Liderliğe yaklaşım, 1980’li yılların başına kadar Giriş Özellikler, Davranışsal Liderlik ve Durumsal Liderlik
Yöneltme, bir örgütsel yapıda, bir grup halinde örgütü teorileri olmak üzere üç başlıkta ele alınır. oluşturan insanların amaçlarına ulaşma yolunda nasıl isteklendirebiliriz sorusuna yanıt aramaktadır. Özellikler Teorisi
Yöneltmenin temel unsurları olan liderlik, motivasyon ve Bu teoriye göre belli bir grup içinde, diğerlerinden farklı iletişim kavramsal boyutları yöneltme konusu altında olarak bir kişinin lider olarak kabul edilmesinin nedeni, incelenmektedir. onun sahip olduğu yaş, cinsiyet, olgunluk, zekâ, doğruluk, açık sözlülük, kararlılık, samimiyet, ileriyi görebilme, Yöneltme Fonksiyonu güzel konuşma vs. gibi bazı özelliklerdir. Ancak grup
Yöneltme fonksiyonu ile çalışanlar işletmenin amaçları üyeleri arasında bu özellikleri fazlasıyla taşıyanların lider doğrultusunda harekete geçebilmektedirler. Yöneltme, olamadıkları, etkili bir şekilde liderlik yapanların da bu örgütün belirlenen amaçları doğrultusunda çalışanların özellikleri taşımadıkları görülmüştür. Bu nedenle bu teori beklenen davranışa yönlendirilmesi, harekete geçirilmesi liderliğin anlaşılması konusunda yetersiz bulunmuştur. ve onlara iş yaptırılması faaliyetidir. Bu tanım ile Davranışsal Liderlik Teorileri yöneltme; planlama ve örgütleme fonksiyonlarının statik olma özelliğinden ayrılır. Örgütün çeşitli basamaklarında Bu yaklaşıma göre, liderin özellikleri değil, astlarına karşı bulunan kişilerle karşılıklı iletişime geçtiği için dinamik gösterdiği davranışların liderlik üzerinde etkili olduğu bir süreçtir. Öte yandan çalışanların davranışlarını anlama kabul edilir. Lideri tanımlamada Özellikler teorisi yeterli ve yeteneklerini analiz etme sonucunda onların görevlerini olmayınca liderin gözlemlenebilir davranışlarının etkili yerine getirmelerini sağlayacak çalışmaları da içinde olduğu düşünülmüştür. Michigan ve Devlet barındırır. üniversitesindeki araştırmada, insan odaklı ya da ilişki yönetimi odaklı yönetimde, liderler çalışanlar ile yakın Yetki, Sorumluluk ve Güç Kavramları ilişki kurmakta, yetki devrine önem vermekte, çalışma
Yöneltme fonksiyonunun daha iyi anlaşılabilmesi için koşullarını iyileştirmek gibi davranışlar göstermektedir. yetki, sorumluluk ve güç kavramları arasındaki ilişkinin Diğer taraftan da liderler iş süreçleri, işle ilgili bilinmesi gerekir. formaliteler, kural ve prosedürler gibi konularda sistem kurma ve sonuç odaklı davranışların benimsemektedirler. Yetki: Mevkiye bağlı olarak yöneticinin sahip olduğu bir McGregor’un X ve Y teorileri ve Rensis Likert’in Sistem haktır. Çalışanlarını işletmenin belirlenen hedeflerine 4 Modeli bu teoriler arasındadır. McGregor’un ‘X’ doğru yönlendirmek ve onlara iş yaptırabilmek için teorisinde, kişi çalışmayı sevmez ve işten kaçar, gereklidir. Günümüz rekabet koşulları, faaliyetlerin sorumluluk yüklenmek istemez. İnsanların çalıştırmak için karmaşıklığı ve çokluğundan dolayı her yönetici, her işi zorlamalı ve devamlı kontrol etmelidirler. ‘Y’ teorisinde kendisi yapamadığından dolayı yöneticilerin yetkilerini ise, kişi ile çalışma doğaldır, kişi doğuştan tembel değildir, diğer çalışanlara yetki devrine zorlamaktadır. Ayrıca yetki kişi belirlediği amaç doğrultusunda kendi kendini kontrol devri çalışanların motivasyonun arttırır ve yetkiyi alan etmeye çalışır. Her insanın bir potansiyeli vardır ve uygun kişilerin kendilerine güven duygusu elde ederler. şartlar altında bu potansiyelini geliştirir. Renis Liker’tin
