Amaçlar Giriş Amaç genellikle, kriterlerdeki bir değişiklikten arzulanan Gün geçtikçe artan rekabet ortamı, işletmelerin varlıklarını sonucu veya diğer bir deyişle karar vericilerin kriterler sürdürebilmeleri için işletmeleri sürekli olarak başarılı doğrultusunda meydana gelmesini istedikleri gelişimin olmaya ve iyi kararlar vermeye zorlamaktadır. yönünü ifade eder. Günümüzde işletmelerin karşı karşıya oldukları karar problemleri; birden fazla faktörün ve amacın bir arada Karar Matrisi değerlendirilmek zorunda olduğu, amaçların genel olarak Çok kriterli karar verme problemi; sonlu sayıdaki birbirleri ile çatıştığı, karar durumlarının içerdiği alternatifleri, belirlenen kriterleri, her bir alternatifin her belirsizlikler, karar süreçlerine birden fazla karar vericinin bir kritere göre performanslarını içeren bir karar matrisi dahil olması ve kararın sonuçlarının bir çok kişiyi yardımıyla gösterilebilir. Bir karar matrisinin satırlarında ilgilendirmesi gibi nedenlerden dolayı karmaşık bir yapıya alternatifler, sütunlarında ise alternatiflerin sahiptirler. değerlendirileceği kriterler yer almaktadır.
Karar verici/vericilere bu türden problemlerin çözümünde TOPSIS Yönteminin Adımları yardımcı olan teknikler Çok Kriterli Karar Verme TOPSIS yöntemi yardımıyla uzlaşık bir alternatife Teknikleri olarak adlandırılmaktadır. ulaşabilmek için öncelikle çok kriterli karar verme Çok kriterli karar verme teknikleri; yüksek derecede problemine ait karar matrisi ele alınır. TOPSIS yöntemine belirsizlik içeren, çatışan amaçların/kriterlerin yer aldığı, göre karar matrisinin değerlendirilmesi ve alternatiflerin farklı formlardaki veri ve bilgiyi içeren, çoklu bakış sıralanmasında izlenecek adımlar izleyen kesimde açısına sahip karmaşık problemlerin çözümüne uygulanır. açıklanmıştır.
TOPSIS Yöntemi Normalize Karar Matrisinin Oluşturulması
Çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan TOPSIS TOPSIS yöntemi, farklı kriter boyutlarını boyutsuz biçime (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal dönüştürerek kriterler arası karşılaştırmayı Solution- İdeal Çözüme Benzerlik Yoluyla Tercih kolaylaştırmaktadır. Bunun için karar matrisindeki değerler Sıralama Tekniği) Hwang ve Yoon (1981) tarafından normalleştirilerek normalize karar matrisi elde edilir. Matris geliştirilmiştir. değerlerini normalize etme yollarından biri, karar matrisinin her bir satır vektörünü o vektörün normuna bölmektir. Bu Bu yöntem seçilen alternatifin ideal çözüme en yakın, işleme vektör normalizasyonu denir. negatif ideal çözüme ise en uzak mesafede olması temeline dayanır. Tek bir kriterin verilen amaca ya da Ağırlıklı Normalize Karar Matrisinin Oluşturulması ideal çözüme en yakın uzaklıkta olması karar vericiler için Bu adımda, bir önceki adımda normalize edilmiş değerler, yeterli değildir. Uygulamada, karar vericiler mümkün kriterlerin önem derecelerini gösteren ağırlıkları ile olduğunca çok fayda sağlayan ve aynı zamanda riskten en çarpılır. fazla kaçınan kararı vermeye çalışırlar. Bu durumda, ideal ve negatif ideal çözümlerin referans noktası olarak Ayırım Ölçülerinin Bulunması
seçilmesi uygun olmaktadır. Bu adımda alternatifler arasındaki ayırım ölçüsü için n- boyutlu Öklid uzayındaki uzaklıklar tanımlanır. Buna TOPSIS yöntemi her bir kriterin monoton (tekdüze) artan bağlı olarak her alternatifin ideal çözüme olan uzaklığı ya da azalan fayda eğilimine sahip olduğunu kitabın 106. Sayfasında belirtilen formülle hesaplanır: varsaymaktadır. Bu nedenle ideal ve negatif ideal çözümleri tanımlamak kolaydır İdeal Çözüme Olan Göreli Yakınlığın Hesaplanması
TOPSIS Yöntemi İle İlgili Temel Kavramlar Her bir karar noktasının ideal çözüme göreli yakınlığı olan ’nin hesaplanmasında ideal ve negatif ideal ayırım Alternatifler ölçülerinden yararlanılır. Buradaki ölçüt, her bir alternatife
Çok kriterli bir karar verme probleminde, alternatif ait negatif ideal ayırım ölçüsünün toplam ayırım ölçüsü (seçenek) aralarından tercih yapılacak hareket (davranış) içerisindeki payıdır ve kitabın 107. Sayfasında belirtilen biçimleridir. Karar vericinin amacına göre alternatiflerden formülle bulunur. en uygun olanı seçilir veya alternatifler amaca uygun olarak en iyiden en kötüye doğru sıralanır. Alternatiflerin Sıralanması
Bir önceki adımda elde edilen ideal çözüme yakınlık Kriterler değerleri en büyükten en küçük değere doğru sıralanarak
Çok kriterli bir karar verme probleminde kriterler, en çok tercih edilen alternatif/alternatifler elde edilir. etkinliğin bir ölçümüdür ve değerlendirme için temel teşkil ederler. Kriterler, karar vericiye karar verme TOPSIS Yönteminin Avantajları Ve işleminde yol gösteren tüm ölçümler ya da kurallara Dezavantajları
verilen genel isimdir. TOPSIS yönteminin sahip olduğu avantajlar aşağıdaki gibi
sıralanabilir:
• TOPSIS yönteminin mantığı rasyonel ve seçilecek kişinin ayrıca yurtdışında yaşamış olması bir anlaşılırdır. avantaj olarak görülmektedir.
