girişimci, sektörün ülkenin noktalar aşağıda belirtilmiştir:
ekonomik hayatı içinde sahip olduğu yeri ve büyüklüğü • Üretimin yapılacağı kuruluş yeri faktörlerinin araştırır. Bu araştırmalardan sonra sektörün geçmişten doğru analiz edilmiş olması. bugüne ülkemizde ve gerekiyorsa diğer ülkelerde genel • Ham madde ve yarı mamullerin sağlanması için olarak yaşadığı gelişmeyi ele alır. Son olarak girişimci, yapılan araştırmanın yeterliliği. sektörün gelecekte yaşaması beklenen gelişmeleri inceler ve kendi değerlendirmelerini de yaparak kendi işi • Üretimde kullanılacak işgücünün niteliklerinin, açısından bu gelişmelerin etkisini belirler. nasıl istihdam edileceğinin ve maliyetlerinin Değerlendiricilerin bu bölümde genel olarak görmek gösterilmiş olması. istedikleri bilgiler aşağıda belirtilmiştir. • Nakliye maliyetleri ve sipariş tedarik sürelerinin dikkate alınmış olması. • İşletmenin faaliyet göstereceği sektör ve alt • Üretim planında yer alan kapasite özelliklerinin sektör bilgisi talep tahmini ve finansman kaynaklarıyla uyumu. • İşletmenin faaliyet göstereceği sektörün genel • İş akışı şemasının, malzeme ve bilgi akışını özellikleri, mevcut durumu ve geleceğe yönelik gerekli süreler dikkate alınarak yapılmış olması. beklentiler • Yapılan süreç tasarımının alternatif yöntemlerle • Ülke ekonomisindeki yeri ve alt sektörler ele alınmış olması ve iş planının bütününe açısından pazarın büyüklüğü uyumu. • Sektördeki rekabetin yapısı Yönetim Planı: Yönetim planları, hangi insan • Sektördeki rakipler ve pazar payları kaynaklarına ihtiyaç duyulacağını, bu insanların nasıl • Sunulacak mal ya da hizmetin karşılaşacağı istihdam edileceklerini ve işletmede nasıl tutulacaklarını talebin büyüklüğü belirlemektedir. Özellikle de bu kaynakların nasıl başarılı • İşletmenin faaliyet göstereceği bölgedeki bir şekilde yönetilebileceği konusunda yol göstermektedir. potansiyel talebin ekonomik, sosyal, kültürel İş planını inceleyen değerlendiriciler yönetim planı özellikleri konusunda aşağıda sıralanan en önemli unsurların yer • İşletmenin mal ya da hizmeti sunacağı bölgedeki almasına dikkat etmektedirler. potansiyel talebin tüketim eğilimleri • İşletme yöneticilerinin tecrübeleri ve sahip Pazarlama Planı: Pazarlama planında genel olarak oldukları özellikler işletmenin üreteceği ürün ya da hizmetin sunulacağı • Yönetim kadrosunun görev, yetki ve pazarın durumunu, işleyişini ve tüketicilerin tepkilerini sorumluluklarının tanımı önceden belirlemek amacıyla veriler ve bilgiler toplanarak • Üretim kapasitesindeki büyümeyle örtüşecek işlenmektedir. Bu çalışmalar, sunulacak ürün ya da işgücü ihtiyacındaki değişim hizmetin pazarlanabilirlik durumunu belirlemek amacıyla yapılmaktadır. Değerlendiriciler pazarlama planında • Organizasyon şeması
aşağıda belirtilen noktaların varlığını ararlar: Finans Planı: Finans planı, belirlenen bir dönem için işletmenin ihtiyaç duyacağı fonları, en uygun fonların • Pazar büyüklüğü, pazar payı ve ulaşılmak istenen bulunmasını ve bu fonların nasıl kullanılacağının müşteri grubunun büyüklüğü belirlenmesi amacıyla yapılır. İş planını değerlendiren • Kurulu" yerinin ürün ya da hizmetlerin müşteriye taraflar aşağıda belirtilen noktaları kontrol ederek sonuca ulaştırılmasına etkisi ulaşmaya çalışırlar: • Mal ya da hizmetlerin müşterilere ulaştırılması için kullanılacak dağıtım kanalları • İşletmenin kuruluş aşaması için ihtiyaç duyulan • Hedef müşterilere ulaşmak için seçilen tanıtım başlangıç yatırım ve işletme sermayesi miktarları yolları (promosyon, pazarlama, reklam, satış) ve ve kaynakları bunların uygulanma biçimleri
• Kredi ihtiyacı bulunuyorsa hangi koşullarda alınabileceği ve geri ödeme planı • Yeni kurulmayan işletmeler için son üç yılın bilanço ve gelir tabloları ve iş planıyla uyumu • İşletme sermayesi gereksiniminin doğru hesaplanmış olması • Nakit akışlarının gelir ve giderlere uygunluğu • İşletme giderlerinin iş planında yer alan tüm faaliyetlerle uyumu • Yatırımın geri dönüş süresi, kârlılık oranı, net bugünkü değer ve alternatif yatırım araçlarıyla karşılaştırılması • Finansal tahminlerde genel ekonomik gelişmelere yer verilmesi
Risk Analizi: İş planını değerlendiren taraflar, olası risklerin ve çözüm önerilerinin iş planında kapsamlı olarak yer almasına dikkat ederler. Bu kapsamda dikkate aldıkları noktalar şunlardır:
• Ortaya çıkabilecek maliyet, personel, talep, rekabet gibi risklerin incelenmiş olması • Ele alınan risklerin çok boyutluluğu • Olası risk durumlarına karşı geliştirilmiş alternatif uygulamalar
Zaman Tablosu: İş planında yürütülecek tüm faaliyetlerin zamanlamasını, bu faaliyetlerin ne kadar zaman gerektirdiğinin bir zaman tablosuyla gösterilmesi gereklidir. Zaman tablosu, iş planını değerlendirenler açısından önemli bir kontrol aracıdır. İş planının ne kadar gerçekçi ve özenli hazırlandığının önemli bir göstergesidir.
Değerlendiriciler zaman tablosunda aşağıda belirtilen noktalara dikkat ederler:
• İş kurma sürecinden önceki tüm faaliyetlerin de zaman tablosunda yer alması • İş kurma sürecinden önce ve faaliyete geçilmesinden sonraki tüm faaliyetlerin detayları ve bu faaliyetlerin birbirleriyle ilişkilerindeki tutarlılık • Zaman tablosunun uygulanabilir ve iş planının bütününü yansıtır nitelikte olması.