Kimyasal ve Biyolojik Risk Etmenlerinin Saklanması, Depolanması ve Taşınması

MGBF’ler kimyasal maddelerin üreticisi veya ithalatçısı tarafından sağlanırlar ve yasa gereği bu formların işyerlerinde Türkçe olarak bulundurulması gerekir. Ayrıca üretici MGBF’nin değişmesi durumunda, dağıtıcılara ve diğer müşterilere yeni MGBF’leri sağlamalıdır. Tehlikeli kimyasallar için MGBF’ler, kimyasalın kimliği (geleneksel kimyasal isim veya yaygın olarak kullanılan
ticari bir isim), tedarikçisi, fiziksel ve kimyasal özellikleri, sınıflandırması, tehlikeleri, güvenlik önlemleri, yangınla mücadele önlemleri (uygun söndürme maddeleri, güvenlik nedeniyle kullanılmaması gereken söndürme maddeleri), taşıma ve depolama
ve ilgili acil durum prosedürleri hakkında bilgi vermelidir.

2008 yılında Küresel uyum Sistemi (GlobalHarmonised System, GHS) ile kimyasalların sınıflandırılması ve etiketlenmesi için dünya çapında aynı olan bir sistem oluşturuldu ve bu sayede bu sistemi uygulayan Çin, Hindistan, ABD ve Avrupa ülkelerinde kimyasalların bir standarta göre sınıflandırılması ve etiketlenmesi sağlanmış oldu.

26 Aralık 2008 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ve Çevre Bakanlığı tarafından çıkarılmıştır.

Bu nedenle etiketlerde;
• Hem kimyasalın hem de üretici ve tedarikçi firmanın isimleri,
• Kimyasalın formülü ve fiziksel özellikleri,
• Tehlike sembolleri (varsa) (Patlayıcı, Zararlı, Zehirli gibi)
• Kimyasalın kullanımıyla ilişkili özel risklerin niteliği (Risk, R kodları),
• Güvenlik önlemleri (Safety, S kodları),
belirtilmelidir.

Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkında Yönetmelik eklerinde H (hazard, tehlikeli), R (risk)ve S (safety, güvenlik) kodları verilmiş ve kimyasallar tehlikeli özelliklerine göre sınıflandırılmıştır.

kimyasal madde sınıflarının bir araya gelmesi durumunda olası tehlikeler göz önüne alınarak kimyasal etkileşim matrisi oluşturulur.

Aynı tehlike sınıfında bulunup da birbirleri ile temas etmemesi gereken kimyasallar da bulunabilir. Bu gibi kimyasallar da mutlaka birbirlerinden ayrı depolanmalıdır. Depolama alanı, uyumsuz malzemelerin uygun şekilde ayrılmasına izin vermiyorsa, depolama alanlarında ikincil kaplar kullanılmalıdır.

Bir endüstriyel tesis tasarlanırken çevresel etkilerin de hesaba katılması gerekebilir. Örneğin, ışığın kendisi veya artan sıcaklık nedeniyle bir kimyasalda kendi kendine reaksiyon başlatmamak için bazı ürünler doğrudan güneş ışığından uzak tutulmalıdır. Aynı şekilde tesis; suyla tepkimeye giren maddelerle yağmur suyu temas etmeyecek şekilde tasarlanmalıdır.

Güvenli bir kimyasal depolama yeri, öncelikle çalışanların ve çevrenin kimyasallarla ilişkili risklere maruz kalmasını sınırlamalı ve insanları kazara dökülme veya kimyasal reaksiyondan kaynaklanabilecek tehlikeli etkilerden korumalıdır.

