Hiyerarşik basamaklara göre amaçlar, misyon, stratejik, Giriş taktik ve fonksiyonel amaçlardır. Misyon,
Yönetim faaliyetlerinin yerine getirilmesi için yönetim organizasyonunun amacını, değerlerini ve gitmek istediği farklı fonksiyonlara ihtiyacı vardır. Bu fonksiyonların ilki yolu temel hatları ile ortaya koyar. Stratejik amaçlar, planlama fonksiyonudur ve işletmenin misyonu ile belirlenen misyon doğrultusunda konular uzun vadeli ve planlama fonksiyonu beraberce ne ele alınır. daha detaylı olarak ele alınır. Taktiksel amaçlar, orta düzey yöneticiler tarafından belirlenir ve belirlenen İşletme Organizasyonlarında Misyon stratejiye ulaşmak için gereken eylemlerin Planlama, tüm organizasyonlarda genel bir faaliyettir. tanımlanmasıdır. Fonksiyonel amaçlar ise bölüm Bütün organizasyonlar planlama süreci uygular. Fakat her yöneticileri tarafından belirlenir taktik amaçlara ulaşmak birinin izlediği yol farklıdır. Çevreyi anlamak, planlama için kısa vadeli konulardır. için gereken ilk adımdır. Yönetici, organizasyonun misyonunu belirlemelidir. Misyon; organizasyonun Sürelerine göre amaçlar, organizasyonlar farklı zaman amacını, çevresini, değerlerini ve gitmek istediği yönü dilimleri için amaç belirlerler. Stratejik amaçlar işletmenin genel hatlarıyla ortaya koyan bir ifadedir. önündeki 10 yılı kapsayan amaçlardır. Taktiksel amaçlar orta süreli ve fonksiyonel amaçlar ise kısa süreli Bir başka tanıma göre misyon, işletmenin var olma amaçlardır. nedenini ifade eden bir kavramdır. Bu kavrama göre işletme, neyi ve hangi amaçla yapmak için kurulduğunu Amaç Belirlemede Sorumlu Olanlar
açıklar. İşletmelerin misyon ifadeleri planlama faaliyeti Bütün yöneticiler amaç belirleme sürecine katılmak için önemlidir. Çünkü işletmenin misyonu işletme durumundadır. Önemli olan işletmede çalışanların bireysel amaçlarının belirlenmesine yardımcı olur. Belirlenen amaçlarıyla organizasyon amaçlarının birbiriyle örtüşmesi amaçlar doğrultusunda da planlar oluşturulur. İşletmenin ve çelişmemesi. İşletme organizasyonları çok sayıda farklı misyonu işletme amaçlarının belirlenmesi için bir amaçlar belirler. Belirlenen birden fazla amaç yönetilirken rehberdir. İşletmelerde planlama faaliyetini bazen bu amaçlar arasında karmaşa ya da çatışma gerçekleştirmek için ilk önce işletmenin misyonu yaşanabilir. Bu tür problemlerle başa çıkabilmek için belirlenmeli ve daha sonra da farklı hiyerarşik yöneticilerin optimize etme kavramını tam olarak basamaklarda belirlenen farklı amaçlar (stratejik, taktik ve algılaması gerekir. Optimize etme; en uygun/en iyi hale fonksiyonel) doğrultusunda farklı hiyerarşik düzeylerde getirme, amaçlar arası çatışmaları dengeleme ve arayı planlama faaliyetlerine gidilmelidir. bulma çalışmasıdır. Amaçlar birbiriyle çatışabileceği için yöneticilerin tutarsızlıklar konusunda dikkatli olması İşletme Organizasyonlarında Amaçlar gerekir. Yöneticiler amaçlardan birini takip etmeye karar
