kalmamakta ayrıca beklentilerini de belirleyerek Üretim ve Üretim Sistemleri karşılamaya kadar genişlemektedir.
İşletmelerin varlığını sürdürebilmesi için üretim yapmaları gerekmektedir. Üretim yapabilmek için de üretimde Karar vericiler açısından girdiler aynı zamanda karar kullanılan girdilerin bir araya gelmesi ve çeşitli değişkenleri de olabilmektedir. Belirli bir ürünün işlemlerden geçerek bitmiş ürünü oluşturmaları üretiminde karar verici maliyetini en düşük düzeyde gerekmektedir. Diğer taraftan da işletmelerin üretim tutabilmek için girdilerin en iyi değerini hesaplamaya yapabilmek için talebe gereksinimleri bulunmaktadır. çalışmaktadır. Üretim süreci isteme girdi olarak giren Talep edilmeyen bir ürün sürekli üretilemez. Bu nedenle elemanların katma değer yaratacak şekilde bir mal ya da işletmeler müşterilerin istek ve gereksinimlerini karşılayan hizmete dönüştürülmesi sürecidir. Aşağıdaki dört eleman ürünler üretmek durumundadır. üretim sürecini farklılaştıran elemanlardır:
Üretim • Verimlilik • Etkinlik Üretim, insan ihtiyaçlarını karşılamak için mal ve hizmet • Kapasite yaratılması olarak tanımlanırken aynı zamanda mal ve hizmetlerin miktar ve faydalarını artırmaya yönelik • Esneklik
faaliyetlerdir. Üretim için aynı zamanda dönüşüm süreci Üretim Sistemi Türleri de denmektedir. Üretim makine, yöntem, işgücü ve Günümüzde değişen çevre koşullarına bağlı olarak pek donanım gibi girdileri kullanarak hammadde ve çok farklı üretim sistemi türü ve yenilikçi yaklaşımlar malzemelerin bitmiş ürüne dönüştürülmesi sürecidir. bulunmaktadır. Hatta üretim sistemi hammaddenin tedarik Üretim aynı zamanda değer katma sürecidir. Dönüşüm edilmesinden bitmiş ürünlerin dağıtılmasına kadar sürecinin her aşamasında ürüne değer katılmaktadır. genişletilebilmektedir. Bu iki ucun arasında ise ekonomik
İmalat sadece somut ya da maddi malların üretimi için değeri olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi için kurulan kullanılırken üretim hem maddi malların hem de soyut insan-makine-malzeme sistemi bulunmaktadır. hizmetlerin yaratılmasını içermektedir. İşletmeler farklı ileri üretim sistemleri kullanmalarına
İşletmelerin temel amacı kâr maksimizasyonudur ve bu rağmen dünyanın farklı bölgelerindeki koşullara bağlı amaca ulaşabilmek için etkin ve verimli üretim yapmak olarak dört tip üretim sistemi belirli oranlarda zorundadırlar. İşletmenin varlığı da aynı zamanda üretim kullanılmaya devam etmektedir: yapmasına bağlıdır. • El işçiliği sistemi İşletmeler pazardaki gereksinimleri belirleyerek üretim • Ev işçiliği sitemi yapıp talep edenler için fayda yaratmazlarsa varlıklarını • İmalathane sistemi sürdüremezler. Çünkü işletmelerin varlık nedeni üretim • Fabrikasyon sistemi yapmalarıdır. Üretim tanımlaması hangi disipline göre yapılırsa yapılsın, üretimde kullanılan çeşitli girdilerin Üretim sistemleri talebe bağlı olarak da tedarik edilip belirli bir dönüşüm sürecinden geçerek sınıflandırılabilmektedir;
müşterilerin istek ve gereksinimlerini karşılayan başka bir • Stoka üretim deyişle fayda yaratan mal ve veya hizmete yani çıktıya • Siparişe göre üretim dönüştüğü çalışmalardır, şeklinde olabilir. • Siparişe göre montaj
Üretim Sistemi Üretim sistemlerinin diğer bir sınıflandırması ise üretim
Üretimde kullanılan girdilerin mal ve hizmet şekline miktarına ve akışına göre yapılmaktadır: dönüştürüldüğü sisteme üretim sistemi adı verilmektedir. Üretim sisteminin temel girdileri hammadde ve malzeme, • Kesikli üretim makine, işçilik, yönetim, sermaye, bilgi, girişimcilik ve • Sürekli üretim enerjidir. Bu temel girdiler bir dönüşüm sürecinden • Proje tipi üretim
geçmektedirler. Bu dönüşüm süreci fiziksel, kimyasal, Yeni Üretim Sistemleri psikolojik ve benzerleri olabilmektedir. Metal bir levhanın kalıpta kamyon kapısı şeklini alması fiziksel dönüşüme Üretimi temelden değiştirerek farklı ve ileri makine ve örnek olurken, iki elementin reaksiyona girerek farklı bir donanım kullanılan yeni üretim sistemlerinin ortaya malzemeye dönüşmesi de kimyasal dönüşüme örnek çıkmasına neden olmaktadır. Bu yeni üretim sistemleri olabilmektedir. Üretim girdileri dönüşümden geçerek mal arasında esnek üretim sistemleri, yalın üretim, çevik ve hizmeti meydana getirmektedirler. Üretim sistemlerinin üretim, bilgisayarla bütünleşik üretim ve e-Üretim temel amacı da mal ve hizmet üretimidir. Kâr amacı güden önemlileri arasında bulunmaktadır.
