Örgütsel Davranışa Giriş ve Yöntem

Örgütsel davranış disiplininin amacı, örgüt içindeki insan davranışlarını anlamak, çalışanı daha etkin ve başarılı kılmaktır. Belirli konulardaki ihtisas, başarı için önemli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Amaç, birlikte çalışılan insanlarla iyi ilişkiler içinde olmak ve onları anlamaktır. Örgütsel davranış disiplini bu amaçları taşır.

Örgütsel davranış bir saha çalışması olup örgüt içindeki birey ve grupların davranış ve tutumlarını anlamayı, açıklamayı ve geliştirmeyi amaçlayan, ilgi alanı insan ve örgütler olan bir disiplindir. 

• Örgütsel davranış yönetimsel sorunların çözümünde bilimsel yöntemi uygular.
• Örgütsel davranış birey, grup ve örgüt düzeyinde analizler yapar.
• Örgütsel davranış doğası gereği disiplinler arasıdır.
• Örgütsel davranış örgütün etkinliği ve işyerinde kaliteli bir yaşamı geliştirmek için araştırmalar yapar.

Yönetimin görevi insanların çalışabilecekleri uygun ortamları yaratmaktır. bu ortamlar sağlandığı takdirde insanlar arzu edilen performansı gösterecektir. Çalışanların yaptıkları ve çabaları yönetici tarafından takdir edilirse, onların hakları verilirse, başarıları için fırsat tanınırsa ve eğitilirse zorlanmadan çalışabilirler. Bu yaklaşıma yönetimde Y kuramı adı verilir. 

• Yönetim ve organizasyon
• Bilgi teknolojileri
• İşyeri dizaynı

Bilgi teknolojiler ve işyeri dizaynı başka disiplinlerin konusu olmakla birlikte örgütsel davranış disipliniyle de ilişkilidir. Ama birinci faktör olan yönetim ve organizasyon örgütsel davranışın en temel ilgi alanı ve aslında neye ilgili olduğudur. Bu bağlamda örgütsel davranış çalışan performanslarına ilişkin önemli bakış açıları sağlamakta ve farklı görüşlerle alana katkıda bulunmaktadır. 

Çalışma yaşamının temelinde yatan şey kar etmektir. İnsanlar neden işletmeler kurar ve yatırım yapar sorularının cevabı para kazanmaktır. Örgütsel davranış bir örgütün ya da işletmenin kar etmesi ile ilgilidir. Ancak, bu dalın işletmeyi karlı hale getirmek için yaptığı katkılar diğer disiplinlerden farklıdır. Örgütsel disiplin çalışanlarla onların sorunlarını çözmek, başarılı kılmak, onları tanımak ve uygulanan politikalarla ilgili araştırmalar yaparak yönetime katkı sağlar. Kısaca, örgütsel davranış insanlara yapılan muamele ve işin yapılış biçimiyle ilgilidir.

• Örgütsel davranış örgütlerin her zaman dinamik bir yapıda olduğunu ve her zaman değiştiğini öngörür.
• Örgütsel davranış disiplini örgüt içerisinde davranışı açıklayabilecek tek ve en iyi bir davranış ve davranış modelinin olmadığını, farklı durumlarda farklı yaklaşımların kullanılabileceğini benimser.

Örgütsel davranış bilimcilerine göre örgütler statik değil, dinamik bir yapıya sahiptir. Bir başka ifadeyle örgütler açık sistem özelliği taşırlar. Yani örgütler kendi devamlılığını sağlayan belirli parçalardan oluşurlar ve her parçanın devamlılığı bir diğerine bağlıdır. Örgütün açık bir sistem olarak nitelendirilmesi bu sistemin dışarıdan birtakım kaynaklara ihtiyacı olduğunu ifade eder. 

Örgütsel davranış disiplini farklı durumların farklı yaklaşımları gerektirdiğini kabul eder. Her durumda tek ve en iyi bir davranış modelinin olmadığını öne sürer. Bunun yerine durumsallık yaklaşımını benimser. Durumsallık yaklaşımı özel bir hareketin veya davranışın farklı ortamlarda farklı sonuçlarının olabileceğini ifade eder.

Küresel yönetici, kültürel farklılıkların iş performansını nasıl etkileyeceğini, çalışanları nasıl güdüleyip nasıl ödüllendireceğini hatta nasıl disipline edeceğini bilir. Küresel bir yönetici, başında bulunduğu küresel şirketin örgüt kültürünü içinde yaşadığı ulusal kültüre özgü bir biçimde algılar. 

Teknolojik gelişmeler örgütsel davranışa iki yeni kavram kazandırmıştır. Bunlar otomasyon teknolojisi ve sanal örgütlerdir. Teknoloji sayesinde daha az insanla daha fazla iş yapılır hale gelmekte, otomasyon teknolojisi ile insanların yerini gelişmiş makine veya robotlar almaktadır. Sanal örgütler ise son derece esnek bir yapıda olup bir grup işletmenin geçici olarak ortak bir gün oluşturup belirgin bir işi veya fırsatı yaratmak veya üretmek amacıyla bir araya gelmesiyle oluşur.