Amaçları Belirlemenin Nedenleri verip, diğerini tamamen terk edebilir ya da iki uç İşletme organizasyonlarında amaçların belirlenmesi noktadaki amacı bir kenara bırakıp daha ortalama bir önemlidir çünkü işletme kendini pazarın neresinde ve nasıl amaçta karar kılabilir. görmek istediğini önceden belirlemiş olur. Kendisi için İşletme Organizasyonlarında Planlama belirlediği noktaya ulaşmada elindeki kaynakları nasıl yönlendirileceği ortaya çıkar. Amaç, gelecekte uzun Plan ve Planlama
dönemde ulaşılmak istenen durumu belirlemektir. Hedef Plan, bir işletme organizasyonu için uçak rotası gibidir ise, amaca göre daha kısa sürede gerçekleştirilmek istenen çünkü amaçlarına ulaştırmayı sağlayacak bir araç durumdur. İşletmelerde amaç belirlemenin dört temel özelliğini taşır. Plan hem bir kararlar toplamıdır hem de nedeni bulunmaktadır: bir sonuçtur. Planlama, işletmenin üretim konusuna göre yöneticinin emrine verilen sınırlı üretim kaynaklarını 1. Organizasyonda bulunan bireylere rehberlik (maddi ve beşerî kaynaklar ile bilgi kaynaklar›) önceden etmesi ve müşterilere yön göstermesi belirlenen amaçlara göre nasıl akılcı kullanacağı 2. Etkili bir amacın iyi bir planlamayı sağlaması ve konusunda kararlar almasıdır. Yönetici bu kararları alırken yeni amaçları belirlenmesine yardımcı olması tüm bu amaçlar doğrultusunda davranmalı ve tüm 3. Organizasyon çalışanları için bir motivasyon konulara açıklık getirmelidir. Bu konular neyin, nasıl, kaynağı olması nerede, nasıl ve kimler tarafından hangi maliyetle gibi 4. Performans değerlendirme ve kontrol açısından sorulara yanıt verecek nitelikte olmalıdır. Tüm bu etkili bir mekanizma olması kararların alınması toplamı bir plan gerektirir. Planlar Amaçlar belirlenirken; spesifik, ölçülebilir, başarılabilir, birden fazla karar içerir. Planlar, işletmeler açısından gerçekçi ve zamanla sınırlı olmasına dikkat edilmelidir. bakıldığında amaçlara ulaşmayı sağlayacak bir yol haritası ve rota niteliğindedir. Planlama sadece bir süreç değil, Amaç Türleri aynı zamanda bir paradigma niteliği taşımalıdır.
İşletme organizasyonlarının amaç türleri birbirinden farklı Paradigmalar, dünyaya ve olaylara bakış tarzı olarak olabilir. Amaçlar işletmenin hiyerarşik basamaklarına ve tanımlanır. Yöneticiler işletmelerin amaçlarını bir plan sürelerine göre farklılık gösterir. çerçevesinde hazırlar ve belli bir dünya görüşü ile kendi
tarzlarını da bu sürece katarak görevini sürdürür. Yönetici Varsayımların belirlenmesi, Planlama sürecinin üçüncü işletmenin elinde var olan kıt maddi ve beşeri imkânların aşaması olan varsayımların belirlenmesi, işletme teslim edildiği bir emanetçidir. Bu nedenle, yöneticiler organizasyonlarında yapılan planlarda ortaya çıkabilecek planlamayı, işletme amaçlarının gerçekleştirilmesinde sapmaları önlemek veya en az düzeyde sapmaya maruz kullanılan bir araç gibi görmelerinin ötesinde, işletmenin kalmak için varsayımların göz önünde bulundurulmasıdır. sürdürülebilirliği için bir iş yapma tarzı olarak kabul Planlama yapılırken üç tür varsayım dikkate alınmalıdır: ederler. Planlama konusu işlenirken, dikkat edilmesi 1. Denetlenebilen Varsayımlar gereken bir başka kavram tahmindir. Bu iki kavram birbiri 2. Kısmen Denetlenebilen Varsayımlar ile ilişkili, ancak aynı değildir. Tahmin, olayların yönünü 3. Denetlenemeyen Varsayımlar kestirmek ve muhtemel “ne olacak” sorusuna cevap vermektir. Planlama ise