Veri ve Derleme Nüfus, hastane, tarım ve sanayi işyeri sayımları ani derlemeye örnektir. Araştırılması söz konusu olayın Sağlık yöneticileri için veri kaynakları ölümler, doğumlar, gözlenmesi olay gerçekleştiği anda oluyorsa bu derleme hastalıklar ve sağlık hizmetleri konusunda sürekli olarak devamlı derlemedir. Bu olaylar belli bir zaman aralığı tutulan kayıtlar veya deneylerle saptanan veriler olabilir. boyunca meydana geldikçe kayıt altına alınmaktadırlar. İstatistikte toplanan ilk veriler ham veri olarak tanımlanır. Devamlı derlemede kütle ani birimlerden oluşmaktadır. Ham veriler üzerinde herhangi bir düzenleme ve işlem Bu birimlerin belli bir zaman aralığında gözlenmeleri ve yapılmamış verilerdir. Veri derleme, derlenen verilerin kaydedilmeleri gerekmektedir. Doğum ve ölüm devamlı düzenlenmesi ve sunulması bir araştırmanın ilk derlemeye örnek olarak gösterilebilir. basamaklarını oluşturmaktadır. Veri derleme; belirlenen amaçlar doğrultusunda gözlenecek birimlerin ölçülmesi ya Verinin Özellikleri da sayılması, sonra da bunların, ilgilenilen değişkenlere Derlenen verilerden anlamlı sonuçlar çıkarabilmek için göre, hangi düzeylere sahip olduğunun belirlenmesi ve verinin taşıması gereken bazı özellikler vardır. Bu kaydedilmesi işlemlerini içermektedir. Derlemenin özellikler verinin yararlılık derecesinin belirlenmesini yapılabilmesi için derlemeye ilişkin konu ve gözlenecek sağlamaktadır. Öncelikle bir veri doğru olmalı ve var olan birimlerin açık bir şekilde tanımlanması gerekir. Bir durumu objektif bir biçimde yansıtmalıdır. Doğruluk, en kütleyi oluşturan öğelere birim adı verilmektedir. Bir basit tanımıyla gözlenen veya ölçülen bir olgunun gerçeği olayın birim olabilmesi için ölçülmeye ve sayılmaya en yakın biçimde yansıtmasıdır. uygun olması gerekir. Gözlem birimlerinden meydana gelen kütlenin, zaman ve mekânın kesin olarak Verilerin taşıması gereken diğer bir özellik ise güvenilir sınırlandırılmış olması gerekir. Araştırma nerede, ne olmasıdır. Güvenirlik aynı şeyin tekrarlamalı ölçme zaman, kimlerle, ne kadar sürede tamamlanacağı ve sonuçlarının birbirine yakın değerler almasıdır. Doğru veri ölçmenin nasıl yapılacağı bilinmelidir. aynı zamanda güvenilir veri olma özelliğini de taşımaktadır. Güvenilir bir verinin ise aynı zamanda doğru Derleme Türleri bir veri olduğu söylenemez. Derlemeleri farklı kriterlere göre sınıflandırmak Bir veri güncel olmalıdır. Bir araştırmada derlenen veriler mümkündür. Derlemenin ilk sınıflandırılması verilerin o zamana kadar olan durumu belirleyerek, geleceğe ilişkin elde ediliş biçimine göre doğrudan(dolaysız) ve dolaylı tahminlerde bulunmak ve planlama yapmak için kullanılır. derlemedir. Araştırılması söz konusu olan ana kütle Verilerin gereksinimleri karşılayabilmesi ve onlardan birimleri doğrudan gözlenip kayıt altına alınıyorsa yararlanılabilmesi için zamanında elde edilerek kullanıma doğrudan derleme, ilgilenilen ana kütle birimlerinin sunulması gereklidir. Verinin taşıması gereken son özellik gözlenmesi yerine farklı bir ana kütlenin birimleri maliyettir. Verinin faydası derlenmesi için yapılan gözlenerek asıl ana kütle hakkında veri derlenmesi ise harcamadan daha yüksek olmalıdır. dolaylı derleme türü olarak tanımlanır.
