Genel İşletme — Ünite 2 Soru-Cevap

Genel Sistem Yaklaşımı, Avusturyalı biyolog Karl Ludwig von Bertallanfy (1901-1972) tarafından 1920’li yıllardan itibaren geliştirilmiştir.

Genel sistem yaklaşımı, disiplinler arası bir anlayışla olgu, olay veya sistemler arasındaki karşılıklı ilişkinin çevrenin de göz önünde bulundurularak analiz edilmesine dayanmaktadır.

Sistem, çevreyle ve birbirleriyle ilişkili çeşitli bileşenlerden veya bir başka deyişle, alt sistemlerden oluşan bir bütündür.

Çevresiyle insan, bilgi, ham madde ve enerji alışverişi olan sistemler açık sistemdir.

İşletmeler, işletmecilik faaliyetlerini yürütebilmek için çevreyle sürekli etkileşim içinde olması gereken açık birer sistem olarak nitelendirilmelidir. Kapalı sistem olarak nitelendirilemezler.

Sinerji, bütünün kendisini oluşturan parçalarının toplamından daha fazla değer yaratması anlamına gelmektedir. Sistem içerisindeki alt sistemler sinerji yaratacak şekilde örgütlenmelidir.

İşletmeler açısından üç farklı sinerji fırsatından söz edilmektedir. Bunlar fonksiyonal, stratejik ve yönetsel sinerji olarak sıralanmaktadır.

Fonksiyonal (işlevsel) sinerji, farklı işletmecilik fonksiyonlarına ilişkin tesis, yetkinlik, fikir ve uygulamaların paylaşılması anlamına gelmektedir.

Stratejik sinerjidir.

Yönetsel sinerji, birbiriyle uyumlu ve birbirini tamamlayan yönetim şekilleri ve değerlerinin örgüt genelinde uygulanabilmesini ifade eder.

Entropi kavramı doğadaki tüm sistemlerin yok olmaya mahkûm olmaları şeklinde tanımlanabilir.

İşletmeler “artı değer” oluşturup entropiyi yenmeye çabalamaktadır. Büyük umutlarla açılışı yapılan birçok işletmenin artı değer oluşturamaması, faaliyetlerini sürdüremeyip kapanmasına yol açar.

Ekofinalite farklı noktalardan başlayarak veya farklı yolları takip ederek daha önceden belirlenmiş amaçlara ulaşılabileceği anlamına gelmektedir.

İşletme çevresinin seviyeleri; iç çevre, sektörel çevre, genel çevre ve küresel çevre olarak sıralanabilir.

İşletme üzerindeki etkisi dolaylı olan çevresel bileşenler, işletmenin genel çevre katmanını oluşturmaktadır. Genel çevreyi nitelendirmek için makro çevre kavramı da kullanılmaktadır.

İç çevre, işletme sınırları içinde kalan ve işletmenin misyonunu, vizyonunu, temel yeteneklerini, örgüt yapısını ve örgütsel kültürünü içinde barındıran alt sistemler topluluğudur.

İşletmenin sektörel çevresi, işletmenin yakın dış çevresi veya işletmenin mikro çevresi şeklinde de adlandırılmaktadır.

İşletmenin genel çevresinin bileşenleri şunlardır: Siyasal-yasal, ekonomik, sosyokültürel, teknolojik ve doğal çevre.

Norveç’te elektrikli araç kullanımının yaygınlaşması siyasal-yasal çevrenin üretim ve tüketim alışkanları üzerindeki belirleyici etkisine örnek olarak gösterilebilir.

Siyasal çevreyi anlayabilmek için incelenmesi gereken kritik faktörler arasında; vergi rejimi, kabul edilmiş uluslararası ticaret anlaşmaları, devletin iş sistemi üzerindeki etkisi, siyasi ittifakların gücü, yerel teşvik mekanizmaları, siyasi istikrar, kamu harcamaları ve cari açık yer almaktadır.

Ekonomik çevre genel olarak değerlendirildiğinde üretim faktörlerinin sahipliği ve kaynak dağılımına ilişkin gücün yoğunlaştığı yere göre; planlı, piyasa ve karma ekonomi olmak üzere üç farklı sistem olarak düşünülebilir.