Sorumluluk: Çalışanların kendilerine verilen faaliyetleri teorisinde, yönetici davranışları, istismarcı otokratik lider, yerine getirmesidir. ki bu lider asla astların güvenmez ve onları serbest bırakmaz, ikincisi yardımsever otokratik lider, aslarına az Güç: Başkalarını istenilen yönde harekete geçirebilme, da olsa güvenir ve onların fikirlerini sorar, üçüncü etkileyebilmedir. Güç, yetkiyi içerir. Yöneticiler, ücretleri katılımcı lider, astlarına kısmen güvenir ama kararlarında arttırarak, terfi ettirerek veya ikramiye vererek astları kontrol sahibi olmak ister, son olarak da demokratik ödüllendirebilir ya da bunun tersi olarak, maaş veya liderler astlarına her konuda tam güvenir, astlar da ikramiye keserek, ihtar vererek zorlayıcı güce sahip fikirlerini rahatlıkla söyleyebilirler. olabilirler. Bilgi, yetenek ve tecrübeye dayanarak uzmanlık gücü, kişilik özelliklerine bağlı olarak Durumsal Liderlik Teorileri karizmatik güç ve ellerinde bulundurdukları yetki ise yasal Davranışsal kuramların önemli katkılarına rağmen çevre güçleridir. ve koşulları dikkate almamaları, bu kuramların zayıf tarafını oluşturur. Liderlik Teorileri Liderlik, örgütsel amaçlara ulaşmada yöneticilerin sahip Durumsal liderlik teorileri, değişik koşullarda işe ve kişiye oldukları bazı güçlerini kullanarak astlarını etkileme ve iş yönelik liderlik davranışlarının etkili olduğunu görmelerini sağlama yetenekleridir. Lider; yenilikçi, fark varsayarlar. Bu bağlamda, hangi koşullarda hangi liderlik yaratan, uzun vadeli bakış açısına sahip olan ve gücünü davranışının başarılı olabileceğini belirlemeye çalışan çok hiyerarşiden almayan biridir. Liderlik bir süreci gerektirir. sayıda teori geliştirilmiştir. Bunlar:
Liderlerin bu süreç içinde üstlendiği rol, aslarını hedeflere • Fred Friedler’in Etkin Liderlik Teorisi, kısaca yönlendirerek işlerini yapmalarını sağlamaktır. liderler ile astlar arasındaki ilişkiler ve liderlerin
astlar tarafından güven duyulması, diğeri ise işin 4. Bırakınız yapsınlar: Sorumluluklardan vazgeçer, niteliği ve son olarak da liderin yetki derecesidir. karar almaktan kaçınır. • Amaç-Yol Teorisi, motivasyon teorilerini kısmen Dönüşümcü Liderlik Teorisi: Değişime, geleceğe ve açıklamakta ve insan davranışını etkileyen iki yeniliğe bağlı bir teoridir. Bu yaklaşımda lider, astların faktör üzerinde durulmaktadır. Bu faktörlerden ihtiyaçlarını, inançlarını, değer yargılarını değiştiren, ilki kişi belirli davranışlarla ile belirli sonuçlara vizyonu olan, bu vizyon doğrultusunda astları motive eden ulaşacağı inancı, diğeri bu sonuçlara kişinin ve onlara rol modeli oluşturan kişidir. Bu yaklaşım, verdiği değer. Sonuç olarak lider, izleyiciler için önemli bir amaç belirlemeli ve bu amaçları 1. İdeal etki gerçekleştirebilecek yolu bulmaları 2. İlham verici güdüleme sağlanmalıdır. Liderlerde davranışlarına göre 3. Zihinsel özendirme farklılık göstermektedir. Emredici lider, 4. Bireysel ilgi destekleyici lider, katılımcı lider ve başarı olmak üzere dört boyutta ele alınmaktadır. yönetimli lider olarak dört farklı