Bu sınıftaki maddeler, ölüme veya ciddi yaralanmalara neden olabilir veya yutulduğunda veya solunduğunda veya ciltle temas ettiğinde zararlı olabilir. Zehirli maddeler gazlar, katılar veya sıvılar olabilir. Bu sınıftaki maddelere örnek olarak siyanürler, arsenik bileşikleri, civa ve kurşun bileşikleri, nikotin, kloroform ve anilin bileşikleri verilebilir. Zehirli kimyasallar, ısı, asitler, nem ve oksitleyici maddelerden uzak, serin ve iyi havalandırılan yerlerde saklanmalıdır. Uçucu bileşikler, buharlaşmayı önlemek için kıvılcım çıkarmayan dondurucularda (–20°C) saklanmalıdır. Kaplarda sızıntı olabileceğinden, depolar havalandırmaya bağlanmalıdır. Mümkün olduğunda, zehirli kimyasallar mümkünse diğer kimyasallardan ayrılmalı ve kapalı dolaplarda saklanmalıdır. Dolapların üzeri “Zehirli Kimyasallar” veya benzer bir uyarı ile etiketlenmelidir. Kanserojen, kanseri tetikleyen veya oluşum sıklığını artıran madde veya madde karışımı anlamına gelir. Kanserojen kimyasallar güvenli bir depoda saklanmalıdır. Depolara giriş sınırlı olmalı ve sadece görevlendirilmiş personel bu depolara giriş yapabilmelidir. Kanserojenler uygun, temiz ve açıkça etiketlenmiş kaplarda saklanmalıdır. Dolaplara ve soğutuculara tehlike levhaları asılmalıdır. Kanserojenler fazla miktarlarda depolanmamalıdır.

Kriyojenik maddelerin katı, sıvı veya gaz durumlarında kullanılmalarını tehlikeli yapacak özellikleri bulunmaktadır. Genelde helyum, azot, argon, oksijen ve metan gibi gazların sıvılaştırılmasıyla kriyojenik sıcaklıklar elde edilmektedir. Bu maddeler iyi havalandırılan alanlarda depolanmalıdır, küçük kapalı mekanlarda kullanmamalıdır, sadece uygun, onaylı ve basınç tahliye mekanizmalı depolama kapları kullanılmalıdır, depolama kapları sarsılma anında devrilmeyecek şekilde muhafaza edilmelidir. Kriyojenik sıvılar çok düşük sıcaklıkta sıvı olarak bulundurulan sıvılaştırılmış gazlardır. Kriyojenik sıvılar yangın ve patlama
tehlikesi gösterirler. Bu yüzden yanma kaynaklarından uzak tutulmalıdır.

Ülkemizde Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’nın yapmış olduğu çalışmalar ve düzenlemeler ile “Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınmasına İlişkin Yönetmelik” 24 Ekim 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

1. sınıf - patlayıcı maddeler (Bu sınıf mühimmat, TNT, dinamit (nitrogliserin), havai fişek gibi maddeleri içerir.)
2. sınıf – Gazlar (Bu sınıf sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış, basınç altında çözünmüş veya derin yoğunlaştırılmış gazları içerir.)
3. sınıf - kolay alev alabilen sıvılar
4. sınıf - kolay alev alabilen katı maddeler
5. sınıf - oksitleyici maddeler, organik peroksitler
6. sınıf - zehirli (toksik) ve bulaşıcı maddeler
7. sınıf - radyoaktif maddeler
8. sınıf - aşındırıcı maddeler
9. sınıf - diğer tehlikeli maddelerdir.

ADR sisteminde, karayolu ile tehlikeli madde taşıyan araçlarda turuncu arka plan içinde, siyah renk ile tehlike tanım numaralarını ifade eden levhalar kullanılır. Tanımlama numaraları, üstteki sayı tehlikeyi, alttaki sayı ise
Tehlikeli Malların Taşınmasına İlişkin BM Tavsiyelerinde verilen BM numarasına sahip maddeleri tanımlayacak şekilde gösterir.

