Üretim Yönetimi — Ünite 1 Soru-Cevap

Üretim yönetimi, üretimde kullanılan insan, donanım, teknoloji, bilgi ve diğer kaynakların yönetiminin dâhil olduğu bir yönetim fonksiyonudur. Bu bağlamda küçük ya da büyük tüm işletmelerin merkezî çekirdek fonksiyonudur ve mal ve hizmet üretir.

Üretim yönetiminin temel amacı; doğru miktar ve kalitede, doğru zamanda ve doğru üretim maliyetinde mal ve hizmet üretmektir.

Üretim sürecinde kaynaklar; iş gücü, malzeme ve sermaye gibi faktörleri kapsamaktadır. İnsan kaynağı işletmenin en kritik ve en önemli varlığıdır. İşletmelerdeki teknolojik gelişmeye bağlı olarak bu insan kaynağının büyük bir kısmı planlama ve denetleme faaliyetinde bulunmaktadır. Malzeme kaynakları; üretim tesisleri, donanım, envanter ve tedarik gibi malzemelerdir. Sermaye ise stok mallar, bonolar gibi çok önemli varlıklardır

1. Hizmet üretiminde girdi çeşitliliği mal üretiminden fazladır. Otomobil tamiri ya da bir hastanın tedavisinde olduğu gibi her müşterinin ihtiyaç ve istekleri diğerinden farklı olmaktadır. Mal üretiminde girdi çeşitliliği miktarının kontrol yeteneği daha fazladır böylece çıktıda az çeşitliliğe ulaşılabilmektedir.
2. Hizmet üretiminde müşteri ile iletişim mal üretiminden çok daha fazladır. Hizmette üretim ve tüketim hemen hemen aynı zamanda olmaktadır. Müşteri saç kesimi için berber dükkânına gittiği zaman müşteri ve berber aynı yerdedir. Bununla birlikte mal üretimi müşteriden çok uzakta yapılabilmekte ve üretim ve tüketim birbirinden çok uzakta gerçekleşmektedir.
3. Hizmet üretiminin büyük bir kısmı yüksek yoğunlukta işçilik gerektirirken bazı malların üretimi çok yoğun işçilik gerektirmemektedir. Tam otomatik mal üretimi az sayıda işçi gerektirmektedir.
4. Birçok malın üretimi hizmetin üretimine göre daha tekdüze olduğu için mal üretiminde verimlilik ölçümü daha basit ve kolaydır. Müşterilerin istek ve gereksinimlerindeki çeşitlilik hizmet üretiminin verimlilik ölçümünü zorlaştırmaktadır. Müşterinin farklı şekillerde saç kesimi istemesine bağlı
olarak verilen hizmetin süresi de değişmektedir.
5. Mal üretimi hizmet üretimine göre daha fazla hammadde girdisine dayanmaktadır. Bir buzdolabı üretimi çok çeşit hammadde ve parça gerektirirken saç kesim hizmeti sadece birkaç girdi gerektirmektedir.
6. Üretimin çıktısı mal daha sonra kullanılmak için depolanabilir ve kullanılmadan önce taşınabilir
ancak hizmet genelde depolanamaz. Talepten fazla sandalye üretildiği zaman fazla kısmı daha sonra satılmak üzere depoda depolanabilmektedir. Ancak, saç kesim hizmeti ya da hasta tedavisinin depolanması mümkün değildir.
7. Mal üretimi müşteriden hem zaman hem de mekân açısından hizmet üretimine göre daha kolay ayrılabilmektedir. Türkiye’de satılan bir televizyon altı ay önce Çin’de üretilmiş olabilmektedir. Bununla birlikte, daha önce söz edildiği gibi, hizmetlerin büyük bir kısmında zaman ve mekân açısından müşteri ile doğrudan temas söz konusudur

Modern üretim yönetimi endüstri devrimi ile başlamıştır. Endüstri devriminden önce her bir parçanın üretimi tek kişi tarafından elle yapılmakta ve el sanatı (zanaat) üretimi adı verilmekteydi. Endüstri devrimi 1770’lerde İngiltere’de başlamış ve 19. yüzyılda tüm Avrupa ve ABD’ye yayılmıştır. 18. yüzyıldaki bazı önemli değişimler üretimin yapısını da değiştirmiş, insan gücünün yerini makine gücü almaya başlamıştır. Bu değişim buhar makinesinin icadıyla ortaya çıkmıştır

