Sosyal ve Kültürel Çevre İşletmenin Dış Çevresi Sosyal ve kültürel çevre unsurları faaliyet gösterilen Dış çevre, işletmeyi ve faaliyetlerini dolaylı yoldan çevredeki toplumun inancı, değerleri, yaşam tarzı, aile etkileyen çevresel faktörlerden oluşmaktadır. İşletme yaşam döngüsü, göç, şehirleşme oranı, kadınların iş yönetiminin dış çevre faktörlerini kontrol etme konusunda yaşamına katılması, kariyer beklentisi gibi değişkenleri yapabilecekleri sınırlıdır. içermektedir. Sosyal ve kültürel çevredeki tüketicinin
Dış çevre, tüm işletmeler için tehditler ve fırsatlar yaşam tarzı, gelenek ve görenekler, dini değerler, tüketim oluşturmaktadır. Küreselleşme ile bilgi ve iletişim kalıpları gibi kültürel özellikler toplumdaki tüketim teknolojilerindeki gelişmeler, dış çevrede gelişen alışkanlığını, bireysel ihtiyaçların önem sırasını faktörlerin işletmeler üzerindeki etkisini hem nitelik hem belirlemektedir. Bu unsurların tamamı üretim faaliyetlerini de nicelik olarak arttırmıştır. Burada dikkat edilmesi doğrudan etkilemektedir.
gereken nokta bazı işletmeler için tehdit olarak görülebilen Ekonomik Çevre faktörlerin başka işletmeler açısından bir fırsat olarak değerlendirilebileceğidir. Ekonomik çevre, işletmenin faaliyet gösterdiği ekonomik koşulların yapısı ve eğilimi ile ilgili faktörlerden Dış çevrede işletmenin faaliyetlerini etkileyebilen unsurlar oluşmaktadır. Ekonomik çevrenin faktörlerini; ürünlerin ve dış çevrenin işletme üzerindeki etkileri de göz önüne arz ve talep durumu, gayri safi milli hâsıla ve artışı, faiz alındığında dış çevreyi genel (makro) ve yakın dış çevre oranları, enflasyon oranı, döviz oranları, sermaye (iş çevresi) şeklinde ikiye ayırmak mümkündür. piyasasının niteliği, ödemeler dengesi, işsizlik oranları
İşletmenin faaliyet gösterdiği çevredeki ekonomik, gibi unsurlar oluşturmaktadır. İşletmenin yaşamını teknolojik, siyasi, hukuki, sosyal, kültürel, uluslararası sürdürdüğü çevredeki ekonomik unsurlar faaliyetlerini unsurlar ve bu unsurlara ilişkin değişkenler genel çevre önemli ölçüde etkilemektedir. Bu unsurlar; ürünlerin üre- unsurları olarak ele alınmaktadır. İşletmenin yakın dış tim miktarını, üretim maliyetlerini, üretim faktörlerinin çevresi ise müşteriler, tedarikçiler, rakipler, işgücü niteliğini etkilemektedir.
piyasası, ikame ve tamamlayıcı ürün üreticileri ile finansal Ekolojik Çevre kuruluşlardan oluşmaktadır. Ekoloji terimi; insan, diğer canlılar ve bunların ihtiyaç
İşletmenin Genel Dış Çevresi duyduğu toprak, hava ve su arasındaki ilişkileri tanımlamaktadır. Endüstrinin gelişmiş olduğu ülkelerde Genel dış çevre işletmenin kontrolü dışında, işletme faaliyetleri sonucunda ekolojinin tehdit altında yönlendirilmesi ve denetlenmesi zor ve işletmeyi uzun olduğu ve ekolojik kirlenmenin tüm insanlığa tehdit vadede etkileyen unsurlardan oluşmaktadır. Genel dış oluşturduğu gözlenmektedir. Bu nedenle ekolojik çevre çevre unsurları zaman içerisinde değişmekte ve işletmenin genel çevrenin en fazla tartışılan unsurlarından biri olmakta stratejik kararları üzerinde önemli sayılabilecek etkide ve işletme ile ekoloji arasındaki ilişkiler hem uygulamacılar bulunmaktadır. hem de teorisyenler tarafından değerlendirilmektedir. Demografik Çevre Teknolojik Çevre