bir işletme açısından bakılacak olursa üretim sisteminin Esnek Üretim Sistemleri temel amacı müşterilerin ihtiyaç ve isteklerini karşılayan Esnek üretim sistemleri denetleyici merkezî bir bilgisayar mal ve hizmet üretimidir. Günümüzde üretim müşterilerin tarafından kontrol edilen otomatik taşıma sistemlerine sadece ihtiyaç ve isteklerini karşılamakla sınırlı
sahip ve birbirine bağlanmış iş istasyonlarıyla malzeme sipariş durumunu ve ürün kalitesini gösteren sistemlere akışının sağlandığı ve otomatik sayısal kontrollü takım gereksinim duyarlar. Modern üretim teknolojisinin tezgâhları ile istenilen özellikte farklı parçaların farklı gelişimi iki yönden tanımlanmaktadır: otomasyon ve miktarlarda üretimini yapan üretim sistemleridir. yüksek duyarlılık. e-Üretim, üretim iş bilgisinin yüksek düzeyde otomasyonuna izin vererek organizasyon Yalın Üretim genelinde bilgi ve iş akışının yanında üretim verimliliğini Yalın sistem yaklaşımı yeni bir program ya da yöntem ve etkinliğini de geliştirmektedir. olmaktan daha çok yeni bir düşünce tarzıdır. e-Üretim yeni geliştirilmiş bir kavram olup işletmenin tüm Bu üretim sistemi emek-sanat bağımlı ve seri üretimin elemanlarının tamamıyla bütünleşmesini amaçlamaktadır. avantajlarını birleştirirken yüksek maliyet ve kütlesel Bu bütünleşme gerçekleşirken de tedarikçiler, müşteri üretimin katılığından sakınmaktadır. Yalın üretim yapılan hizmet ağları, imalat işletmesi ve üretim tesisi üretim tesisinde müşteri taleplerini karşılamak amacıyla varlıklarının bağlantı ve işbirliği (makine, donanım, çok çeşitte ürün üretmek için birden çok uzmanlığa sahip işgücü gibi) günümüz e-İş ve e-Ticaret uygulamalarında personel çalışmakta ve yüksek esnekliğe sahip otomatik sıklıkla kullanılan internet, web, kablosuz teknolojiler ve makineler kullanılmaktadır. dijital araçlar ile sağlanmaktadır.