• Yönteme ait hesaplamalar basittir. Benzer biçimde geçmişteki iş tecrübesinin olması da bir • En iyi ve en kötü alternatiflerin belirlenmesinde avantajdır. Ayrıca şirket 10 üzerinden değerlendireceği bir eş zamanlı ölçeksel değer sunar. yazılı sınavla, adayların uluslararası iş yazışmaları ile ilgili • Her bir alternatif kendi değerini almaktadır. becerilerini ölçmekte ve adaylarla yapılan bireysel Böylece alternatifler arasındaki farklılıklar ve görüşmeler sonucunda iletişim becerilerine 10 üzerinden kriterlerin birbirlerinden ne kadar farklı oldukları bir puan verilmektedir. konusunda iyi bir görüş elde edilebilir. Bu pozisyona başvuran dört adaya ait değerlendirmeler Bu avantajlarının yanısıra, yöntemin bazı dezavantajları da kitabın 110. Sayfasında Tablo 6.7 de karar matrisinde vardır: verilmiştir. TOPSIS yöntemi yardımıyla adayların
• Yöntemin dezavantajlarından biri, probleme yeni sıralamasını yapınız.
bir alternatifin eklenmesi ya da bir alternatifin Tedarikçi Seçimi çıkarılması durumunda alternatiflerin Bir otomotiv firması yedek parça tedarikinde 5 farklı sıralamasının tamamen değişebilmesidir. tedarikçi firma arasından seçim yapmak istemektedir. En • Alternatiflerin değerlendirilmesinde bazı uygun tedarikçinin seçim kararında belirlenen kriterler; alternatifler için sayısal değerler yerine karar ürün kalitesi, güvenilir olma, fiyat uygunluğu, zamanında vericilerin kişisel yargılarına dayanan sözel teslimat ve finansal durum olarak belirlenmiştir. Firmanın değerler girdi olarak kullanılabilirken, çıktıların satın alma müdürü, müdür yardımcısı ve firmanın (ideal çözüme olan yakınlık hesaplamaları) daima muhasebe departmanı müdüründen oluşan ekip 5 alternatif sayısal değerler olmasıdır. tedarikçi firmayı kriterlere göre 1-10 arasında
TOPSIS Yönteminin İşletme Uygulamaları puanlandırmıştır. Karar matrisi kitabın 111. sayfasındaki Tablo 6.11’de verilmiştir. Buna göre TOPSIS yöntemi ile İşletme kararlarında TOPSIS yöntemi; personel ve yatırım tedarikçileri sıralayınız. seçiminde, pazar veya pazar stratejilerinin seçiminde, işletmelerde hizmet kalitesinin değerlendirilmesinde, işletmelerin finansal veya tüm performanslarının değerlendirilmesinde, tedarikçi seçiminde veya tedarikçilerin performanslarının değerlendirilmesinde, portföy seçiminde, bilgisayar ve bilgi seçiminde kullanılabilmektedir.
Dizüstü Bilgisayar Seçimi
Bir firma satış temsilcilerine dizüstü bilgisayar almaya karar vermiştir. Firmanın satın alma müdürü, alınacak dizüstü bilgisayarlar için piyasadaki mevcut dizüstü bilgisayarlar arasından beş alternatif belirlemiştir. Bir bilgi işlem uzmanının yardımıyla, satın alınacak dizüstü bilgisayara ait değerlendirme kriterleri K1: İşlemci hızı, K2: Sabit disk kapasitesi, K3: Ağırlık ve K4: Fiyat olarak belirlenmiştir. Bu kriterlerden işlemci hızı ve sabit disk kapasitesinin yönü maksimum, ağırlık ve fiyat kriterleri ise minimum yönlüdür.
Beş alternatif ve dört kriterden oluşan bu probleme ait karar matrisi kitabın 108. Sayfasında verilen Tablo 6.2 deki gibidir.
Personel Seçimi
Bir şirket, uluslarası pazarında yeni bir yönetici asistanı görevlendirmeyi düşünmektedir. Bu görev için başvuran dört aday arasından seçim yapılacaktır. Şirket yönetimi, adayların değerlendirilmesinde dört kriter belirlemiştir. Bu görev yurtdışındaki çeşitli müşterilerle yoğun temas gerektirdiğinden, bu görevi yapacak olan kişinin iyi bir iletişim becerisine sahip olması gerekmekte ve bu göreve