Genel İşletme — Ünite 3 Soru-Cevap

Ahlak, bir toplumda birey ya da grupların uymak zorunda oldukları davranış biçimleri ve kurallardır

İşletme etiği, dolandırıcılık, rüşvet, ayrımcılık ve kurumsal yönetim gibi konulara ilişkin politika ve prosedürlerin uygulanması ile ilgilidir.

Ahlak, genellikle insanların kendilerine göre benimsedikleri bir ilkeler topluluğu ve kurallar toplamı anlamına gelir; bireyin karar alma ve uygulamada neyin iyi, neyin kötü olduğuna ilişkin standartlarını ortaya koyar. Etiğin bireysel, örgütsel ve toplumsal boyutları bulunur.

Üçe ayrılır: Hukuk alanı, etik alanı ve özgür seçim alanı.

Hukuk alanında yasal standartlar, etik alanında toplumsal standartlar, özgür seçim alanında da bireysel standartlar söz konusudur.

Bireyin etik sorunlar karşısındaki tutum ve davranışını etkileyen faktörler şunlardır:

• Bireyin Ahlaki Gelişim Seviyesi
• Bireysel Özellikler
• Yapısal Değişkenler
• Örgüt Kültürü
• Sorunun Etki Gücü

Bireyin ahlaki gelişmişlik düzeyini belirlemek için kullanılan göstergelerden biri olan üç aşamalı gelişim basamağı, Kohlberg tarafından bilişsel gelişim yaklaşımına göre oluşturulmuştur.

İki görüş vardır: Klasik/ekonomik görüş ve sosyoekonomik görüş.

Klasik görüş, işletme yönetimlerinin tek sosyal sorumluluğunun kâr maksimizasyonu olduğunu savunmaktadır.

Milton Friedman’dır

Sosyoekonomik görüş, yönetimin sosyal sorumluluğunun kâr elde etmenin ötesinde, toplumun refahını korumayı ve iyileştirmeyi de kapsadığını savunur.

İşletmeler açısından sosyal sorumluluk dört bölümde incelenebilir: Ekonomik, yasal, etik ve gönüllü/hayırseverlik sorumluluklar.

1992’de Rio de Janerio’da düzenlenen BM Çevre ve Kalkınma Konferansı (UNCED), ulusların çevreye duyarlı yönetim yaklaşımları benimsemelerine yönelik bir dizi ilkenin kabulü açısından önemli olmuştur.

Yeşil göz boyama (greenwashing), tüketicileri bir şirketin ürünlerinin çevre dostu olduğuna veya gerçekte olduğundan daha fazla olumlu çevresel etkiye sahip olduğuna inandırmak için asılsız bir iddiada bulunmayı içerir.

İşletmelerin bir amaç setine sahip olduklarını ve amaçlarının ekonomik, sosyal ve çevresel değer üretmek olduğunu savunur. Bu bağlamda sürdürülebilirlik, iş etiği ve sorumluluk için yeni bir hedef olarak görülmelidir.

Kurumsal sosyal sorumlulukla ilişkili olan kavramları şunlardır:
• Sürdürülebilirlik
• Kurumsal sürdürülebilirlik
• Kurumsal vatandaşlık
• Kurumsal sorumluluk
• Kurumsal sosyal performans
• Kurumsal itibar
• İşletme etiği
• Kurumsal hayırseverlik.

Kurumsal sosyal sorumluluk sürdürülebilirliğin 3 boyutunu göz önünde bulundurmalıdır: (1)Verimlilik ve değer yaratmaya odaklanan ekonomik sürdürülebilirlik, (2)Doğal kaynakların korunması ve emisyonların azaltılması odaklı ekolojik/çevresel sürdürülebilirlik, (3)Nesiller arası eşitlik, işletme paydaşlarının memnuniyeti ve gönüllülük eylemlerine odaklı sosyal sürdürülebilirlik.

Paydaş yaklaşımı 1980’lerde Edward Freeman tarafından geliştirilmiştir.