bu olayların tahmin edilen bu İşletmenin amaçlarına ulaştıracak seçeneklerin şekli ve olası olaylar karşısında “ne yapılacak” sorusuna belirlenmesi, planlamanın dördüncü aşaması olan, cevap vermektir. işletmenin amaçlarına ulaştıracak seçeneklerin belirlenmesi sürecinde ise, planlanan hedeflere nasıl ve ne Planlama Süreci yaparak ulaşılacağı araştırılarak bu alternatif yolların Planlama süreci, planlama fonksiyonunu bir süreç olarak ortaya konulması sağlanır. ele alırsak, bu süreçler, Alternatifler arasından seçim yapılması, son aşamada • İşletmenin misyon ve vizyonunun açıklanması ise belirlenen hedeflere ulaştıracak alternatif yollar • İşletme amaç ve hedeflerinin belirlenmesi arasından seçim yapılır. Karar verme sürecine girilmiş • Varsayımların belirlenmesi olunur. Verilen bu karar işletmenin elinde bulundurduğu • Alternatiflerin seçilmesi olarak sıralanabilir. kaynakları nasıl ve ne yaparak kullanacağının tespitidir. Bu tespitin sonucunda çıkan doküman plandır ve İşletme misyon ve vizyonunun açıklaması, Her işletmenin yol haritasıdır. Bununla ulaşılmak istenen nihai işletmenin kuruluşundaki temel neden kâr elde etmektir. sonuç ise işletmenin gerçekleştireceği amacı olmalıdır. Ama sadece kâr elde etmek eksik ve yol gösterici değildir. İşletme kâr elde ettikten sonra ne yapmak için Plan Türleri kurulduğunu ifade etmesi gerekmektedir. Misyonunun Organizasyonlarda farlı plan türleri bulunmaktadır. tamamlayan bir işletme neyi neden yaptığını daha iyi Hiyerarşik basamaklara göre plan türleri: anlayacak ve karar alırken inisiyatif kullanarak işleme daha etkin bir şekilde yönetilecektir. Vizyon bir 1. Stratejik planlar; işletmenin misyonu, vizyonu, işletmenin gelecekte hayal edildiği durumdur, misyonu ise uzun dönemli hedeflerini ve bu hedeflere ulaşma var olma sebebidir. İşletmenin hedeflediği kârı elde yollarını somut göstergelerle belirlenmesini etmesini sağlayacak işin ne olduğunu net bir şekilde sağlayan bir plandır. Bu tür planların planlama ortaya koymasıdır. İşletmeler misyonları doğrultusunda ufku geniştir. vizyonlarını belirlerler. Bu nedenle planlama da çok 2. Taktik planlar; stratejik planın belirli bir önemlidir. Çünkü planın içinde yer alan amaçlar, bir kısmını hayata geçirmek üzere tasarlanan işletme organizasyonunda varılmak istenen son noktadır. planlardır. Bu tür planlar üst ve orta düzey Hedefler ise ulaşılmak istenen amaca giderken seçilen yönetimin sorumluluğundadır. Taktik planların aşamadır. geliştirilmesinde önemli olan, her faaliyeti kendi hedefi doğrultusunda değerlendirmek, bilgi ve İşletme amaç ve hedeflerinin belirlenmesi, planlama kaynakların teminini ve dağılımını sağlamak, sürecini oluşturan ikinci aşamada amaç belirleme ve koordinasyon için yatay ve dikey iletişim planlama için önerilebilecek bir yöntem bulunmaktadır. faaliyetleri arasında bütünlük sağlayarak takip Burada amaçlara göre yöntemden bahsedilmektedir. Buna edilmesi gibi temel unsurlar göz önünde kısaca AGY denmektedir. AGY için işletme bulundurmalıdır. Taktik planlama, insan organizasyonunun tamamını ilgilendiren genel ve stratejik kaynaklarını gerektirir. Asıl başarı planın bir amaç belirlenmeli ve daha