Frederick W. Taylor iş yönetimine bir bilim olarak yaklaşmıştır. Taylor tarafından geliştirilen bilimsel yönetim kavramı ile üretime sistematik bir yaklaşım kazandırılmıştır. Taylor, gözlem, ölçüm ve analize dayanarak her işin yapılması için en iyi yöntemi tanımlamıştır. Tanımlama yapıldıktan sonra tüm çalışanlar için yöntemler standart hâle getirilmiş ve çalışanların standartları izlemesini sağlamak için ekonomik teşvikler oluşturulmuştur. Buna hareket etüdü adı verilmektedir. Bunun dışında, Taylor personel seçimi, planlama, çizelgeleme ve ergonomi alanında katkılar sunmuştur. Taylor, uygulamalarında bilimselliği ön plana çıkarırken açık biçimde belirlenen yasalara, kurallara ve ilkelere dayandığını kanıtlamak ve temel ilkelerin her türlü insan faaliyetlerine uygulanabilir olduğunu göstermek istemiştir

1. İşletme ile tedarikçileri arasındaki ilişkinin koordinasyonu
2. Tedarikçi, üretim ve dağıtım ağının küreselleşmesi
3. Mal ve hizmetlerin ortak üretiminin artması
4. Müşteri ile iletişimin yönetilmesi
5. Rekabet aracı olarak işletme üretim gücünün farkında olunması
6. Ürün geliştirme aşamasının kısaltılma gerekliliğinin bilinmesi
7. E-İş’in öneminin artması

20. yüzyılın başlarından günümüze kadar üretim yönetiminin kapsamı giderek genişlemektedir. Bunun önemli nedenleri arasında pazardaki yoğun rekabet, değişen çevre koşulları, gelişen teknoloji ve gelişen müşteri istekleri ve beklentileri sayılabilmektedir.

Üretim yönetiminin kapsamı ürün tasarımı, süreç ve teknoloji seçimi, iş tasarımı, tesis yeri seçimi ve yerleşimi, malzeme elleçleme, üretim planlama ve kontrolü, kalite kontrol, talep tahmini, kapasite planlama, çizelgeleme, malzeme yönetimi, envanter kontrol, bakım, dağıtım ve lojistik ve satış sonrası hizmet gibi birçok faaliyeti içermektedir.

Tesis yerinin yanlış seçimi tüm yatırımın boşa gitmesine neden olabilmektedir. Bu nedenle, tesis yeri seçimi; işletme stratejisi ve planları, ürün ve süreç tipi, hammadde, pazara yakınlık, devlet politikaları ve teşvikler, ulaşım ağları, çalışan tedariki, çevre düzenlemeleri ve benzer faktörler göz önünde bulundurularak yapılmalıdır.

Malzeme elleçleme, üretim, paketleme, stoklama, dağıtım ve imha edilmesi süresince malzeme, parça, yarı bitmiş ürün ve bitmiş ürünlerin taşınması, korunması ve kontrol edilmesidir.
Bu işlemler için forklift, konveyör ve el arabaları gibi birçok çeşitte malzeme elleçleme araçları kullanılmaktadır.

Üretimde kullanılan süreçler fiziksel yapıya, malzemeye ve ürün akışına, ürün çeşitliliğine ve üretim parti büyüklüğüne göre sınıflandırılabilmektedir. 

Üretim sistemleri farklı şekillerde sınıflandırılabilmektedir. Üretim sistemleri talebe bağlı olarak üç sınıfa ayrılmaktadır: Stoğa üretim, siparişe göre üretim ve siparişe göre montaj.

