Üretim Yönetimi — Ünite 3 Soru-Cevap

Her ürünün bir yaşam süresi bulunmaktadır ve yaşam süresinin sonuna yaklaşan ürünler firmalar için pazarda devamlılığı sağlayamazlar. Bu nedenle firmaların, üzerine yoğunlaştıkları ürünlerin yaşam sürelerini dikkate alarak sürekli biçimde yeni ürünler seçip geliştirmeleri gerekir.

Robot süpürgeler, akıllı televizyonlar ve bun ürünlere benzeyen henüz çok yeni sayılabilecek ürünler ürün yaşam döngüsünün başlangıç evresi olan "sunuş" aşamasında yer almaktadırlar. Bu aşamada ürün pazarı gelişiyor olmakla birlikte ürün çok fazla bilinir olmadığından ürüne yönelik talep de düşük kalmaktadır. Bu nedenle ürünle ilgili birçok maliyet yüksek düzeylerde bulunmaktadır.

Taşınabilir dijital müzik çalarlar günümüzde cep telefonu ve taşınabilir bilgisayar teknolojilerinin gelişmesi ve bu kapsamda çok sayıda ürün üretilmesi nedeniyle tercih edilmemeye başlamıştır. Yani, bu ürünler yeni teknolojili ve yeni tip ürünlere ikame edilmişlerdir. Satışların düşmesine karşın çok düşük maliyetle üretilebilmeleri sayesinde az sayıda firma yine de bu ürünlerden getiri elde edebilmiştir. İşte bu döngü, ürün yaşam sürecinde son evre olan "düşüş" evresini tasvir etmektedir.

Bir üründen üretilen maksimum seviyeye üçüncü evre olan "olgunlaşma" evresinde ulaşılır. Bu durum aşağıdaki grafikte görülebilmektedir.

Üretilecek ürünün yönü ve işletmenin ulaşmak istediği hedef ürün stratejisi kapsamında tanımlanmaktadır. Ürün stratejisi işletmelerin hedef pazarı belirlemelerine yardımcı olmaktadır.

Ürün geliştirme sürecinde başarının sağlanabilmesi için yaratıcılık, anlayış, iletişim, test etme ve ikna etme faaliyetleri oldukça önemlidir. Bu faaliyetlerin iyi yapıldığı oranda ürün geliştirme süreci de başarılı olacaktır.

Ürün geliştirme süreci üç aşamadan oluşur:

Fırsatın anlaşılması aşamasında yeni bir ürün için vizyon geliştirilir, piyasadan bilgiler toplanır, hem firmanın hem de rakiplerin güçlü ve zayıf yönleri belirlenir ve bir kavram geliştirilip geliştirilmeyeceği karara bağlanır.

Kavram geliştirilmesi aşamasında ilk aşamada elde edilen tüm bilgilerden yararlanılarak ürünün genel pazar özellikleri belirlenir. Çok sayıda taslak kavramın oluşturulmasının ardından kavramlardan biri uygulama amacıyla seçilir.

Kavramın uygulanması aşamasında seçilen kavram ürüne dönüştürülmektedir. Bu aşamada ürünün fiziksel yapısı modellenip test edilir, müşteri dönütlerine göre gerekirse geliştirilir ve bir prototip ortaya konulur.

Ürün tasarım süreci işletmelerin en önemlice temel faaliyetlerindendir. Şekil, form, renk, koku, fonksiyon ve malzeme gibi özelliklerin belirlendiği ve fikir, planlama ve uygulama aşamalarını içeren tasarım süreci sayesinde firmalar pazarda doğru hedeflere yönlenebilir ve kabul gören ürünleri ortaya çıkarabilirler. Dolayısıyla kötü bir tasarım firmaların yanlış hedeflere yönelmeleri ve kabul görmeyen ürün tasarımları nedeniyle pazarlarını kaybetmeleri sonucunu doğurabilir.

Wlash vd. (1992) tasarım açısından çok önemli olduğunu belirttikleri 4 kavramı şöyle sıralamaktadır:

Yaratıcılık (Creativity)

Karmaşıklı (Complexity)

Uzlaşma (Compromise)

Seçim (Choice)

Yaratıcılık, daha önce var olmayan bir şeyin yaratılmasını; karmaşıklık, tasarımın çok sayıda parametreye bağlı olmasını; uzlaşma, performans, maliyet, görünüm, kullanılabilirlik gibi etmenler arasında optimal bir ödünleşme gerçekleşmesi gereğini ve son olarak seçim, tasarımda tasarım sürecinin alt aşamalarında kavramdan renk ya da şekile kadar çok kez sonuçlandırıcı bir karar alınması gerekliliğini ifade etmektedir.

Yaratıcılık bir firma için tasarımın en önemli temel taşlarından biridir. Yaratıcılık yalnızca bilim insanları ya da sanatkarlar tarafından ortaya konulmaz. Yaratıcılığın firma içerisinde yönetilmesi oldukça önemli ve ciddiyet isteyen bir iştir. Yaratıcılık tamamen yeni bir yaklaşım getiren icatlar ile sağlanabilir ancak bu noktada inovasyonun da hayati bir önemi bulunmaktadır. Firma içerisinde icatlardan inovasyonlara tüm yaratıcı fikirlerin sistematik bir şekilde derlenip değerlendirilmesi bu nedenle çok önemli ve değerlidir.