sonra da işletmelerin diğer uygulamasında gizlidir. Doğru kararların alt kademelerinin amaçları tespit edilerek amaçlar alınması, kaynakların zekice kullanılması, hiyerarşisi oluşturulmalıdır. Amaçlar hiyerarşisi, bir başarılı uyulama insanlarla çalışarak gerçekleşir. işletmenin genel amacı belirlendikten sonra bu amacın 3. Fonksiyonel planlar; fonksiyonel amaçlara gerçekleştirilmesine yardımcı olacak işletmenin tüm alt ulaşmak için taktik planları uygulamak üzere birimlerinde kendi birim amaçlarını belirlemesi ve sonuç hazırlanmıştır. Orta ve alt kademe yöneticiler olarak bir amaçlar zinciri oluşturmasıdır. Böylece tarafından hazırlanan bu planlar kısa vadelidir. işletmenin genel amaçlarının gerçekleştirilmesinde tüm 4. Tek kullanımlık planlar; gelecekte tekrarlanma çalışanların katkılarıyla hazırlanmış amaçlar ve bu olasılığı oldukça düşük faaliyetler için uygulanan amaçlara dayalı planlar hazırlanacağı için çalışanların planlardır. En yaygın üç uygulama biçimi motivasyonu artacak ve işletme planladığı amaçları program, proje ve bütçedir. Program, kapsamlı bir uygulama sürecinde daha az engelle karşılaşacak. dizi faaliyet için tasarlanan tek kullanımlık bir
plandır. Proje, başlangıç ve bitişi belli olan, net ve zamana dayalı amaçların belirlendiği bir planlama önceden tarif edilebilir işlerden oluşan, büyük bir yapmışsa, sonucunda başarılı olup olunmadığı açıkça programın parçası olabileceği gibi bağımsız da görülebilir. Bilinçli veya bilinçsizce net hesaplamalardan olabilen tek kullanımlık bir plandır. Bütçe, bir kaçınan yöneticiler, organizasyonun planlama çabalarını işletme organizasyonunda belirlenen bir faaliyetin boşa çıkarabilirler. Bu nedenle yöneticilerin hem kendini tahmin edilen sonuçlarını sayılarla anlatan tek hem de sorumluluk alanlarına giren birimlerde gönülsüz kullanımlık bir plandır. Bütçe kendi arasında dört davranmamalı ve etkili planlamalar yapmalıdır. Böylece çeşide ayrılır: Üretim Bütçesi, Satın Alma Bütçesi, işletmenin başarısı yükselecektir. İnsan Kaynakları Bütçesi, ve Satış Bütçesi. Değişime direnç gösterme, bir organizasyondaki 5. Sürekli planlar; belli aralıklarla tekrarlanan planlamayı engelleyen başka bir durumdur. Planlama, faaliyetler için tasarlanmıştır. Karar alma temelde, organizasyonda birtakım değişiklikler yapmayı sürecinde rutinleşmeyle sonuçlandığı için bu tür gerektirdiğinden, buna direnç gösteren kişiler her zaman planların yeterlilik düzeyleri fazladır. Politikalar, ortaya çıkacaktır. Örneğin bir işletme, hissedarlarına Prosedürler, Kurallar ve Düzenlemelerden yüksek bir kâr payı ödeme konusunda ısrarcı davranırsa oluşurlar. iflasın eşiğine gelebilir ve kârda düşüş yaşanabilir. Bir 6. Sürelerine göre planlar; uzun, kısa ve orta işletme kâr payı dağıtma konusunda bugüne kadar süreli olmak üzere üç temelden oluşur. Uzun benimsemiş olduğu orana yöneticiler direnç göstermeyi süreli planlar 5 yıl ve üzeri, orta süreli planlar 1-5 bırakıp oluşan yeni koşullara göre düzenlemeye gitmeyi yıl arasında, kısa süreli planlar ise yöneticinin tercih etmelidir. günlük faaliyetlerini içerir. Kısıtlamalar, organizasyonun yapabileceklerine sınır Planlamadan Sorumlu Kişiler koyan diğer bir engeldir. Kaynaklarda yetersizlik, Planlama Uzmanı, Planlama Komisyonu, Yönetim hükümet kısıtlamaları/kotaları, güçlü rakip firmalar ve Kurulu, Genel Müdür, İcra Kurulu ve Fonksiyonel Birim zaman gibi durumların en çok karşılaşılan engel olduğu Yöneticileridir. belirtilmektedir. Bugün plan yapmayı erteleyen işletmeler
