İşletme İlkeleri — Ünite 7 Soru-Cevap

Ülkeler arası duvarların ortadan kalkması, ülkeler arasında ekonomik, sosyal ve siyasal ilişkilerin yoğunlaşması ve bunun sonucunda da farklı kültürlerin, inançların ve beklentilerin daha yakından tanınması, küreselleşme olgusunu ortaya çıkarmıştır.

Dünya genelinde ürün ve paranın hareketliliğinin artması sonucunda ülke ekonomilerinin dünya piyasalarına dâhil olması ve farklı ülkelerde yaşayan insanlar arasında iletişimin ve etkileşimin artmasına küreselleşme denilmektedir.

Küreselleşmenin ekonomik, sosyal, politik, teknolojik ve kültürel etkilerinin olması, pek çok farklı şekillerde tanımlanmasına neden olmaktadır.

Küreselleşme kavramı, alanyazında ilk kez İngiliz İktisatçı W. Foter tarafından 1833 yılında The Economist dergisinde dünya üzerindeki kaynakların dağılımı ve kullanımıyla ilgili olarak yazdığı bir makalede kullanılmıştır.

Garett Hardin’in 1968 yılında kaynakların kullanımı ve paylaşımı ile ilgili
olarak yapmış olduğu çalışma, günümüzde küreselleşmenin çok kullanılır hâle gelmesine neden olmuştur.

Dünya Bankası (The World Bank), Uluslararası Para Fonu (IMF) (International Monetary Fund), İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD Organization For Economic Cooperation and Development), Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT), Dünya Ticaret Örgütü (WTO) küreselleşmenin yaygınlaşmasında önemli rol oynamışlardır. Bu kuruluşlar İkinci
Dünya Savaşı’nın sona ermesi ile birlikte dünyada katı bir denetim altında olan sermayenin daha rahat bir çevrede, ülkeler arasında dolaşabilmesini mümkün kılan bazı uluslararası kuruluşlardır.

II. Dünya Savaşı sonrasında büyük zarar gören dünya ekonomisine yeni bir düzen getirmek, savaştan zarar görerek yıpranan bölgeleri kalkındırmak
ve ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla 1944 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) New Hampshire eyaletinin “Bretton Woods” kasabasında düzenlenen bir konferans sonunda “Uluslararası Para Fonu” (IMF) ve “Uluslararası Yeniden Yapılandırma ve Kalkınma Bankası” (The World Bank)
kurulmuştur. Bretton Woods’da yapılan konferansın ardından Dünya Bankası çalışmalarına resmî olarak 25 Haziran 1946 yılında başlamıştır.

Dünya Bankasının görevleri arasında aşırı yoksulluğu sona erdirmek, 2030 yılına kadar dünya nüfusundaki yoksulluk oranını %3’e düşürmek, ortak refah düzeyini
geliştirmek, her ülkede yaşayan en yoksul insanların %40’ının gelirinde artış sağlamak sayılabilir.

IMF’nin amacı, tüm dünyada parasal alanda iş birliğini güçlendirmek, finansal istikrarı sağlamak, uluslararası ticarete destek olmak, istihdamı arttırmak, sürdürülebilir ekonomik büyümeye yardımcı olmak ve fakirliği azaltmaktır.

İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), 1947 yılında İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’nın yeniden yapılandırılması için ABD ve Kanada’nın Marshall Planı’nın koordinasyonunu sağlamak amacıyla oluşturduğu bir kuruluştur. OECD’nin en temel görevi makroekonomik incelemeler yapmaktır. Bunun yanında eğitim, nüfusun yaşlanması, emeklilik ve sigortacılık sistemleri, göç, çevre, su, iklim değişikliği, sürdürülebilir kalkınma ve kalkınma yardımları gibi konularda çalışmalar yaparak hem üye ülkelerin hem de üye olmayan ülkelerin yapısal alanlardaki gelişimine katkı sağlamaktadır.