grupta toplamıştır. Karizmatik Liderlik Teorisi: Bu yaklaşım, astları etkileme • Victor Vroom ve Philip Yetton’un Liderlik ve yönlendirmede liderin karizmatik özelliklerinin etkili Kuramı ise, liderin karar vermede kullanabileceği olduğunu savunur. Karizma, çekicilik, etkileyicilik normatif bir modeldir. Bu modelde, lider mevcut şeklinde tanımlanabilir. Bu teoride karizmatik liderlerin bilgisi ile sorunu kendi başına çözer, karar davranışları altı grupta toplanmaktadır. vermesi için gerekli bilgiyi astlardan alır ve 1. Vizyon ve net ifade çözümü arar, sorun olduğunda, ilgisi olan astları 2. Çevresel duyarlılık bir araya getirmeden fikirlerini ayrı ayrı sorar 3. Geleneksel olmayan davranış veya sorunla ilgisi olan asları bir araya getirerek 4. Kişisel risk alma fikir ve önerilerini alır ama kararı tek başına 5. Astların ihtiyaçlarına duyarlılık verir, son olarak sorunu astarlıyla bir grup olarak 6. Statükoya başkaldırma tartışır ve alternatifleri ve çözümleri oluşturmaya çalışır. Motivasyon • Hersey ve Blanchard’ın Durumsal Liderlik Motivasyon, kişilerin belli bir amacı gerçekleştirmek için Teorisidir. Bu teoride işe ve ilişkiye yönelik dört kendi arzu ve istekleri ile davranmaları ve çaba temel yüksek görev-düşük ilişki, yüksek görev – göstermeleridir. Yönetici ve işletmelerin başarısı yüksek ilişki, yükse ilişki-düşük görev ve düşük amaçların gerçekleşmesi ile ölçüldüğünden yöneticiler, ilişki-düşük olmak üzere dört temel görev çalışanlarını örgüt amaçlarını gerçekleştirecek biçimde üzerinde durmuştur. Ayrıca dört olgunluk davranmaya yöneltmelidir. Bu bağlamda, motivasyon hem düzeyine göre dört liderlik tarzını tanımlamıştır. örgütsel hem de kişisel performansla yakından ilişkilidir. Bunlar emir verme, ikna etme, karar alma ve yetki vermedir. Motivasyon Teorileri
Modern Liderlik Teorileri Motivasyon ile ilgili teoriler, Kapsam teorileri ve Süreç teorileri olmak üzere iki başlık altında toplanır. 1980’lerden sonra teknolojik değişimler, küreselleşme ve rekabet koşuları nedeniyle yeni yaklaşım arayışı Kapsam Teorileri sonucunda modern liderlik teorileri ortaya çıkmıştır. Bu İçsel faktörlere odaklanır. Kişinin içinde bulunan ve kişiyi teoriler; Etkileşimci Liderlik, Dönüşümcü Liderlik ve belirli davranışlara yönelten faktörleri anlamaya ve kişiyi Karizmatik Liderliktir. motive etmeye çalışır. Kapsam teorileri aşağıda
Etkileşimci Liderlik Teorisi: Lider ve astlar arasında, sıralanmıştır:
liderin görevlerini yerine getirmesi ve astların istek ve • İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi gereksinimlerini karşılaması konusunda karşılıklı değişimi • Çift Faktör Teorisi konu alan, geleneklere ve geçmişe bağlı bir teoridir. Bu • Başarma İhtiyacı Teorisi yaklaşımda lider ve astları arasındaki ilişki dört boyutta • ERG Teorisi gerçekleşebilir. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi en bilinenidir. 1. Performansa bağlı ödüller: Gösterilen çabaya İnsanların ihtiyaçlarını, en ilkel düzeydeki ihtiyaçlardan en ödüller verilir. yüksek düzeydeki ihtiyaçlara göre beş basamakta toplar: 2. İstisnalarla yönetim (aktif): Kural ve standartlardan sapmaları izler, düzeltici eylemler 1. Fizyolojik ihtiyaçlar yapar. 2. Güvenlik ihtiyaçları 3. İstisnalarla yönetim (pasif): Standartlar 3. Sosyal ihtiyaçlar karşılanmadığı zaman müdahale eder. 4. Kendini gösterme ihtiyacı 5. Kendini gerçekleştirme ihtiyacı