Planlama Yapılırken Karşılaşılan Sorunlar etkili planlamanın zaman ve enerji açısından ne kadar önemli olduğunu sonradan fark ederek, hayati bir durumu Planlama sırasında birçok durum etkili amaç belirleme göz ardı etmiş olacaktır. sürecine engel olabilmektedir. En sık karşılaşılan engeller şunlardır: Planlama Yapılırken Karşılaşılan Sorunları 1. Uygun olmayan ödül sistemi Önleme Yöntemleri
2. Dinamik ve karmaşık çevre Etkili planlama yapabilmek ve engelleri ortadan 3. Amaç belirlemede gönülsüz davranışlar kaldırabilmek için, temel amaçların anlaşılması, 4. Değişime direnç gösterme organizasyon içinde herkesin iletişim kurabilmesi ve 5. Kısıtlamalar planlama sürecine katılabilmesi sağlanmalıdır. Engellerin ortadan kalkmasını sağlayacak etkili bir ödül sistemi Uygun olmayan amaçlar, farklı şekillerde ortaya oluşturulmadır. çıkmaktadır. İşletmenin amaçları arasında hissedarlara büyük kâr payları ödemek gibi bir karar var ise bu durum Amaç ve planlar sürekli kontrol edilmeli ve araştırma ve geliştirme (AR-GE) giderlerinin karşılanması güncellenmelidir. İşletme organizasyonları içinde stratejik, için eldeki finansal gücü azaltacağı için AR-GE taktik ve işlevsel amaçların birbiriyle uyumu çok çalışmaları açısından uygun olmayan bir durum önemlidir. Çünkü amaç belirleme ve planlama iki dinamik yaratabilir. süreçtir. Gözden geçirilmesi ve sürekli güncellenmesi kaçınılmazdır. Böylece işletmenin planlarının çeşitli Bazı durumlarda uygun olmayan ödül sistemi, amaç varsayımlarından etkilenme oranı daha düşük olacaktır ve belirleme ve planlama sürecine engel olabilmektedir. planlananların gerçekleşme oranı yükselecektir. Tüm Çalışanların yetersiz hedef belirleme davranışlarından işletme çalışanlarının hem etkili amaç ve plan belirleme, ötürü ödüllendirilebilir veya başarılı hedef belirleme hem de bunlardan başarılı sonuçlar elde etmelerinden davranışlarından dolayı ödüllendirilebilir. dolayı ödüllendirilmeleri gerekir. Çünkü bazı
Dinamik ve karmaşık çevre, hızlı değişim, teknoloji başarısızlıklar yöneticinin kontrolü dışında gerçekleşen yenilikler ve yoğun rekabet bir organizasyonun gelecek faktörlerden kaynaklanabilmektedir. Bu nedenle fırsatları ve tehditleri değerlendirmesini güçleştirebilir. çalışanlara, amaçlara ulaşmada yaşanan her başarısızlığın Ekonomik, teknolojik, yasal ve dış çevre faktörlerinde cezai bir geri dönüşü olmayacağına dair güvence vermek meydana gelen değişimler işletme organizasyonlarının gerekmektedir. Sonuç olarak işletmelerde planlama çok amaç belirleme ve planlama faaliyetlerini olumsuz yönde önemli bir süreçtir ve doğrudan başarıyı etkilemektedir. etkileyebilir. Bunun için gerekli ortamların sağlanması ve iletişim kurulması şarttır. Amaç belirlemede gönülsüz davranışlar, güven eksikliği veya başarısız olma korkusu olabilir. Yöneticiler çok özel,