1947 yılında üye ülkeler ile ABD arasında karşılıklı tarife indirimleri içeren GATT anlaşmasını imzalamıştır ve anlaşma 10 Ocak 1948’de yürürlüğe girmiştir. Türkiye ise GATT’a 1953 yılında üye olmuştur.

Dünya Ticaret Örgütünün (WTO), temelleri GATT’a dayanmakta olup 1 Ocak 1995 tarihinden yürürlüğe girmiş bir kuruluştur.

WTO, dış ticaretle ilgili olan diplomatik müzakerelere platform oluşturan,
genel kabul görmüş uluslararası ticaret kuralları belirlenmesini sağlayan, ticaretle ilgili ulusal yasaların düzenli olarak gözden geçirilmesini amaçlayan ve üye ülkeler arasında dış ticaret anlaşmazlıklarının çözümü için mekanizma oluşturan tüzel kişiliğe sahip bir örgüttür. Örgütün en temel amacı, ürün üreten işletmelere, ihracatçılara ve ithalatçılara yardım ederek dünya ticaretini kolaylaştırmak ve ticaret kapasitesini artırmaktır.

Denizcilikte meydana gelen gelişmelerdir. Telgrafın icat edilmesi ve tren yollarının daha geniş bir alana yayılması sonucunda Batılı ülkelerin daha önceleri ulaşamadıkları deniz aşırı ülkelere gidebilmesi ve bu ülkelerde siyasi,
askerî ve ticari etkilerini gösterebilecek bir fırsat yakalamasıdır. 1870-1914 yıllarını kapsayan bu dönemde uluslararası ticarette rekabet yoğunlaşmış ve üretimde uzmanlaşma önemli hâle gelmeye başlamıştır.

İkinci küreselleşme dönemi olarak anılan dönem ise 1914-1945 yıllarını kapsamaktadır. Bu dönem aynı zamanda küreselleşmenin durakladığı bir dönemdir. 1914’de I. Dünya Savaşı’nın, 1929’da dünya ekonomik bunalımının ve 1939’da da II. Dünya Savaşı’nın başlaması, küreselleşme sürecinin yavaşlamasına neden olmuştur. II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan IMF ve Dünya Bankası, dünya genelinde özel sermaye akışını hızlandırmayı ve böylece uluslararası ticaret ve yatırımlara hız kazandırmayı amaçlamıştır.

Ülkeler arasında zaman ve mekân kavramları ortadan kalkmış, mesafeler kısalmış ve dünya küçük bir köy hâline dönüşmüştür.

İletişim ve ulaşımı hızlandıran teknolojiler sayesinde:

1. Teknolojik gelişmelerdeki ve teknoloji kullanımındaki artış,
2. Sınır ötesi ticaretin ve kaynak hareketinin serbestleşmesi,
3. Uluslararası ticareti destekleyen hizmetlerdeki gelişmeler,
4. Tüketici baskısının giderek büyümesi,
5. Küresel rekabetin her geçen gün artması,
6. Politik durumlardaki değişimler,
7. Geniş bir alana yayılmış uluslararası iş birlikleri meydana gelmiştir.

Üçüncü küreselleşme dönemi 1980 ve sonrasını kapsamaktadır. Bilgi çağı olarak da adlandırılan bu dönemde endüstrileşmenin hızlanması, pazarların
çok geniş bir alana yayılması, ileri üretim tekniklerinin kullanılmaya başlanması, tüketici istek ve ihtiyaçlarındaki hızlı değişimler, rekabetin sınırları aşması gibi nedenlerle üçüncü küreselleşme dönemi diğerlerinden daha karmaşık ve çok boyutlu bir hâl almıştır. Üçüncü küreselleşme dönemine damgasını vuran gelişme, bugün dünyanın pek çok ülkesinde yaygın ve çok ucuz bir şekilde kullanılan internet olmuştur.