Derleme genel ve kısmi olarak da sınıflandırılabilir. Bu Veri Derleme Teknikleri
sınıflandırma istatistiksel açıdan oldukça önemlidir. Ana Sağlık alanında veri toplama teknikleri; sistematik veri kütleyi oluşturan birimlerin tamamının gözlenmesi genel toplama teknikleri ve özel veri toplama teknikleri olmak derleme olarak tanımlanmaktadır. Nüfus sayımları genel üzere iki başlık altında ele alınmaktadır. Sistematik veri derlemeye ilişkin en belirgin örnektir. Bazı durumlarda derleme, istatistik birimlerinin çeşitli niteliklerine ait üzerinde araştırma yapılan ana kütlenin tamamının bilgilerin ortaya çıktığı yer ve zamanda belgelenerek kayıt gözlenmesi maliyet, zaman ve işgücü açısından altına alınmasıyla yapılır. Özel amaca yönelik verilerin imkansızdır. Bu gibi durumlarda ana kütleyi oluşturan toplanması için başvurulan teknikler ise özel veri toplama birimlerin tamamının gözlenmesi yerine olası gözlem teknikleri olarak adlandırılır. birimlerinin bir bölümü seçilerek incelenir. Bu derleme türü kısmi derleme olarak tanımlanır. Genel derlemede Sistematik Veri Toplama Teknikleri
ana kütleyi oluşturan bütün birimler-denekler gözlenirken Sağlık alanında kullanılan sistematik veri kaynakları, kısmi derlemede ana kütle içinden tesadüfi bir örneklem kayıtlar, sayımlar ve özel bildirimlerdir. Sistematik veri seçilerek gözlem yapılır. Bundan dolayı genel derleme toplama tekniğinde hazır veri kaynaklarından faydalanılır. “tamsayım”, kısmi derleme ise “örnekleme” olarak da Sağlık kayıtları; hasta ya da sağlıklı tüm bireylerin sağlık tanımlanmaktır. ve hastalıkla ilgili bilgileri ile sağlık yönetimiyle ilgili
Derleme, derlemenin zamanına göre ani ya da devamlı bilgilerin yazıldığı defter, kart, dosya, form ya da formlar olarak da sınıflandırılabilmektedir. Kütleyi oluşturan topluluğudur. Doğum, ölüm ve hastalık kayıtları sağlık gözlem birimlerinin belli bir zaman aralığındaki hizmetlerinin planlanmasında kullanılan en önemli veri durumlarının belirlenmesi için yapılan derleme ani kaynaklardır.
derlemedir. Ani derlemede kütleyi oluşturan birimler devamlı birimlerdir. Bu birimler, tanımlanan bir zaman aralığında toplu halde var olan ve gözlenen birimlerdir.
Özel Veri Toplama Teknikleri sayısı iki veya daha çok olduğunda çapraz tablolar (kontenjans) kullanılarak verilerin sunumu gerçekleştirilir. Özel veri toplama teknikleri; gözlem, görüşme, anket, taramalar ve muayenelerdir. Derlenen verilerin çok fazla sayıda olduğunda verileri gruplandırmadan sunmak oldukça zordur. Verilerin Gözlem Tekniği: Gözlem tekniği, veri derleme teknikleri gruplandırılmasında en önemli konular; ilgilenilen arasında en yaygın olarak kullanılanıdır. Gözlem bakma değişkenin kesikli ya da sürekli olması, grup sayısı ve ve dinleme olarak tanımlanabilir. Her araştırıcının dikkatli grup aralığıdır. Öncelikle elde edilen ham verilerin dizi gözlemler yapabilmesi gerekir. Araştırmacı gözlemi, veri biçiminde düzenlenmesi gereklidir. Küçükten büyüğe derleme tekniği olarak seçtiğinde, bu seçiminin sıralanmış olarak düzenlenen verilerin kaç grupta araştırmasına sağlayacağı yarar ve sakıncaları dikkate sınıflandırılacağının belirlenmesi için genellikle Sturges almalıdır. Kuralı kullanılır. Sturges kuralı uygun grup sayısının ve