Tele çalışma, iletişim teknolojilerinin kullanımıyla ve yardımıyla işlerin işyerine gitmeden evden veya işyeri dışında başka bir yerden yürütmektir. Tele çalışma için önemli olan elektronik mail hizmetlerinin bulunmasıdır. Bu yolla hem işverenler hem de çalışanlar büyük bir fayda sağlarlar. Benzin, zaman, park yeri ve giyim kuşam harcamalarında büyük tasarruflar sağlar. Ayrıca, çalışanlar evde oldukları için aileleriyle daha çok zaman geçirmekte ve çocukların duygusal gelişimine büyük katkıda bulunur.

• Planlama
• Organize etme
• Liderlik
• Kontrol

Planlama, örgütün amaçlarını belirleme ve tanımlama, stratejiler oluşturma, çeşitli faaliyetleri koordine etmek için plan yapma fonksiyonudur.

Organize etme, ne tür işlerin kimler tarafından yapılacağının, karar verme ve raporlama süreçlerinin organize edilmesidir.

Liderlik etme, çalışanları güdüleyip en uygun iletişim kararları ile yönetme ve sorunları çözme fonksiyonudur.

Kontrol son fonksiyondur. Örgütün içindeki faaliyetlerin gözlenip, izlenmesini ve aksayan işleri rayına koymayı ifade eder.

Modern anlamda yöneticinin üç tür rolü vardır:

• Bireyler arası rolü,
• Bilgi rolleri ve
• Karar verme rolleridir.

Bireyler arası rollerin içinde örgüte başkanlık etme, örgütü tanıtma, ilişkileri düzenleme, çalışanları işe alma, eğitme, cezalandırma ve güdüleme rolü vardır.

Bilgi rollerinin içinde, diğer şirketlerden bilgi toplama, yeni dergileri ve yazılanları okuma, diğer şirketlerin yaptıklarını öğrenme gibi görevleri vardır.

Karar verici roller grubunda ise yatırımcılık, kaynak ayırma, görüşmeci ve sorun çözücü fonksiyonlar yer alır.

• Teknik bilgi, yöneticinin işini yönetirken sahip olması gereken ihtisaslaşmış bilgidir.
• İnsanla ilgili bilgi, insanı güdülemek, anlamak, insanlarla birlikte çalışmak, grup yaşantısını bilmekle ilgilidir.
• Kavrama ile ilgili bilgi, yöneticilerin zeka yapısı açısından karmaşık olayların tasnifi, teşhisi ve çözümleyici bir beceriye gereksinimini ifade eder.

Sorun hakkında ön araştırma: Konu hakkında bilgi toplanır ve sorunun sınırları belirlenir.

Sorunun yeniden formülasyonu: İkinci aşamada konu davranış bilimlerinin kullandığı kavramlar doğrultusunda yeniden incelenerek sorunla ilgili diğer faktörler tespit edilmeye ve izlenecek yol belirlenmeye çalışılır.

Hipotez geliştirme: Sorunun çözümüne ilişkin hipotezler geliştirilir.

Veri toplama: Sorun sahibiyle görüşme, anket, katılımlı ve katılımsız gözlem yollarıyla veri toplanır. İçerik analizleri ile kayıtlar incelenir.

Verilerin analizi ve açıklanması: Hipotezle ilgili toplanan verilerin hipotezi destekleyip desteklemediği araştırılır.

Verilerin sunulması ve çözüme ilişkin uyarılar: Toplanan verilere bir anlam kazandırılarak sorunun çözüm yollarına ilişkin öneriler sunulur. 

Örgütsel araştırmalarda dört araştırma tekniği yaygın olarak kullanılır. Bunlar;

• Vaka etüdü,
• Saha araştırması,
• Laboratuvar deneyi ve
• Saha deneyidir.

Büyük bir örneklem grubuna ucuz maliyetle ulaşabilme imkanı sağlar; bütün cevap verenlere aynı uyarıcılar uygulandığı için birlik sağlanmış olur.

Gözlemciden kaynaklanan yanlı davranışlara neden olur. Bireyin olaydan etkilenmesi söz konusudur. Gözlemcinin eğitimi masraflı ve pahalıdır.

Örgütsel davranış araştırmalarından elde edilen kuramsal bilgiyi pratiğe uygulamak için yöneticilerin belirli beceriler geliştirmeleri gerekir. Sahip olduğu yönetim bilgilerini geliştirmek ve bunları iş yaşamına adapte etmek için problem çözme sürecini anlamak ve bu konuda iyi bir sorun çözücü olmak gerekir. Bu da dört aşamalı bir süreci içerir:

• Teşhis
• Çözüm
• Eylem
• Değerlendirme