Bu üretim sisteminde üretilen ürünler öncelikle stokta bulundurulmaktadır. Üretim düzeyinin belirlenmesinde işletme stok düzeyi ve müşteri hizmet düzeyi önemli olmaktadır. Müşteriden talep beklenmeden üretim gerçekleştirilmekte ve ürünler stoklanmaktadır. Sipariş geldiğinde talep hızlı bir şekilde stoktan karşılanmakta ve bu da işletmeye hız açısından rekabet avantajı sunmaktadır. Bununla birlikte, stoğa üretim yapıldığı için üründe kişiselleştirme mümkün olmamakta ve müşteriden ürün ile ilgili farklı istek geldiği zaman karşılanması zor olmaktadır. Başka bir deyişle, ürün esnekliği düşüktür. Bu durum da en önemli dezavantajı ortaya çıkarmaktadır. Stoğa üretim için ürünün saklanabilir özellikte olması ve stoklama maliyetlerinin düşük olması gerekmektedir. Otomobil, bisiklet gibi uzun ömürlü ürünler bu tip üretime uygun ürünler olmaktadır.

Üretim miktarı ve akış hızına göre üretim sistemleri üçe ayrılmaktadır: Kesikli üretim, sürekli üretim ve proje tipi üretim.

Kesikli üretim: Farklı ürünlerden az miktardaki üretime kesikli üretim
adı verilmektedir. Bu üretimde çeşitli ürünler, az miktarda ürünün gerektirdiği işlem dizisine göre üretilmektedir. Talebin düzensizliğinden dolayı bir
kere üretilen ürünler olduğu gibi seri olarak tekrarlanan üretim de yapılmaktadır. Bu üretim sisteminde işgücü kalifiye, makine ve donanım genel amaçlı olurken verimlilik düşük ve yarı bitmiş ürün stokları yüksek olabilmektedir. Genelde emek yoğun ve farklı ürünlerin üretilmesine bağlı olarak üretimde kullanılan girdi çeşidinin yüksek olmasının yanında tedarikçilerle yoğun iletişim söz konusudur.

Atölye tipi üretim,  Siparişe göre üretim adı da verilen bu üretim sisteminde müşterinin istediği ürün istediği zaman ve miktarda üretilmektedir. Bu üretim tipinin en önemli avantajı  çok çeşitte ürün üretebilmek olmasına rağmen en önemli dezavantajı da kontrolün güç ve verimliliğin düşük olmasıdır. Çalışanların yaptıkları işler sürekli değiştiği için iş tatmini ve motivasyon yüksek olabilmektedir. Üretimde bir makinenin bozulması genelde tüm üretim işinin durmasına neden olmamaktadır. Yarı bitmiş ürün stoklarının çok olması ve uzun süreli bekleyişler fazladan alan gereksinimi doğurmakta ve stok maliyetleri yüksek olabilmektedir

Akış tipi üretimde genelde makine ve donanım sadece bir ürün tipini üretmek için hazırlanmış ve başka çeşitte üretim yapmak genelde imkânsız ya da çok maliyetli olabilmektedir. Bu tip üretim sisteminde üretim planlama ve kontrolü kolay olurken üretim öncesinde hazırlıklar ayrıntılı ve zaman alıcı olabilmektedir. Üretimin başlamasıyla birlikte kontrolü basit olmaktadır. Bu tip üretim yedi gün 24 saat devam etmekte ve ürünün ve üretimin doğası gereği üretimi durdurmak imkânsız ya da çok maliyetli olmaktadır. Bu tip üretim sistemi ile üretilmiş ürünlere örnek olarak kâğıt, çimento ve şeker verilebilmektedir.

Toplam kalite yönetiminin bazı önemli ilkeleri; sürekli iyileştirme, üst yönetimin liderliği, çalışanların eğitimi ve çalışanların yetkilendirilmesidir. 

Tedarik zinciri yönetimi iki temel fikre dayanmaktadır:
1. Birincisinde, genel olarak son müşteriye ulaşan bir ürün, tedarik zincirine dâhil tüm işletmelerin
toplam çabasını göstermektedir. Bu işletmeler, topluca tedarik zinciri olarak adlandırılır.
2. İkinci fikirde, tedarik zincirleri uzun zamandan beri var olurken işletmelerin büyük bir kısmı sadece kendi “dört duvarlarının arasında” neler olduğunun farkındadır. Çok az sayıda işletme ürünlerin
son müşteriye ulaştırılmasını sağlayan tüm zincir faaliyetlerini anlamaktadır. Sonuç, tedarik zincirinin parçalanması ve genel olarak verimsiz olmasıdır.