Ekonomik çevrenin işletmeler üzerindeki etkisini daha detaylı açıklayabilmek için konuyu üç alt başlıkta ele almak mümkündür. Bu başlıklar ekonominin güncel durumu, ekonominin konjonktürel yapısı ve ekonomide yaşanan yapısal değişimler şeklinde sıralanmaktadır.

Sosyo-kültürel çevre, işletme çevresindeki toplumsal yapıyı ve işletmenin faaliyet gösterdiği toplumun kültürel değerlerini içeren çevresel bileşendir.

Sosyokültürel çevrenin sosyal boyutu bağlamında demografik özelliklerin önemle altı çizilmelidir.

Antropolojik açıdan kültür insanların doğaya ekledikleri dil, gelenek görenek, tarih, sanat, yaşam tarzı ve dinsel inançlar gibi maddi ve manevi varlıkların toplamı olarak tanımlanabilir.

Normlar toplumda yerleşmiş tavır, değer ve davranış kalıpları olarak tanımlanabilir. 

Toplumsal değerler; temel değerler ve ikincil değerler şeklinde sınıflandırılmaktadır. Temel değerlerin değiştirilmesi oldukça güçtür. İkincil değerler göreceli olarak daha kolay değişebilir.

Teknolojik çevre bağlamında üzerinde durulması gereken konular arasında; yeni buluş ve keşifler, bilimsel ilerlemeler, teknoloji transfer hızı, internet ve mobil teknolojilerin gelişimi, enerji verimliliği ve maliyetleri, teknolojik eskime, taşıma maliyetleri ve ham madde tedariki gibi konular yer almaktadır.

Sürdürülebilirliktir.

Karbon salınımına ilişkin düzenlemeler, çevre aktivistleri ve sivil toplum kuruluşları, iklim krizi, nesli tükenmekte olan türlerin korunması, ani meteorolojik değişimler, doğal afetler, salgın hastalıklar ve kuraklık gibi birçok konu doğal çevre kapsamında değerlendirilmektedir.

Paydaş kavramı, işletmelerin faaliyetlerini etkileyen ve işletmelerin faaliyetlerinden etkilenme potansiyeli olan tüm bileşenleri tanımlamaktadır.

İşletmelerin tüm çevresini etkileyebilme potansiyeli olan dış çevre bileşeni işletmenin küresel çevresidir

Konteyner ticareti, nüfus artışı, şehirleşme, uluslararası medya, dijitalleşme, uluslararası kurumlar, göç ve çok kutuplu dünya düzenine geçiş küreselleşme olgusunu hızlandıran gelişmeler olarak sıralanmaktadır.

Teknolojik çevrenin küreselleşmeye etkileri şunlardır:

• Kişisel bilgisayarların yaygınlaşması
• Internet
• Cep telefonları
• İletişim uyduları
• Yolculuk sürelerini kısalması.

Sektör veya endüstri; benzer ürünler üreten, üretim süreçlerinde benzer girdilere ihtiyaç duyan, benzer işletmelerle kurulan stratejik iş birliklerinin içinde yer almaya çalışan, benzer yasal düzenlemelere uymakla yükümlü olan, benzer nitelikli insan kaynaklarını elde etmek ve işletmede tutmak için çabalayan işletmelerden oluşmaktadır.

İşletmelerin dış çevresinin genel çevre ile işletme iç çevresi arasında konumlandırılan katmanı işletmenin sektörel çevresi olarak adlandırılmaktadır.

İşletmelerin sektörel çevresinin temel olarak beş bileşenden oluştuğu belirtilebilir. Bu bileşenler;
• Rakipler ve rekabet,
• Müşteriler,
• Tedarikçiler ve stratejik ortaklıklar,
• Yasal düzenleyiciler ve çıkar grupları ile
• İş gücü piyasası şeklinde sıralanabilir.

İşletmeler rakipleriyle fiyat, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği, ürünlerin kolay erişilebilirliği ve özellikleri ile müşterilere sağladıkları satış sonrası hizmetlerin kalitesi gibi konularda rekabet etmektedir.

Değişim maliyetleri; müşterilerin belli bir işletmenin sağladığı mal veya hizmeti satın almak yerine, rakip işletmelerin sağladığı benzer mal veya hizmeti tercih etmeleri durumunda katlanmak zorunda kalacakları maliyetler olarak tanımlanabilir.

Kendi ihtiyaçları için ürünleri talep eden müşteriler bireysel müşteri,   ürünleri üretim veya yeniden satış amacıyla talep eden müşteriler ise endüstriyel müşteridir. 