Paydaş yaklaşımı işletmelerin sadece hissedarlar ya da sahiplerin çıkarları doğrultusunda değil, aynı zamanda işletme içinde ve etrafında bulunan önemli birçok birey veya grubun göz önüne alınarak yönetilmesi gerektiğini savunur. Yaklaşım, şirketlerden kendi amaçlarını gerçekleştirirken diğerlerinin haklarını ihlal etmemelerini diğerleri üzerindeki etkilerinden sorumlu olmalarını talep eder.

İç paydaşlar olarak yönetim kurulu üyelerini, hissedarları, ortakları, girişimciyi, yöneticileri ve çalışanları sıralayabiliriz. Dış paydaşlar arasında ise tedarikçiler, müşteriler, doğal çevre, devlet, yerel halk yer alabilir.

Tüketicilerin beklentisi, güvenilir ürünler, satın alma esnasında doğru bilgilendirilme ve ürün seçme hakkına saygı gösterilmesidir. 

Ahilik anlayışı ahlak ve disiplin içinde yaşamayı, bu disiplin ve ahlakı işine yansıtmayı, çalışarak topluma katkıda bulunmayı yücelten bir düşünce sistemidir.

Bu teşkilatın oluşumunda dört husus etkili olmuştur. Hayatın bu yönleri, XIII. yüzyılda Türk insanı için yapısal dönüşümün ifadeleridir:

1. Türklerin Anadolu’ya gelişi
2. Göçebe hayattan yerleşik hayata geçiş
3. Dinî faktörler
4. Türklerin kültürel değerleri ve bu teşkilatın kurucusu Ahi Evran.

Fütüvvet anlayışı yiğitlik, alçak gönüllülük, eli açık olmak, hoşgörü, yardımsever ve dünya malına önem vermemek gibi ahlaki temellere dayanan bir anlayış olarak öne çıkıyor.

Ahilik teşkilatları 13. yüzyıldan 20. yüzyılın başına kadar Anadolu’da etkili olmaya devam etmiştir.

Ahilik teşkilatlarının amacı, Anadolu’da bulunan veya daha sonra Anadolu’ya gelen Müslümanların ticaret ve sanata yönelik felsefe ve yaklaşımlarını belirlemektir. Ahilik teşkilatları, tüm esnafı tek bir çatı altında birleştirerek onların manevi, mesleki ve askerî gelişimine katkı sağlayan faaliyetler yürütmüştür. Ahilik teşkilatları sadece ticari olarak kurulmuş topluluklar olmayıp bilime saygılı olması ve o dönemin yöneticilerini de bünyesinde barındırmasından toplumların sosyal refah ve huzurunu da sağlamıştır.

Eğitim mesleki bilgiyi, dinî, sosyal bilimler ve davranış bilimlerini içermektedir. Bunun nedeni, mesleki eğitimde sadece meslekle ilgili bilgiye değil, dinî ve sosyal bilgilerde ahlaki ve etik temellere dayalı olması gerektiğine inanmalarıdır.

Ahilik teşkilatlarının yapısı önce gedik teşkilatlarına, sonra da lonca teşkilatlarına (Bosnalı) dönüşmüştür.

Ahilik öğretisinde en yaygın kabul görmüş Burgazi fütüvvetnamesindeki ilkeler şunlardır.
• Ahiler birkaç iş veya sanatla değil, yeteneklerine göre en uygun olan iş veya sanatla uğraşmalıdırlar.
• Ahinin yeteneğini değerlendirecek ve onurunu koruyacak bir işi, özellikle bir sanatı olmalıdır.
• Ahi doğru olmalı, emeğiyle hak ettiğinden fazlasını kazanma yoluna sapmamalıdır.
• Ahi, işinin ve sanatının geleneksel pirlerinden kendi ustasına kadar bütün büyüklere içten bağlanmalı, sanatında, davranışlarında onları örnek almalıdır.
• Ahi bilgi sahibi olmalı, bilginleri sevmeli, onlara karşı küçük düşmemeli, aldığı bilgileri yerinde ve zamanında kullanmalıdır.

Sanayi ve Ticaret Odaları,  İşçi ve İşveren sendikaları,  Rekabet Kurumu, TSE.