Görüşme Tekniği: Görüşme tekniğiyle veri derlemede grup aralığının hesaplanmasını olanak sağlamaktadır. görüşmeci daha önce hazırlanmış olan soru kâğıdındaki Gruplandırma yapılırken ilgilenilen değişken nicel ve soruları ilgiliye sorar, yanıtları da soru kâğıdında yanıtlara sürekli ise gruplandırma işleminde genellikle ortak sınıf ayrılmış olan yerlere kaydeder. yaklaşımı benimsenirken, değişken nicel ve kesikli olduğunda ise ortak sınıf yaklaşımı benimsenmez. Sturges Anket Tekniği: Anket tekniği doğrudan yanıtlayanın kuralı yardımıyla grup sayısını hesaplamak için aşağıdaki doldurması gereken bir soru kâğıdına dayandırılmış bir matematiksel eşitlik kullanılır: veri derleme tekniğidir. Anketler; yanıt ya da yanıtları yazmayı gerektiren açık uçlu sorulardan oluşabileceği gibi 𝑘 = 1 + (3.3𝑥𝑙𝑜𝑔 𝑛)
daha önceden belirlenmiş yanıt seçeneklerinden birini k, grup sayısını n ise toplam gözlem sayısını veya birkaçını işaretlemeyi gerektiren kapalı uçlu göstermektedir. Grup sayısı belirlendikten sonra grup sorulardan oluşur. aralıklarını hesaplamak için veri setindeki gözlenen en
Taramalar: Toplumda görülen veya görülebilecek sağlık küçük ve en büyük değer yardımıyla aşağıdaki eşitlik olaylarının tespiti için çeşitli araştırmalar yapılır. Bu kullanılır (Örnek 2.1’i inceleyin):
araştırmalarda özel veri derleme tekniği olarak taramalar (𝑥 − 𝑥 ) !"#ü!ü! !"#üçü! kullanılır. 𝑐 = − . 𝑘 Muayeneler: Toplumda görülen hastalıkların durumu ve Verileri kolay anlaşılabilir hale getirerek sunmanın en iyi seyrinin nasıl devam ettiğini tespit etmek için uygulanan yollarından biri de grafiklerdir. Grafikler verilerin veri toplama tekniğidir. Muayenede hangi tekniklerin geometrik şekilleridir. Grafik çizimi belli kurallar uygulanacağı, hangi tetkiklerin yapılacağı ve bireylere çerçevesinde yapılır. Tablolarda olduğu gibi grafiklerin de hangi soruların sorulacağı önceden belirlenir. konusunu gösteren bir başlığı olmalıdır. Bir grafikte yer
Tablolar ve Grafikler alan şekil ve çizgilerin anlamları grafik üzerinde belirtilmelidir. Grafiğin apsis (yatay eksen –x) ve ordinat Belli bir niteliğe ilişkin toplanmış ham verilerin (düşey eksen –y) eksenlerinin ölçeklendirilmesi ve bu düzenlenerek sunulması gereklidir. Ham verilerin eksenlerin tanımları grafik üzerinde gösterilmelidir. düzenlenmesi ve sunumu ele alınan verilerin niteliğine Grafikte anlaşılması ve yorumlanması zor olan göre yapılmaktadır. Bundan dolayı veriler tablolar veya işaretlemelere ve şekillere yer verilmemelidir. Ayrıca grafikler yardımıyla sunulabilir. Tablo, elde edilen sayısal çizilen grafiğin kaynağının da belirtilmesi gerekir. Veri veya sözel verilerin satır ve sütunlar halinde düzenlenmiş türlerinin yanında grafikler oluşturulma amaçları, kullanış halidir. Tablolar verilerin daha kolay anlaşılmasını sağlar. biçimleri ve şekilleri itibariyle de farklı başlıklar altında İstatistiksel verilerin sunulduğu tabloların üç temel ele alınmaktadır. Verilerin görsel bir biçimde sunumunda özelliği: tablonun hangi bilgiyi içerdiğini gösterir bir sıklıkla kullanılan grafikler: çubuk grafiği, histogram, başlığının, satır ve sütunlarının olmasıdır. Verilerin daha serpilme diyagramları, alan grafikleri, çizgi grafiği, kare anlaşılır bir şekilde sunumunu sağlayan diğer bir gösterim ve daire grafikleridir. şekli ise grafiklerdir. Bir grafik kolayca anlaşılabilir ve çiziminin objektif olmasının yanı sıra konusunu açıklayan bir başlığa da sahip olmalıdır.
Nicel (sayısal) bir değişken (yaş, canlı doğum ağırlığı, kolesterol düzeyleri vb.) dikkate alınarak gözlem yapıldıysa, söz konusu bu gözlem değerleri belli bir sıraya göre dizilir ve değişkenin aldığı değerlere göre sınıflanır. Nitel (sözel-sayısal olmayan) bir değişken (cinsiyet, medeni durum, göz rengi vb.) söz konusu olduğunda ise gözlenen özelliğin gözlem birimlerindeki görünme sayıları saptanarak tablo halinde sunulur. İlgilenilen nitel değişken