Algı haritası bir işletmenin ürünlerinin müşteri algısını rakip bir işletmenin ürünleri ile karşılaştırmasını sağlayan grafiktir. Bu karşılaştırma, işletmenin gelecek tasarımlarını eniyileştirmesine yardımcı olacaktır.

Uyarıcı/başlatan aşaması farklı kaynaklardan gelen yeni fikirlerin derlendiği ve bir tasarım sürecinin başlatıldığı aşamadır. Bu aşamada işletme içerisindeki yaratıcılık yönetiminin yanında algı haritaları, kıyaslama ve tersine mühendislik gibi rakip firmaların tasarımlarından yararlanma yolları da bulunmaktadır. 

Tasarım sürecinin basamakları çok sayıdadır. Ancak maket, model ya da son tasarımın ilk üretiminin yapıldığı basamak prototipleme ve test etme basamağıdır. Prototip üretildikten sonra incelenip test edilmekte ve gerekli görülen geliştirmeler yapılmaktadır.

Tasarım yönetiminde yeni tasarımlar daima beraberinde bir risk getirmektedir. Çünkü yeni tasarımların başarısız olma ihtimali de vardır. Dahası, tamamıyla yeni olan bir ürün için söz konusu olan risk çok daha büyüktür. Bu nedenle özellikle yeni ürünler söz konusuysa işletmeler tasarımın her aşamasını çok sıkı bir şekilde takip etmekte ve bir aşama tam anlamıyla sonuçlanmadan sonraki aşamaya geçilmesine sıcak bakmamaktadırlar. Riski azaltabilmek amacıyla tasarım adımlarının gecikmesi söz konusu olduğunda veya önceki adımlara geri dönülmesi gerektiğinde  işletmeler bunu bir zaman kaybı olarak görmekten ziyade bir riskin ortadan kaldırılması nedeniyle kazanç olarak değerlendirmektedirler.

Tasarım kararlarının yalnızca tasarımcılar tarafından alınıyor olması yeterince kapsayıcı bir karar alma süreci değildir. İşletmenin tüm fonksiyonlarıyla tasarım kararlarına katılması daha uygulanabilir bir tasarımı ortaya çıkarmanın yanında işletme dahilindeki tüm yaratıcı fikirlerden yararlanılması imkanını da beraberinde getirmektedir.

Ürün tasarımına ilişkin alınan kararlar çok yönlü bir bakış açısı gerektirmektedir. Bu nedenle tasarım kararları alınırken sosyal ve çevresel kaygılardan maliyete, kalite ve performanstan paketlemeye kadar pek çok alandan görüş alınmasında fayda bulunmaktadır.

Ürün tasarımında açıkça gözükmeyen ya da doğrudan ölçülmesi mümkün olmayan etmenler aşağıdaki başlıklar altında toparlanabilir:

• İşletme politikaları
• Pazarlama olanakları
• Ürün özellikleri
• Ekonomik etmenler
• Üretim olanakları

Bu başlıklar altında toparlanan ek bilgiler ışığında firmanın ürün tasarım sürecini optimize etmesi gerekmektedir.

Ürün tasarım süreçlerinin ilkelerinden "ortak parça ve süreçlerin kullanılması" kullanılan parça sayısını azaltmak amacıyla ortak parçaların ve süreçlerin kullanılmasını öngörmektedir. Ortak parçaların kullanılması sadece kullanılan parça sayısını azaltmaz; aynı zamanda üretimde hata olasılığını düşürür ve kaliteyi artırır.

Kalite Fonksiyon Yayılımı (KFY) müşteri isteklerini etkin bir şekilde tanımlayan ve bunları detaylı teknik özelliklere dönüştürüp bu istekleri karşılayacak ürünlerin üretilmesini planlayan süreç ve araçlar takımıdır. Bu yöntem geleneksel yöntemlerden ürün kavramının ortaya atılmasından itibaren müşteri gereksinim ve isteklerinin göz önüne alınmasını sağlaması bakımından ayrılır.

Ürün tasarım sürecinin önemine vurgu yapan Dr. G. Taguchi'nin kendi adıyla anılan sağlam tasarım yönteminde 3 temel prensip bulunmaktadır. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

1. Genişlik, sıcaklık, uzunluk gibi bir ürün özelliğinin değeri hedef değerinden saptığında bunun topluma maliyeti düşük kalite açısından doğrusal olandan daha fazla artar.
2. Ürün özelliklerinin değişkenliği hem ürünün tasarım hem de üretim sürecine göre belirlenir.
3. Ürün özelliklerini etkileyen ürün ve süreç özellikleri deneme yoluyla belirlenebilir ve normal üretim değişkenliğinden kaynaklanan bu özellikleri değiştirerek ürün özelliklerindeki değişkenliği azaltmak için tasarlanabilir.

Taguchi tarafından önerilen kalite kayıp fonksiyonu kalitede görülen kayıpların karesel biçimde r-arttığını ve bu nedenle alt ve üst limitlere hızla ulaşabildiğini göstermektedir.