Genel dış çevre içerisinde sayılan demografik çevre nüfus 20. yüzyılın sonlarına doğru dünya genelinde bilgi yapısıyla ilgilidir. Nüfusun yapısı; ülkedeki insan sayısı, üretiminde meydana gelen artış teknolojinin gelişme hızını kadın-erkek oranları, nüfusun yaşa göre dağılımı, nüfusun da etkilemiştir. Bu durum işletmeler açısından önemli bölgelerarası coğrafi dağılımı, nüfus artış hızı, nüfusun avantajlar sağlamış ve işletmelerin değişimini de gelire göre dağılımı, eğitim durumu gibi değişkenlerle beraberinde getirmiştir. açıklanmaktadır. Demografik çevre değerlendirilirken nü- fus yalnızca nicel olarak değil niteliksel olarak da Uluslararası Çevre incelenmektedir. İşletmenin uluslararası çevresi genellikle iki temel
Politik ve Yasal Çevre değişken bağlamında ele alınmaktadır. Bunlardan biri küreselleşme olgusunun tüm dünyayı çevrelemesi bir Politik ve yasal çevrede işletmenin faaliyet alanını ve diğeri ise iletişim teknolojilerindeki gelişimdir. uyulması gereken kuralları belirleyen kanunlar yer Küreselleşme ile bilgi ve iletişim teknolojilerindeki almaktadır. Hem ulusal hem de uluslararası kanunlar gelişim üretim maliyetlerinde önemli ölçüde azalmayı da politik ve yasal çevre içerisinde ele alınmak beraberinde getirmiştir. Küresel markaların ortaya çıkışı durumundadır. İşletmenin faaliyette bulunduğu ve dijitalleşmenin etkisiyle dünya küresel bir pazaryeri ülke(ler)deki genel hukuk kuralları, özel hukuk kuralları, haline gelmiştir. Bu küresel pazar yerinde tüketicinin borçlar kanunu, çalışma hayatını düzenleyen iş hukuku, dünyanın herhangi bir bölgesinde üretilen ürüne erişmesi ticaret hukuku kuralları politik ve yasal çevre açısından oldukça kolaylaşmıştır. Aynı zamanda sermayenin ve önemlidir. Politik ve yasal çevre, işletmelerin faaliyet üretim faktörlerinin coğrafi sınırlara bağlı kalmadan dola- gösterdiği ortamdaki yasal ve düzenleyici değişkenleri şımı ürün menşeinin niteliğini değiştirmiştir. ifade etmektedir.
İşletmenin Yakın Dış Çevresi (İş Çevresi) analizinde sıklıkla kullanılan araçları aşağıdaki şekilde Yakın dış çevre (iş çevresi/sektörel çevre/görev çevresi), sıralayabiliriz:
işletmenin dış genel çevresinin altında ve onun bir parçası • PESTEL Analizi olarak işletmelere daha yakın olan ve genel çevreye göre • Beş Güç Analizi işletmenin performansı üzerinde daha doğrudan bir etkiye • Esas Rakip Analizi sahip olan çevredir. • Stratejik Grup Analizi
Müşteriler • Tahmin Araçları
İşletmelerin pazara sundukları ürün ve hizmetlerin PESTEL Analizi potansiyel alıcıları ve hâlihazırda işletmenin ürün ve İngilizce “Political, Economic, Social, Technological, hizmetlerini kullanan nihai tüketiciler ve endüstriyel Environmental ve Legal” kavramlarının baş harflerinden müşteriler (diğer işletmeler ve bayiler) bu grupta yer oluşan PESTEL analizi işletmenin politik, ekonomik, almaktadır. Müşteriler, işletmelerin üretmiş oldukları ürün sosyal, teknolojik, ekolojik ve yasal dış çevre unsurlarının ve/veya hizmetleri satın alanlardır. Müşteriler kişi ola- analizine dayanmaktadır. PESTEL analizi, işletmelerin bileceği gibi kurum, organizasyon, vb. olabilirler. faaliyet gösterdiği dış çevre hakkında bilgi sağlayarak Rakipler işletmelerin stratejik planlamasını desteklemektedir.
