Genel İşletme — Ünite 1 Soru-Cevap

İşletme; kâr elde etmek amacıyla, tüketicilerin ihtiyaç ve isteklerini karşılamak üzere ürün ve/ veya hizmet üreten bir organizasyondur.

İşletmecilik Faaliyeti: Para karşılığında başkalarına ürün ve hizmet sağlayarak kâr elde etme amacı güden herhangi bir ticari faaliyettir.

Bir girişimcinin kârlı olmayabilecek bir işte zaman ve para kaybetme ihtimalidir.

İstekler, hayatta kalmak için sahip olunması gerekmeyen ancak sahip olunmak istenen ürün veya hizmetlerdir. Kardeşiniz yeni bir cep telefonu isterken siz bir bilgisayar isteyebilirsiniz. Diğer taraftan ihtiyaçlar, hayatta kalmak için sahip olmanız gereken ürün veya hizmetlerdir. İnsanların temel ihtiyaçları arasında yiyecek, su, barınma ve giyinme vardır.

Üretim Faktörleri: Ürün ve hizmet üretebilmek için gerekli olan unsurlardır. Doğal kaynaklar (ve toprak), emek (insan kaynağı), sermaye ve girişimci üretim faktörleridir.

İşletmeler, pazara ürün veya hizmet sunma aşamasında aşağıdaki faaliyetleri gerçekleştirir:
• Ürün veya hizmetler için fırsatları ortaya koymak,
• Ürün veya hizmetlere yönelik talebi değerlendirmek,
• Üretime başlamak üzere işletme sermayesi oluşturmak,
• Ürün ve/veya hizmet üretimini yönetmek,
• Ürün ve/veya hizmetleri pazarlamak,
• Resmî kurumların ve devletin taleplerini karşılamak için gerekli kayıtları tutmak ve süreçleri iyileştirmek

İşletmelerin en belirgin özellikleri olarak aşağıdakiler sayılabilir:

• İşletmeler pazar ortamında ve pazar için faaliyet gösterir.
• Tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılarken işletme sahibine kâr sağlama amacı güder.
• Varlığını devam ettirmek ve büyümek üzere dinamik bir yapıya sahiptir.
• İşletmeler oldukça değişken bir çevrede faaliyet gösteren ve çevresiyle sürekli olarak etkileşen açık sistemlerdir. Çevreden enerji ve bilgi biçiminde girdiler alır. Bu nedenle, hayatını devam ettirmek isteyen işletmelerin çevrelerine uyum sağlaması ve olumlu ilişkiler kurması gereklidir.
• İşletmeler hem toplumsal (çalışanlar) hem de teknik boyutları (kullanılan araç gereç. teknoloji vb.) olan yapılardır. Hem insan
unsurunu hem de teknik unsurları uyumlu bir biçimde bir arada barındırır.
• İşletmeler kâr elde etmenin yanında, toplumsal sorumlulukları yerine getirme ve yaşamını sürekli kılma amaçlarına sahiptir.
Bu genel amaçların yanında, işletmelerin yenilik yaratma, yeni bir ürün ya da iş fikrine öncülük etme, pazarda lider konumuna
gelme, istihdama katkıda bulunma gibi özel amaçları da vardır.
• Kuruluşlarından itibaren işletmelerin faaliyetleri, hukuk düzeni ve yasal çevreyle uyum içerisinde bulunmalıdır. İşletmelerin kurulmaları, işgören istihdam etmeleri, ticari faaliyetleri, hatta iflasları bile mevcut yasalara göre gerçekleşir.
• Kâr amacı olsun ya da olmasın, tüm işletmelerin evrensel fonksiyonu yönetimdir. Yönetim fonksiyonu, örgüt yapısına uygun olarak yöneticilerce yerine getirilir. İşletmenin amaçlarını gerçekleştirmek üzere, faaliyetleri planlanmalı, örgütlenmeli, koordine
edilmeli, yöneltilmeli ve denetlenmelidir.
• İşletmeler faydalı ve kıtlık konusu oluşturan ürün ve hizmetler, başka bir deyişle, ekonomik ürün ve hizmetler üretir.
• İşletmeler pazar koşulları çerçevesinde faaliyet gösterir.
• İşletmeler değişen çevresel koşullar sebebiyle oldukça belirsiz bir ortamda yaşamını devam ettirmeye çalışan karmaşık yapıda
örgütlerdir.

• İnsan doğasının karmaşıklığından kaynaklanan belirsizlik de tüm işletmelerde etkili yöneticilik
uygulamalarını zorlaştıran bir durum olarak ortaya çıkmaktadır.

Bir dönüşüm sistemi, birtakım girdileri satılabilir çıktılara dönüştüren, birbiriyle bağlantılı faaliyetler dizisidir. Dönüşüm sistemi temelde üç aşamadan oluşur:

1) Girdiler,

2) Dönüşüm süreci

3) Çıktılar.

İşletmelerin temel amaçları:

1) kâr elde etmek,

2)topluma hizmet etmek (toplumsal sorumluluklarını yerine getirmek) 

3)varlığını sürdürmek ve büyümek

olarak ifade edilmektedir.