Genişletilmiş ürün kavramı, satın alınan herhangi bir ürünün somut faydasına eşlik eden satış sonrası hizmetler, garanti koşulları, ödeme kolaylıkları ve ürün imajı gibi etkenleri kapsayan daha bütünleşik bir yapıyı ifade etmektedir.

Tedarikçiler işletmelerin üretim süreçlerinde ihtiyaç duyacağı girdileri sağlayan kişi veya kuruluşlar şeklinde tanımlanmaktadır.

Tedarikçilik uygulamalarında tedarik zinciri yaklaşımının hızla gelişmesinin altında yatan nedenler şöyle sıralanabilir:
• İşletmeler kendi yaptıkları işe yoğunlaşmış, uzmanlık alanlarının dışındaki işleri, bu alanda uzman, diğer işletmelere yaptırma eğilimine girmiştir.
• Müşteri ihtiyaçlarının karşılanmasında hızın öneminin giderek artması, işletmeleri tedarikçilerle yakın ilişkiler kurmaya ve piyasaya sürülmesi planlanan ürünlerin tasarım süreçlerinden itibaren bir arada çalışmaya itmiştir.
• İşletmelerin girdi sağlama konusunda süreklilik talepleri, işletmelerin az sayıda, güvenilir tedarikçiyle yakın ilişkiler kurmasına neden olmuştur.
• Küreselleşme, işletmelerin girdi sağlama alanlarını oldukça genişletmiş, en kaliteli girdiyi, en ucuza sağlayabilen tedarikçilerin bulunması önemli bir çaba hâline gelmiştir.

İşletmelerin beşeri sermayelerinin inşası birbiriyle ilişkili üç faaliyete dayalıdır. Bu faaliyetler insan kaynaklarının bulunması, geliştirilmesi ve elde tutulması çabalarını kapsamaktadır.

Mentörlük, öğrenen ast (ing. mentee) ile öğreten üst (ing. mentor) arasındaki biçimsel ve biçimsel olmayan eğitim sürecini betimleyen bir insan kaynakları geliştirme programıdır.

Günümüzde iş gücü piyasasında gözlemlenen genel eğilimler şu şekilde sıralanabilir;
• İşletmelerin daha basık bir yapıya bürünmesi, bir başka deyişle işletmelerdeki hiyerarşik seviyelerin azalması, işletmelerin daha fazla sayıda yarı zamanlı, geçici veya sözleşmeli iş gücü istihdam edebilmesine olanak sağlamaktadır.
• İşletmelerde orta seviyedeki hiyerarşik kademelerin ortadan kalkması, çalışanların daha çok fonksiyonu aynı anda yerine getirmesini ve daha büyük sorumlulukların altına girmesini gerekli kılmaktadır.
• Küreselleşme nedeniyle iş gücü, eski homojen yapısını kaybetmiştir. İş gücünün çeşitliliğini etkili ve verimli bir şekilde yönetebilmek işletmeler için önemli bir sorun hâlini almıştır.

360 derece geribildirimdir.

Düzenleyici kurumları ifade etmektedir.

Misyon kavramı, bir işletmenin var olma nedeni olarak tanımlanabilir.

Vizyon işletmenin gelecekte kendini görmek istediği konumudur.

Herhangi bir yeteneği işletme için temel yetenek yapan, söz konusu yeteneğin değerli, kıt, taklit edilmesi güç olması ve ikame edilmesinde yaşanan zorluktur.

Örgüt yapısı yetkinin işletme içindeki dağılımını, işletmedeki iletişim kanallarını ve işletme arasındaki hiyerarşik düzeni betimler.

Örgüt kültürü örgüt içinde bireyler tarafından paylaşılan ve örgütün nasıl faaliyet göstereceğini etkileyen karmaşık ideoloji, sembol ve temel değerler bütünüdür.

Bulanıklık, karar alternatiflerinin durumuyla ilgilidir. İşletmelerde yöneticiler tarafından verilen kararların çoğu öngörülmesi güç, bulanık bir ortamda verilmektedir. Birçok durumda karar verici karar alternatifleri, risk ve alternatif kararların sonuçları üzerinde yeterli bilgiye sahip değildir.

Tarama, çevresel değişim ve eğilimlere ilişkin erken dönem uyarı sinyallerinin fark edilmesi anlamına gelmektedir.