Ekonomik küreselleşme dünyadaki ekonomik ilişkilerin yoğunlaştırılması ve genişletilmesi anlamına gelmektedir. Ulusal piyasa ekonomileri arasında bir ağ kurmayı ifade eden ekonomik küreselleşme, devletin müdahalesini piyasadaki ekonomik sorunların çözümünde, kaynakların birikiminde ve dağıtımında azaltmakta, ancak piyasanın rolünü artırarak neoliberal ilkelerin, ulusal
piyasa ekonomilerini yönetmesine olanak tanımaktadır.

Siyasal küreselleşme, dünyadaki siyasi ilişkilerin yoğunlaşması ve
genişlemesi anlamına gelmektedir.

Küreselleşme sürecinde insanlar büyük değişimlere maruz kaldığı için sosyal ve kültürel olarak da etkilenmiştir. Küreselleşmenin sosyal boyutu için, dünyanın birbirinden farklı ve birbirine uzak bölgelerinin sosyal ilişkiler ile birbirine bağlanmasıdır, denilebilir. Bu bağlanma ile bir bölgede ya da ülkede meydana gelen herhangi bir olay, kilometrelerce uzaktaki başka bir bölgede ya da ülkede bir mutluluk ya da hüzün yaşanmasına neden olabilmektedir. Aynı şekilde küreselleşmenin kültürel boyutu da farklı bölgelerdeki kültürlerin birbirlerinden etkilenmesini ifade etmektedir. Sosyal ve kültürel küreselleşme bir şekilde birbirini tamamlamaktadır. 

Küreselleşmenin neden olduğu değişikliklerin sonuçları:

1. Bilgi toplumunun oluşması
2. Sermayenin küreselleşmesi
3. Küresel rekabetin oluşması
4. Hizmet sektörünün önem kazanmasıdır.

İşletmelerin kendi içlerinde ve bulundukları ülkede yaşadıkları olguları kapsayan faktörlerdir. İşletmelerin üstün yönlerini değerlendirmesi, üretim fazlalıkları, kâr hedefleri, büyümek istemeleri gibi işletme içi etkenler bazen işletmelerin uluslararasılaşmalarında etkili olabilmektedir. İşletmenin bulunduğu ülkede yaşanan siyasi ve ekonomik gelişmeler de uluslararasılaşma kararını etkileyebilmektedir. Ülkenin iç piyasa koşullarının yetersizliği, ülke içi yasal engeller, ülke içi ekonomik tıkanıklıklar, pazardaki şiddetli rekabet, pazardaki doygunluk gibi faktörler işletmeleri uluslararası pazarlara yöneltmektedir. Devletlerin ihracatı teşvik etmesi de işletmeleri uluslararası pazarlara açılmaya özendirmektedir.

İşletmelerin gitmeyi düşündükleri ülkelerin pazarlarının genişliği, ülkenin uyguladığı himayeci önlemler, kamu otoritelerinde sağladığı kolaylıklar, iş gücünün ucuz olması, üretim faktörleri maliyetlerinin düşük olması gibi nedenler işletmeler için çekici faktörler olmaktadır.

Uluslararası işletme, bölüm ya da şube faaliyetlerini bir merkezden yürüten, yurt dışında faaliyetlerde bulunan ancak yurt dışı yatırımları sınırlı olan şirketlerdir. 

İşletmeleri küresel işletme olmaya iten nedenler:

• İnternet sayesinde kolaylıkla küresel olunabilmesi 
• Kısa vadeli sözleşmelerin veya serbest işlerin yaygınlığı ile karakterize edilen gig ekonomileri
• Kültürlerin giderek daha homojen hâle gelmesi
• İletişimde kalmanın eskiye göre çok kolay olması
• Rekabetin her zamankinden daha yoğun olması
• Güvenilir bir marka yaratabilmek
• Başka bir ülkede iş yapmanın daha ucuz olabilmesi
• Düşük vergilerden yararlanabilmek
• Cam tavan uygulamalarını kırmak
• Ölçek ekonomisinin yaratılmasıdır.