Çevik Üretim Endüstri 4.0
Çevik üretim ise yoğun rekabet ile birlikte sürekli değişim 2011 yılında Almanya Hannover teknoloji fuarında ilk ve belirsizlik baskısı altında kalan işletmelerin başarılı defa “Endüstri 4.0” kavramından söz edilmiş ve olmalarında yol gösterici görevini üstlenmektedir. sonrasında tüm dünyaya hızla yayılmıştır. 4. Sanayi İşletmelerin günümüzde rekabetçi pazarlarda başarılı Devrimi de denilen bu kavram bilişim teknolojileri ile tüm olabilmeleri için yüksek kaliteli düşük maliyetli ürünleri yaşamsal mekanizmaları bir araya getirmeyi üretmenin yanında değişen müşteri gereksinimlerine hızla amaçlamaktadır. cevap vermeleri gerekmektedir. Bu durumda ancak çevik üretim uygulamaları ile mümkün olmaktadır. Endüstri 4.0’ın sunduğu avantajlar arasında sistemin takibinin kolaylaşması sonucunda arıza tespitinin Çevik üretim kavramındaki çeviklik ile söz edilen hız kolaylaşması, müşteri odaklı daha esnek bir üretim değildir, çeviklik yapısal değişiklik ve farklı düzen yapılması, üretim girdilerinin azalmasına bağlı olarak gerektirir. Çeviklik hız ve esnekliği içermesine rağmen maliyetlerin azalması, çevreye dost ve kaynak tasarrufu daha geniş bir kavramdır ve hızlı hareket etmeyi ve sağlamasına bağlı sürdürülebilir olması, süreçlerin atikliği ifade etmektedir. robotlar ile yönetilmesine bağlı hata payının düşmesi ve
Bilgisayarla Bütünleşik Üretim insan kaynaklarındaki değişime bağlı olarak yeni hizmet ve iş modellerinin oluşturulması, sayılabilir. Bilgisayarla bütünleşik üretim dört fonksiyonel alt sistem ve iki destek alt sisteminden oluşmaktadır. Bu dört Üretim Yönetimi ve Kapsamı fonksiyonel alt sistem; yönetim bilgi, bilgisayar destekli Üretim yönetimi bir işletmenin en etkin, en verimli ve tasarım (CAD)/bilgisayar destekli imalat (CAM) katma değeri en yüksek olacak şekilde üretim sistemleri/bilgisayar destekli proses planlama (CAPP), yapabilmesini sağlayan bir sistem geliştirilmesi üretim otomasyon ve bilgisayar destekli kalite yönetim çalışmasıdır. Hammadde, işgücü, makine gibi mevcut sistemi (CAQM) alt sistemlerini içermektedir. İki destek kaynakları en iyi şekilde kullanarak müşteri talebini en iyi alt sistem ise bilgisayar ağı ve veri tabanı yönetim alt şekilde karşılamaya çalışmaktadır. Üretim yönetiminin sistemleri olarak sınıflandırılmaktadır. Destek alt temel amaçlarından birisi müşteri istek ve sistemleri, fonksiyonel alt sistemlerin görevlerini yerine gereksinimlerinin fiyat, zaman, miktar ve kalite açısından getirebilmeleri için temel oluşturmaktadır. Farklı alt en iyi şekilde karşılanmasıdır. sistemler arasındaki ara yüzleri aracılığıyla veriler, farklı alt sistemler arasında paylaşılabilmektedir. Üretim yönetiminde hedeflenen üretim ile ilgili miktar, zaman, kalite ve maliyet faktörlerinin en iyi değerlerinin Otomasyon, insan gücü ile yapılan işlemlerin makinelerle bulunmasına yönelik çalışma yapmaktır. yapılması ve işlem süreçlerinin insan etkileşimi olmadan kontrol edilmesine dayanmaktadır. Bilgisayarla bütünleşik Üretim yönetimi kapsam açısından ürün tasarımından üretim de bir otomasyon sistemi olurken bilgiye daha üretim planlamaya, kalite kontrolden tedarik zinciri kolay ulaşılabilmekte, çevrim zamanları kısalmakta, yönetimine kadar birçok alanı kapsamaktadır.
esneklik ve çeviklik artmakta, makine hazırlık süreleri Ürün Tasarımı azalmaktadır. Tasarım süreci farklılığın ortaya konulmasında önemli bir e-Üretim araç olmaktadır. Temel tasarım elemanlarının yaratıcı
e-Üretim, üretim ortamına gelen ve giden bilgi ile ilgili kullanımı yanında, müşteri memnuniyetinin ve işletme iletişim ihtiyacının artırılması ile ilgilidir. Üreticiler, karlılığının en yüksek düzeye çıktığı tasarım, üzerinde üretimden önce değil, üretim esnasında gerekli kapasiteyi, dikkatli hareket edilmesi gereken bir süreçtir.
Ürün tasarım sürecinin genel evreleri: Ana üretim planlamasının devamında ana üretim çizelgelemesi oluşturulmaktadır. Ana üretim planında • Planlama evresi belirlenen dönemsel üretim miktarları üretim çizelgesinin • Geliştirme evresi hazırlanmasına girdi olmaktadır. Ana üretim çizelgelemede • Üretim ve satış evresi malzeme gereksinim planlaması için girdi niteliğindedir.