Rakipler aynı sektörde, aynı müşteriler için benzer ürün ve Beş Güç Analizi hizmetler üreten diğer işletmelerdir. Rakiplerin temel İşletmenin yakın (iş) çevresinin analiz edilmesi sürecinde amacı daha fazla pazar payına sahip olmaktır. Rakipler en çok yararlanılan modellerden biri Michael Porter pazar paylarını artırabilmek adına ürün, fiyat, dağıtım ve (2008), tarafından geliştirilen “Beş Güç Modeli”dir. tutundurma bağlamında rekabet içerisine girmektedirler. Porter’a göre bir işletmenin kâr elde edebilme potansiyeli, Rakip işletmeler, daha fazla satış yaparak pazardan daha beş faktörden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bu faktörleri büyük bir pay almak için farklı stratejiler izlerler. aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür. Tedarikçiler • Muhtemel rakiplerin pazara girişi
İşletmeye hammadde, yarı mamul, insan gücü (emek), • Alıcıların pazarlık gücü enerji vb. üretim girdilerini sağlayan kişi ya da kuruluşlara • Tedarikçilerin pazarlık gücü tedarikçi denir. Üretilen ürünlerin ve sunulan hizmetin • İkame ürün/hizmetlerin varlığı kalitesinin kullanılan girdilere bağlı olması işletmeleri • Sektördeki mevcut işletmeler arasındaki re- tedarikçileriyle iyi ilişkiler geliştirmeye zorlamaktadır. kabetin şiddeti Çünkü işletmeler siparişlerine, pazarlama ve dağıtım planlarına göre üretim yaparlar. Esas Rakip Analizi
Beş Güç Modeli analizinin yetersiz kaldığı durumlarda İkame ve Tamamlayıcı Ürün Üreticileri veya yakın çevreye ilişkin daha detaylı bir analize ihtiyaç İkame ürün, ihtiyaç duyulması halinde birbirinin yerine duyulduğunda kullanılabilecek analizlerden biri “Esas kullanılabilecek, aynı amaca hizmet eden ürün veya Rakip Analizi”dir. Esas Rakip Analizinde işletmenin esas hizmetlerdir. İşletme yönetimi rakiplerinin ürünlerini, rakibinin (rakiplerinin) belirlenmesi sonucunda esas faaliyetlerini ve stratejilerini izledikleri sırada sektörde var rakibin olası davranış profili ortaya çıkarılmaktadır. olan ikame ürünlerin etkisini ve yarattığı tehditleri de İşletme bu olası davranış profilini temel alarak kendi yakından incelemelidirler. stratejilerini hazırlamaktadır.
Finansal Kurumlar Stratejik Grup Analizi
Finansal kurumlar, temel varlıkları büyük ölçüde finansal Aynı sektörde yer alan işletmelerin stratejilerine, araçlardan oluşan, faaliyetleri bunlar üzerinde yoğunlaşan yeteneklerine, sundukları hizmete, coğrafi alanlarına, ürün ve esas gelirlerini finansal araçlarla ilgili işlemlerden çeşitleri vb. özelliklerine göre farklı şekillerde sağlayan kurumlardır. İşletmelerin önemli bir kısmı para konumlanması mümkündür. Bu durum stratejik grup kaynağını finansal kurumlardan sağlamaktadır. kavramıyla açıklanmaktadır. Stratejik grubu, bir sektörde
İşgücü Piyasası aynı veya benzer stratejiyi izleyen işletmeler grubu olarak tanımlamak mümkündür. Sektör içerisinde benzer Günümüz rekabetçi ortamında işletmelerin en önemli stratejiye, benzer rekabet etme özelliklerine, benzer pazar stratejik kaynağı nitelikli işgücüdür. İşgücü piyasası, payına, benzer kaynak ve yeteneğe, benzer uzmanlığa işgücü arzı ve talebinin karşılaştığı, ücretin belirlendiği sahip olan işletmeler bir arada kümelenerek stratejik grup ortam olarak tanımlanabilir. oluştururlar. Bu stratejik grupların analizi işletmenin
Dış Çevre Analizinde Kullanılan Araçlar rakiplerini ve rakiplerinin faaliyetlerini tanımlaması, sektör analizini sınırlaması ve rekabet stratejisi İşletmenin dış çevresinin analizinde kullanılan çeşitli geliştirmesi açısından önemlidir. araçlar bulunmaktadır. Bu araçlar işletmenin genel ve yakın çevresinin analizinde kullanılmaktadır. Dış çevre
Tahmin Araçları
Tahmin araçları kendi içinde farklılaşan bir grup teknikten oluşmaktadır. Tahmin araçları işletmenin dış çevresine dair gelecek dönemde meydana gelebilecek gelişmeler ve eğilimlere dair kestirimde bulunmaya yaramaktadır. Tahmin araçları vasıtasıyla rekabet, sosyal ve kültürel değişim, yeni ürün ve hizmetler, ekonomik durum ve işletmenin normal zamanda beklemediği olaylar gibi çe- şitli unsurlar ortaya çıkarılmaktadır. İşletmenin dış çevre analizinde kullanılan tahmin araçlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
• Çevresel Tarama • Çevresel İzleme • Rekabetçi İstihbarat • Nicel ve Nitel Tahmin Araçları.