Küresel bir işletmenin amaçları genellikle pazarlama, kârlılık, finans ve ar-ge alanlarında belirlenmektedir. Bunlar:

• Dış çevredeki fırsat ve tehditlerin belirlenmesi
• İç analiz
• Rekabet analizlerinin yapılması
• Stratejinin seçilmesidir.

İşletmeler için strateji, rekabet avantajı elde edebilmek için faaliyetlerinde ve ürünlerinde farklılık yaratarak kârlılıklarını artırmaya çalışmak ve
bunu gerçekleştirmelerine yardımcı olacak planlar yapmaktır.

Stratejik hedeflerin belirleneceği alanlar:

• Pazar pozisyonu
• Yenilikler
• İş gücü verimliliği
• Malzeme ve finansal kaynaklar
• Kârlılık oranı
• Yönetim performansı
• İşgören verimliliği
• Sosyal sorumluluktur.

Küresel işletmelerin çeşitli risklerden korunmak için küresel pazarlara girmeden önce alabilecekleri  önlemler:

• Patent başvuruları yapmak,
• Gidecekleri ülkedeki ticari haberleri taramak,
• Araştırma kurumlarından profesyonel tavsiyeler almak,
• Uluslararası ticari fuarlara katılmak,
• Uluslararası ticari sigorta yaptırmak,
• Yerel işletmeler ile ortaklık oluşturmaktır.

Küresel çapta strateji oluştururken tercih yapılması gereken stratejik boyutlar:

Pazar katılımı

Ürün arzı

Değer katma faaliyetlerinin yeri

Pazarlama yaklaşımı

Rekabet hareketleri

Küresel stratejiden melez stratejiye geçiş

Küresel işletmelerin pazarlama amaçları:

• İşletmenin toplam pazar payı (küresel, bölgesel ve ulusal)
• Satışlarda yıllık artış oranı
• Yerel pazarlar arasındaki ölçek ekonomisi için koordinasyondur.

Küresel rekabet gücünü belirleyen işletme içi faktörler. İşletmenin ürettiği ürünlerin kalitesi, maliyeti, fiyatı küresel piyasalardaki rekabet gücünü etkileyen önemli unsurlardır. Üretim maliyetleri arasından da iş gücü maliyeti, sermaye maliyeti, ithalat maliyeti, vergi maliyeti, sosyal güvenlik maliyeti ve benzeri maliyet faktörleri önemli olmaktadır. İşletme verimliliği, kârlılığı, işletme içinde kullanılan bilgi teknolojileri, örgüt ve yönetim yapısı, kaynakların etkin kullanımı, yenilikçilik ve yaratıcılık gibi faktörler de küresel rekabeti etkileyen işletme içi faktörler arasındadır.

Rekabeti etkileyen işletme dışı faktörlerden birisi devletin ekonomideki yeri ve ekonomiye olan müdahalesidir. Korumacılık ya da serbest ticaret sistemlerini içeren uluslararası ticaret sistemleri bir diğer küresel rekabeti etkileyen etmendir. Küresel rekabet gücünü etkileyen bir diğer dış etken tüketici bilinç düzeylerindeki artıştır.  İş gücü piyasalarındaki esneklik düzeyi bir diğer rekabeti etkileyen faktördür. Ülke içi ekonomik istikrar rekabet gücünü etkileyen bir diğer dış etmendir. Fiyatlar genel seviyesinde istikrar olması, döviz kurlarında
ani ve sık değişimlerin olmaması rekabet gücünü arttıran etmenlerdir. Ülkenin sahip olduğu yer altı ve yer üstü doğal kaynaklar ile iklim koşullarının üretim için elverişli olması, rekabet gücünü olumlu yönde etkilemektedir. Bu sayılan işletme dışı faktörlere ek olarak ülkenin hukuk sistemi, piyasadaki rekabet düzeyi, fiziki alt yapı da küresel rekabet gücünü etkileyen faktörler arasındadır.