Üretilen ürün ve hizmetin türüne göre işletmeler üç başlık altında incelenmektedir: sanayi (endüstri işletmeleri), hizmet ve ticaret işletmeleri.

Sanayi (Endüstri) İşletmeleri: Üretim girdilerini fiziksel ve/veya kimyasal dönüşümden geçirerek nihai bir ürünü ortaya çıkaran işletmelerdir. Bitmiş ürün daha sonra ya doğrudan diğer sektör ve, tüketicilere ya da tüketicilerin bir ürün elde etmek için alışveriş yaptığı perakendecilere satılır. Sanayi işletmelerine örnek olarak otomobil, tekstil ve giyim, petrol ve yakıt, bilgisayar teknolojileri ve yazılımı ile yiyecek ve içecek üretimi yapan işletmeler verilebilir.

Hizmet İşletmeleri: Tüketicilere veya diğer işletmelere hizmet satan işletmelerdir. Hizmet işletmeleri, ticari amaçlı bir faaliyet veya bir görevin yerine getirilmesini sağlar. Bu işletmelerin sunmuş olduğu hizmetler, danışmanlık, muhasebe, ulaşım, temizlik, ağırlama, seyahat veya bakım gibi konularda bir işletme veya bireye yardımcı olmaya yöneliktir.

Ticaret İşletmeleri: Diğer işletmelerin üretmiş oldukları ürünlerin toptancılığını, yarı toptancılığını ve perakendeciliğini yapan işletmelerdir. Ticaret işletmeleri üreticilerden farklı türlerde ürün yelpazeleri satın alır ve stoklar, daha sonra bunları doğrudan stoklarından veya kurmuş oldukları mağazalar aracılığı ile müşterilerine ulaştırır. Üretici işletmelerle tüketici işletmeler arasındaki aracı işletmelerdir.

Mikro İşletme; 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 5 milyon TL’yi aşmayan işletmelerdir. Öte yandan, küçük işletme; 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 50 milyon TL’yi aşmayan işletmelerdir. 250 kişiden az yıllık çalışan
istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 250 milyon TL’yi aşmayan işletmeler orta büyüklükteki işletme olarak adlandırılmaktadır. 250 kişiden fazla çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 250 milyon TL’yi aşan işletmeler büyük işletmelerdir.

İşletmeleri, hitap ettikleri tüketici grubuna göre ara tüketiciler için ürün ve hizmet üreten işletmeler ve nihai tüketiciler için ürün ve hizmet üreten işletmeler şeklinde ikiye ayrılırlar.

Ara Tüketiciler İçin Ürün ve Hizmet Üreten İşletmeler: Tüketicilerin ihtiyaçlarını giderecek ürün ve hizmetlerin üretiminde kullanılmak amacıyla, diğer işletmeler tarafından talep edilen ürün ve hizmetleri üreten işletmelerdir. Bu tür ürünlere endüstri malı veya ara ürün denmektedir. Üretimi gerçekleştiren işletme açısından nihai ürün olan bu ürünler, bunları satın alan işletme için ham madde veya yarı mamuldür. Tekstil imalatında kullanılmak üzere makine üreten işletmeler, demir çelik işletmeleri, otomobil parçası üreten işletmeler, petrokimya rafinerileri endüstri malı üreten işletmelere örnek olarak verilebilir.

En Son Tüketiciler İçin Ürün ve Hizmet Üreten İşletmeler: Bu işletmeler, bireylerin kişisel ihtiyaçlarını karşılamak için kullandıkları ürün ve hizmetleri üretir. Bu tür işletmeler ya nihai ürünün bütün bileşenlerini kendileri üretir ya da bazı parçaları başka işletmelerden sağlayarak nihai ürünü üretir. Gıda ve içecek üreticileri, hazır giyim imalathaneleri, ayakkabı üreticileri, ev alet ve gereçleri imal eden işletmeler bu grupta yer alır.

Ulusal kökenlerine göre işletmeleri; ulusal, uluslararası, çok uluslu ve küresel işletmeler olmak üzere dört grup halinde sınıflayabiliriz.

Ulusal İşletmeler: Belli bir ülkede kurulmuş ve tüm işletmecilik faaliyetlerini o ülkenin sınırları dâhilinde yürüten işletmelerdir. Bu tür işletmelerin ihracat-ithalat gibi en temel uluslararası faaliyeti bile yoktur. Ulusal işletmeler, uluslararası ticaretin gerektirdiği
üretim, pazarlama, rekabet, mevzuat gibi konularda bilgi ve tecrübeye sahip olmamaları, ölçek, sermaye ve kapasite sorunları, işletme yönetiminin vizyonu ve yeterliliği gibi nedenlerden ötürü uluslararası faaliyetlerde bulunmaz. Bazı işletmeler ise sahip olduğu büyüklük, üretim ve satış rakamları, ticaret ve işletmecilik anlayışı gibi nedenlerden ötürü iç pazarda faaliyet göstermeyi yeterli görmektedir.