Üretim Planlaması Stok Kontrol
Üretim planlaması gelecek dönemlerdeki üretim Stok, işletmelerin gelecekteki gereksinimleri karşılamak faaliyetlerinin ya da üretim miktarlarının düzeylerini ve için depolanan malzeme anlamına gelmektedir. Stok limitlerini belirleyen bir fonksiyondur. kontrolü ise işletme açısından en ekonomik olan stok
Üretim planlaması ile yapılmaya çalışılan istenilen ürünü, miktarının işletmenin üretim, satış ve finansal koşullarının istenilen zamanda ve istenilen miktarda müşteriye da dikkate alınarak belirlenmesi ve belirlenen bu stok sunmaktır. düzeylerinin sürdürülmesidir. İşletmelerde stok kalemleri olarak genelde hammaddeler, yardımcı maddeler, işletme Üretim planı hazırlanırken değişen iç ve dış koşullara bağlı malzemeleri, yarı bitmiş ürünler ve bitmiş ürünler kabul olarak değişik stratejiler kullanılabilmektedir. Bu stratejiler: edilmektedir. Bu stok kalemlerini elde bulundurmanın
• Talebi izleme stratejisi işletmelere belirli maliyetleri bulunmaktadır. Stok • Sabit üretim hızı stratejisi maliyetleri olarak üç çeşit maliyetten söz edilir. Bunlar elde tutma maliyetleri, sipariş maliyetleri ve yok satma • Karma strateji maliyetleridir. Üretim planları çok geniş kapsamlı ve ürün gruplarına Stok kontrolünde kullanılan belli başlı yöntemler arasında yönelik olabileceği gibi çok detaylı ve ürün tiplerine göre maksimum-minimum yöntemi, yol gösterici sipariş de olabilmektedir. yöntemi, ihtiyaca göre sipariş yöntemi, grup hâlinde Uzun dönemli planlar genelde işletmelerin stratejilerini sipariş yöntemi, göz kararı sipariş yöntemi, çift kutu belirleyen planlardır. Bu planlar; pazar talep tahminleri, kontrol yöntemi, ABC yöntemi ve ekonomik sipariş fon temini, işletme analizleri ve kapasite analizlerine miktarı yöntemi sayılabilmektedir. dayanır. Orta dönemli planlara çalışanların sayısı, elde Kalite Kontrol tutulmak istenen stok düzeyi, kullanılacak makine ve donanımın düzenleme planları ve üretimde kullanılacak Kalite ve toplam kalite yaklaşımları günümüzde üretim malzemenin temini gibi konular örnek olarak gösteri- süreciyle iç içe geçerek gelişmektedir. Kalite olgusu lebilmektedir. Kısa dönemli planlamada ana üretim sanayileşmeyle birlikte, işletmelerin rakiplerine üstünlük çizelgeleme(programlama) ile ürünlerin ve son ürün sağlamak için kullandıkları en önemli ölçütlerden birisi parçalarının üretimi için planlama yapılabilmektedir. olduğu inkâr edilemez bir gerçektir. İşletmelerin sunduğu ürün ya da hizmetlerin müşterisi konumundaki kişilerin Üretim planlaması ve kontrol faaliyetleri üç ana ve on alt tüketim eğilimlerinde de kalite yine önemli bir unsur ol- grupta toplanabilmektedir. maktadır. Kalite olgusunun kişilerin alım gücü ve ürün ya
• Ön Planlama da hizmetin arz-talep dengesiyle de doğrudan ilişkisi • Planlama bulunmaktadır. Günümüzde kalite rekabet açısından o Malzemeler işletmeler için olmazsa olmaz bir olgu şeklini alırken aynı o Yöntemler zamanda bir yaşam tarzı ve davranış biçimi olarak o İşgücü, makine ve araçlar görünmektedir. Sadece işletmeler açısından değil, günlük o İş sırasının belirlenmesi hayatın her aşamasında geçerli çok önemli bir kavramdır.
o İş sürelerinin belirlenmesi Tedarik Zinciri Yönetimi o Yükleme ve çizelgeleme Tedarik, işletmelerin üretimini ve devamlılığını o İş akışı sürdürebilmesi için gerekli olan üretim faktörleri, • Kontrol hammadde, makine ve donanım, finansal kaynak, o İşlerin yapılmasını kontrol ya da izlemek çalışanlar ve benzeri gibi birçok faktörün zamanında o Muayene işletmede bulundurulması faaliyetlerini kapsamaktadır. o Değerleme İşletmeler, ister imalat sektöründe isterse hizmet
Ana üretim planlamasının hazırlanmasında genel olarak sektöründe olsun, mal ve hizmet üretirken hammadde, dört aşama bulunmaktadır: Bunlar talep tahmininin malzeme, parça gibi üretim girdilerine ihtiyaç duyarlar. Bu hazırlanması, talebi karşılayan toplam kapasitenin üretim girdilerinin işletmeye sorunsuz (doğru miktar, belirlenmesi, üretim kapasitesi için alternatif kaynakların doğru yer, doğru zaman, doğru fiyat, doğru kalite) gelmesi belirlenmesi ve talebi karşılayan en iyi üretim işletme başarısında önemli etkenlerden biridir.
kapasitesinin bulunmasıdır.