İŞL205U-İŞLETME YÖNETİMİ
Ünite 6: Yöneltme
Her basamaktaki ihtiyaç giderildikçe ortaya yeni başka bildirilmesi, faaliyet sonuçları hakkında ilgililere bilgi, ihtiyaçlar çıkmakta ve bu süreç birbirini izlemektedir. denetim olanağı, düşünce ve duyguların ifadesine olanak sağlama gibi Herzberg’in çift faktör Teorisi: Bu teori, bireylerin İletişim sürecinin davranışlarını etkileyen hijyen faktörler ve motive edici iki yöneticinin başarısı üzerinde önemli etkilere sahiptir. temel faktör ile açıklamaktadır. Motive edici faktörler, sorumluluk alma, ilerleme imkanları, statü kazanma, İşletmelerde dikey, yatay ve çapraz iletişim olmak üzere başarı elde etme gibi kişiye başarı hissi veren, kişinin üç tip iletişim içinde bulunan faktörlerdir. Hijyen faktörler ücret, maaş yukarıdan aşağıya, çalışma koşulları, iş güvenliği gibi özellikledir. Bunlar iletişimdir. Yatay iletişim; eşit ya da benzer statüye sahip olmazsa kişi motive olmaz ve bulunması gereken asgari olanlar arasında, ç faktörlerdir. farklı kademeleri arasında kurulur.
Alderfer’in ERG Teorisi: ihtiyaçlar hiyerarşisini üçe indirir ve en üstteki düzey istek ve ihtiyaçları motive eder. Bunlar var olmada, ilişki kurma ihtiyacı, gelişme ihtiyacı ve büyüme ihtiyacıdır.
Süreç Teorileri
Bu teoriler, içsel faktörlere ek olarak kişinin davranışlarının dışsal faktörler tarafından da kontrol edildiğini varsayar. Süreç teorileri aşağıda verilmiştir:
Viktor H. Vroom’un Bekleyiş Teorisi: Bekleyiş teorisine göre kişi, belirli bir çaba ile kendisine verilen işi başaracağına inanıyorsa ve bu performansının ona birinci ve ikinci derecede ödül getireceğine inanıyorsa motive olacaktır.
Lawler ve Porter’ın Bekleyiş-Değer Teorisi: Bekleyiş- Değer teorisine göre kişinin yüksek gayret göstermesi işi başarmasında yeterli değildir. Kişinin konuyla ilgili bilgi ve yeteneğe sahip olması ve kendisi için algıladığı rolde önemlidir.
Skinner’in Şartlandırma Teorisi: Sonuçsal Şartlandırma teorisinde kişi, gösterdiği davranışın sonucuna göre ya aynı davranışı gösterecek ya da bu davranıştan vazgeçecektir. Ödüllendirme ve cezalandırma, bu şartlandırmanın iki önemli unsurudur.
Adams’ın Eşitlik Teorisi: Eşitlik teorisinde kişi kendi çabasıyla elde ettiği sonucu, başkalarının sarf ettiği çaba ve sonuçla kıyaslamaktadır. Bu bağlamda, benzer işleri yapanlar benzer şekilde değerlendirilmeli ve ödüllendirilmelidir.
Locke’un Amaç Teorisi: Amaç teorisinde ise kişilerin belirlediği amaçların, onların motivasyon derecelerini de belirleyeceği varsayılır.
İletişim
Yöneltme fonksiyonunun etkinliği üzerinde önemli olan diğer bir unsurda iletişimdir. İletişim, iki kişinin duygu, düşünce ve bilgi paylaşımı ile birbirlerini anlama sürecidir. İşletmede iletişim, çalışanların, yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarı olmak üzere dikey, yatay ve çapraz olmak üzere üç yönlü iletişimdir.
İletişim sayesinde iş birliği ve koordinasyon, örgüt amaçlarının üyelerce paylaşılması ve benimsenmesi, çalışanlara görevlerinin ve bu görevlerle ilgili hedeflerin
bazı önemli fonksiyonlar gerçekleştirilir. etkin bir şekilde kullanılması
görülür. Dikey İletişim; çalışanların aşağıdan yukarıya kurdukları
apraz iletişim ise örgütsel iletişimin