Uluslararası İşletmeler: Uluslararası işletmeler ihracat yoluyla üretmiş oldukları ürün ve hizmetleri yabancı ülkelere ihraç eden ve ithalat yapan, ülke dışında başka yatırımı (örneğin üretim birimi veya şube) olmayan işletmelerdir. Genel merkezleri ülke içinde olup tüm işletme fonksiyonlarının yürütülmesi de yine yurt içindedir. Bu durum, bir işletmenin karar verme sürecini kolaylaştırır ve işletmeyi dünya çapında şube kurma maliyetinden ve zahmetinden kurtarır. Ülke dışındaki sınırlı faaliyetler, işletmelerin küresel pazarlara yönelik deneyimine katkısını da sınırlandırır.

Çok Uluslu İşletmeler: Üretim, kâr, istihdam ettiği personel sayısı ve toplam üretim miktarının büyük bir kısmı yabancı ülkelerdeki faaliyetlerinden kaynaklanan işletmelerdir. Çok uluslu işletmeler ana ülkedeki işletmeyi temel alarak bir ya da birden
fazla ülkede yatırımlarını ve faaliyetlerini, kendisi tarafından kontrol edilen şubeleri ve bağlı şirketleri aracılığıyla işletme amaçlarına ve işletme sahiplerinin çıkarlarına uygun bir biçimde yönetir. Her ülkedeki işletme birimleri, belli ölçüde bağımsızlık içinde çalışır ancak ana işletmeye ve birbirlerine ortak mülkiyet ve ortak stratejilerle bağlıdır. Çok uluslu şirketlerin temel amaçları; pazarlarını genişletip satış hacimlerini artırarak, taşıma giderlerini azaltarak, başka ülkelerin elinde bulunan ucuz hammadde ve işgücünden yararlanarak gelir ve kârlarını artırmaktır. IBM, Philips, Mobil, General Electric, Sony, Ford çok uluslu işletmelere örnek olarak verilebilir.

Küresel İşletmeler: Küresel işletmeler, üretim ve pazarlama faaliyetlerini dünya genelinde yürütebilen işletmeleri ifade eder. En ileri teknolojileri kullanan küresel işletmeler, ürün ve fiyat politikalarıyla dünya genelinde etkilidir. Birden fazla merkezi olan bu işletmeler faaliyetlerini belirli bir merkeze bağlı kalmadan yürütmektedir. Sahiplik, tepe yönetimi ve kontrol birkaç ülke arasında dağılmış durumdadır.

Üretim faktörlerinin sahipliğine göre işletmeler üçe ayrılır: özel sektör işletmeleri, kamu işletmeleri ve karma işletmeler.

Paydaşlar, bir işletmenin faaliyetleri ve politikalarından kazanç veya kayıp bekleyen ve işletmenin endişelerini gidermesi gereken tüm kişilerdir. Başka bir ifadeyle işletme paydaşı “bir işletmeyi etkileyen ve/veya o işletmenin faaliyetlerinden etkilenen kişi ve kuruluşlar” şeklinde tanımlanabilir.

Bir işletme için beş önemli tür paydaştan söz edilir. Bunlar işletme sahipleri, kredi sağlayanlar, çalışanlar, tedarikçiler ve müşterilerdir.

İşletmelerde en sık olarak görülen fonksiyonlar (organlar/ işlevler) yönetim, pazarlama, üretim, insan kaynakları, finansman, araştırma-geliştirmedir.

Üretim ağırlıklı geleneksel anlayış, üretim fonksiyonuyla başladığını savunacaktır. İşletme, ürün ve hizmet üretmek ve bunları müşterilere satarak kâr elde etmek üzere kurulduysa bundan daha doğal bir şey yoktur. Ancak günümüzün rekabetçi ortamında müşterinin istekleri çok daha önemli duruma gelmiş ve ürünler üzerindeki öncelikler müşterilere kaymıştır. Müşteri ne istiyor, kaça istiyor, ne zaman ve hangi koşullarda istiyor gibi soruların cevaplarını veren pazarlama yaklaşımı ön plana çıkmıştır.

Finans fonksiyonu temelde iki fonksiyonu yerine getirir. İlki, işletmenin faaliyetleri planlandığı gibi sürdürebilmesi için gereksinim duyduğu fonların en elverişli koşullarda ve elverişli zamanda temin edilmesidir. İkincisi ise işletmenin elinde bulunan ekstra fonların en elverişli şekilde değerlendirilmesini sağlamaktır. Dolayısıyla finans fonksiyonu, bir işletmenin nakit giriş ve çıkışlarını
planlama, fon sağlama ve fonları yönetme faaliyetlerinden sorumludur.

Rekabetin hemen her sektörde ve dünya ölçeğinde çok yoğun olarak yaşandığı günümüz iş dünyasında yeni ürün ve hizmetler ortaya çıkartmak, mevcutları daha da geliştirmek bir zorunluluk olup rekabet avantajının en önemli kaynaklarından biridir. Bu gerçek, Ar-Ge fonksiyonunu ön plana çıkarmaktadır. İşletmelerin yenilikler aracılığıyla satışlarını, pazar paylarını, müşteri memnuniyetini ve kârlarını artırmalarına yardımcı olur.