İstatistik I — Ünite 1 Soru-Cevap

İstatistik genel olarak verinin derlenmesi, organize edilmesi, tablo ve grafikler ile aktarımı, analiz edilmesi ve yorumlanması işlemlerini içeren genel bir disiplin olarak ortaya çıkmaktadır.

İstatistik sayısal verilerin veya sayısallaştırılabilir verilerin derlenerek analiz edildiği bir teknikler topluluğudur.

En genel anlamı ile bir istatistikçinin veya istatistiksel analizi yürüten araştırmacının gerçek hayat problemini istatistiksel olarak analiz yapılacak bir yapıya dönüştürmesi, etkin veri derleme konularında yön göstermesi, veriyi en çok bilgiye ulaşacak biçimde analiz etmesi ve sonuçları yorumlayarak raporlara dönüştürmesi beklenir.

İstatistiksel tekniklerin bilimsel çalışmalarda kullanılmasının nedenlerini üç ana başlık altında toplamak mümkündür:

• Birincisi araştırmaların planlanması ve yürütülmesi işlemidir.
• İkinci olarak istatistiğin betimleyici olma özelliği ele alınabilir. Betimsel istatistik çalışmalarında derlenen veriler bilgilendirici bir biçimde düzenlenir, tablo ve grafikler halinde gösterilir ve özetleyici istatistikler elde edilir.
• Üçüncü ana başlık ise Çıkarımsal İstatistik olarak adlandırabilir. Çıkarsama problemlerinde elde edilen veriyi kullanarak ilgilenilen özellik hakkında tahmin ve çıkarımların yürütülmesi söz konusudur.

Araştırmacının bilgi topladığı, ölçüm ve gözlemlerin yürütüldüğü canlı cansız varlıklar, nesneler ve olaylar birim olarak tanımlanırlar.

 Bir futbol stadyumunda maç izlemek için gelen seyircilerin her biri bir birim olacaktır.

Veri ham gözlemler olarak ortaya çıkar ve işlenmemiş gerçekler veya olaylardır.

Gözlemler sonucu ortaya çıkan işlenmemiş gerçekler veya olaylar rakam, sembol, harf ve çeşitli işaretler yardımıyla temsil edilir.

İstatistiksel çalışmalarda temel olarak iki veri tipi olduğu ifade edilir. Bunlar

- Nitel veri

- Nicel veri 

• Nitel değişkenlerde ilgilenilen değişkenin şıkları kategorilerden veya gruplardan oluşur.
• Nicel değişkenlerin sonuçları rakamlar ile ifade edilebilir.

Bir araştırmada evren (ana kütle), üzerinde çalışma yapılan ve araştırmacının ilgilendiği özellik hakkında bilgi alınabilecek, ölçüm yapılabilecek tüm birey, ölçüm ve nesnelerin oluşturduğu topluluk veya gruptur.

Evreni temsil ettiği düşünülen ve araştırmacının tanımladığı evrenden istatistiksel teknikler kullanılarak belirlenen birimlerin oluşturduğu küçük gruba örneklem adı verilir.

Bir evrenden o evreni temsil ettiği düşünülen örneklemin belirlenmesi sürecine örnekleme adı verilir.

Araştırmacının örneklemeye başvurmasını zorunlu kılabilecek nedenlerin bazılarını şu biçimde açıklayabiliriz:

• Araştırmaya ayrılan bütçe yeterli olmayabilir.
• Birimlerden veri derleme işlemi gerçekleştirilirken, verinin derlendiği birim yok olabilir.
• Araştırmacının yeterli fonu olsa dahi tüm birimlere ulaşmak için yeterli zamanı olmayabilir.
• Mekânsal boyutlar kısıtlayıcı olabilir. Araştırmacının bir ülkenin tüm ücra köşelerine ulaşma imkânı olmayabilir.
• Bazı durumlarda tamsayımdan beklenen fayda araştırmacının istediği gibi gelişmeyebilir.

Bir derste dersi alan tüm öğrenciler evreni oluştururken bu öğrencilerin, evreni oluşturan birimlerin, yaş, aylık gelir durumu, saç rengi, boy uzunluğu, ağırlıkları ve kullandıkları telefon markası gibi özellikler değişkenleri oluşturacaktır.

Nicel değişkenlerin sonuçları rakamlar ile ifade edilebilir. Örneğin banka hesabınızda bulunan para miktarı, günlük ürün satış sayısı, günlük uyku süresi, üretim hattındaki kusurlu ürün miktarı, üretilen ürünlerin ağırlığı, bir hastaneyi günlük olarak ziyaret eden hasta sayısı gibi değişkenler nicel değişkenlerdir.

Nicel değişkenler rakamlar olarak ifade edilebilir oldukları için birçok matematiksel işleme de olanak vermektedirler.

Dolaylı ölçme işlemlerinde ölçülen özelliğin kullanılan ölçme aleti ile doğrudan sonucunun elde edilmesi mümkün değildir. İstenen sonucu elde edebilmek için farklı araçlardan faydalanılarak ölçüm sonucu ifade edilir.

Zekâ düzeyi değişkenini ölçmek istediğinizde bu değişkeni doğrudan ölçmeniz mümkün değildir. Bunun için geliştirilmiş testler vardır, bu testler bireylere uygulanır ve alınan cevapların kollektif olarak ele alınması ile bireye bir zekâ düzeyi sınıflaması atanır. İlgili zekâ testleri içerisinde bireyin farklı özelliklerini ortaya koymaya çalışan değişkenler ile çalışılır. Bu nedenle dolaylı ölçüm söz konusudur.

Ölçek düzeyleri şu şekilde sınıflandırılabilir:

- sınıflayıcı ölçek,

- sıralayıcı ölçek,

- aralıklı ölçek (eşit aralıklı) ve

- oransal ölçektir.

Sınıflayıcı ölçek ile ölçülen değişkenlerin şıkları kategorilerden oluşmaktadır. Bu kategorilerin doğal bir sıralaması yoktur.

Burada müşteriler alınan hizmet memnuniyeti için derecelendirilmiş veya sıralanmış değerleri kullanarak görüş iletmektedirler. Hizmet memnuniyet değişkeni için ölçek düzeyi sıralayıcı ölçektir.