Soğutmalı Saklama (2°C - 5°C), Tipik olarak uzun vadeli depolama için zayıf bir seçenek olsa da, soğutulmuş sıcaklıklar, enzimler ve antikorlar gibi sık kullanılan biyolojik reaktiflerin kısa süreli depolanması için idealdir. Bu reaktifler, rutin deneysel kullanım sırasında tekrar tekrar dondurulur ve çözülürse hızla bütünlüğünü kaybedecek ve tipik olarak, üreticinin önerdiği zaman
dilimlerinde kullanıldıklarında, soğutulmuş sıcaklıklarda canlı kalacaktır. Kısa bir zaman diliminde kullanılmayacak olan biyolojik materyaller, alikotlanarak ihtiyaç duyulana kadar dondurulabilir, bu da maruz kaldıkları dondurma-çözme döngülerinin sayısını azaltır.

kriyojenik dondurucu depolaması kullanılırken dondurma ve çözme protokollerini dikkate almak önemlidir. Birçok değişken, biyolojik malzemeler için ideal depolama sıcaklığı kararlarını verir. Reaktifler ve biyolojik testler için, hem kısa vadeli hem de uzun vadeli depolama sıcaklıkları için üretici önerilerine uymak genellikle en iyisidir. Değerli numuneleri depolarken, numunenin moleküler yapısını, askıya alındığı koruyucuları veya solüsyonları ve gelecekteki analitik veya araştırma hedefleri için gereken biyolojik bütünlük derecesini dikkate almak önemlidir. Birçok değişken, biyolojik malzemeler için ideal depolama sıcaklığı kararlarını verir. Reaktifler ve biyolojik testler için, hem kısa vadeli hem de uzun vadeli depolama sıcaklıkları için üretici önerilerine uymak genellikle en iyisidir. Değerli numuneleri depolarken, numunenin moleküler yapısını, askıya alındığı koruyucuları veya solüsyonları ve gelecekteki analitik veya araştırma hedefleri için gereken biyolojik bütünlük derecesini dikkate
almak önemlidir.

Uzun süreli korumanın altında yatan ilke, mikroorganizmaları daha sonra hayata döndürülmek üzere hazır olana kadar
kontaminasyon ve genetik değişikliklerden uzak, hareketsiz bir durumda tutmaktır. Bu, geleneksel olarak, hücresel metabolik aktiviteyi azaltmak için düşük sıcaklıklar ve dondurma veya kurutma teknikleri kullanılarak gerçekleştirilir. Daha yakın zamanlarda, mikrokapsülleme, probiyotik uygulamalar için yeni bir mikrobiyal koruma yöntemi olarak da araştırılmıştır.

Enfeksiyöz maddelerin her türlü taşıma yoluyla taşınması için uluslararası düzenlemeler Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyinin bir komitesi olan Tehlikeli Maddelerin Taşınması Uzmanlar Komitesi (UNCETDG) tarafından yapılan “tavsiyeler”e dayanmaktadır. Hava yolu, demir yolu, kara yolu ve deniz yolları için özel düzenlemeler bulunabilmektedir.

• Kategori A bulaşıcı maddeler
• Kategori B bulaşıcı maddeler
• Biyolojik ürünler
• Genetik olarak değiştirilmiş mikroorganizmalar ve organizmalar
• Tıbbi veya klinik atıklar
• Enfekte hayvanlar
• Hasta örnekleri

a. Birinci kap sızdırmaz olmak zorundadır.
b. İkinci kap dayanıklı, su geçirmez ve sızdırmaz özellikte olmak zorundadır.
c. Kategori A ve kategori B içeren maddelerin paketlenmesinde gerekli testleri yapılmış ve onaylı UN sertifikasyonuna sahip ikinci kaplar kullanılır.
d. Üçüncü kap dayanıklı malzemeden yapılmış ve kabın alt yüzeyi dışındaki bir yüzeyinde, ilgili evrak ve dokümanların düşmesini, ıslanmasını, karışmasını ve kaybolmasını engelleyecek şekilde tasarlanmış ve paket ile birlikte taşınmasına yönelik hazırlanmış bir cep veya bölme olmak zorundadır.