İŞG206U-İŞ SAĞLIĞI YÖNETİMİ
Ünite 6: Sağlık Kuruluşlarının Farklı Bölümlerinde Sağlık ve Güvenliğin Sağlanması
Sağlık ve Güvenlik İşaretleri
Güvenlik uyarı işaretleri her türlü çalışma ortamında çok önemlidir. Güvenlik işaretlerinin gösterilmesinin birincil önemi, yaralanmayı önlemek ve personelin ve ziyaretçilerin belirli durumlarda ve/veya ortamlardaki olası tehlike ve tehlikelerin farkında olmalarını sağlamaktır.
Sağlık ve güvenlik işaretleri: Özel bir nesne, faaliyet veya durumu işaret eden levha, renk, sesli veya ışıklı sinyal, sözlü iletişim ya da el-kol işareti yoluyla iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgi ya da talimat veren veya tehlikelere karşı uyaran işaretlerdir.
Bilgilendirme işareti: Yasak işareti, uyarı işareti, emredici işaret, acil çıkış ve ilk yardım işaretleri dışında bilgi veren diğer işaretlerdir.
Sesli sinyal: İnsan sesi ya da yapay insan sesi kullanmaksızın, özel amaçla yapılmış bir düzenekten çıkan ve yayılan kodlanmış ses sinyalini ifade eder.
Işıklı işaret: Saydam veya yarı saydam malzemeden yapılmış, içeriden veya arkadan aydınlatılarak ışıklı bir yüzey görünümü verilmiş işaret düzeneğidir.
Sözlü iletişim: İnsan sesi veya yapay insan sesi ile iletilen, önceden anlamı belirlenmiş sözlü mesajdır.
İşaret levhası: Geometrik bir şekil, renkler ve bir sembol veya piktogramın kombinasyonu ile özel bilgi ileten ve yeterli aydınlatma ile görülebilir hâle getirilmiş levhalardır.
Sembol veya piktogram: Bir durumu tanımlayan veya özel bir davranışa sevk eden ve bir işaret levhası veya ışıklandırılmış yüzey üzerinde kullanılan şekillerdir.
İşaret Levhalarıyla İlgili Asgari Gerekler
Çalışanların güvenlik tedbiri almasını, işçilerle birlikte çalışan olmayanların da güvenlik tedbiri almasını, çalışanların sürekli olarak dikkatli olmasını, düzenli ve bilgili çalışmasını, işçilerin ele aldıkları işi düzgün bir şekilde ortaya çıkarmalarını sağlar. Bilgilendirici, uyarıcı, hatırlatıcı özellikler taşırlar. Sağlık ve güvenlik işaretlerinin değişik kullanımları ve bu işaretlerin birlikte veya birbirinin yerine kullanılmasındaki genel kurallar belirlenmiştir.
İşaret Çeşitleri
Sabit ve Kalıcı İşaretler
Sabit ve kalıcı işaret levhaları; yasaklamalar, uyarılar ve yapılması zorunlu işler ile acil kaçış yollarının ve ilk yardım bölümlerinin yerlerinin belirlenmesi ve tanınması için kullanılmalıdır. Yangınla mücadele ekipmanının bulunduğu yerler, işaret levhası ile ve kırmızı renkle kalıcı şekilde işaretlenmelidir. Engellere çarpma veya düşme riski olan yerler, işaret levhası ve güvenlik rengi ile kalıcı şekilde belirlenmelidir. Trafik yolları güvenlik rengi ile kalıcı olarak işaretlenmelidir.
Geçici İşaretler
İşaretlerin birlikte ve birbirinin yerine kullanılma imkânı da dikkate alınarak; tehlike sinyali vermek, gerekli önlemlerin alınması için ilgili kişinin çağrılması ve çalışanların acil tahliyesi için ışıklı işaretler, sesli sinyaller ve/veya sözlü iletişim kullanılmalıdır. Gerekli durumlarda, tehlikeye yol açabilecek ya da tehlikeli manevralar yapan kimseleri yönlendirmek için el işaretleri ve/veya sözlü iletişim kullanılmalıdır.
Tehlikeli Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Alınması Gereken Önlemler ve Tehlikeli Kimyasal Maddelere İlişkin Tehlikeli Semboller ve Anlamları
Tehlikeli Kimyasal Maddeler
Tehlikeli kimyasal madde, patlayıcı, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay alevlenir, alevlenir, toksik, çok toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, alerjik, kanserojen, mutajen, üreme için toksik ve çevre için tehlikeli özelliklerden bir veya birkaçına sahip maddeleri ve müstahzarları ve kullanılma veya iş yerinde bulundurma şekli nedeni ile çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk oluşturabilecek maddeleri veya mesleki maruziyet sınır değeri belirlenmiş maddelerdir.
Alevlenir madde: Parlama noktası 21 °C-55 °C arasında olan sıvı hâldeki maddelerdir.
Toksik madde: Az miktarlarda solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.
Kolay alevlenir madde: Enerji uygulaması olmadan, ortam sıcaklığında hava ile temasında ısınabilen ve sonuç olarak alevlenen, ateş kaynağı ile kısa süreli temasta kendiliğinden yanabilen ve ateş kaynağının uzaklaştırılmasından sonra da yanmaya devam eden katı hâldeki, parlama noktası 21 °C’nin altında olan sıvı hâldeki veya su veya nemli hava ile temasında tehlikeli miktarda çok kolay alevlenir gaz yayan maddelerdir.
Oksitleyici madde: Özellikle yanıcı maddelerle olmak üzere diğer maddeler ile de temasında önemli ölçüde ekzotermik reaksiyona neden olan maddelerdir.
Patlayıcı madde: Atmosferik oksijen olmadan da ani gaz yayılımı ile ekzotermik reaksiyon verebilen ve/veya kısmen kapatıldığında ısınma ile kendiliğinden patlayan veya belirlenmiş test koşullarında patlayan, çabucak parlayan katı, sıvı, macunumsu, jelatinimsi haldeki maddelerdir.
Aşındırıcı madde: Canlı doku ile temasında, dokunun tahribatına neden olabilen maddelerdir.
Zararlı madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deri yoluyla emildiğinde insan sağlığı üzerinde akut veya kronik hasarlara veya ölüme neden olan maddelerdir.
Çevre için tehlikeli madde: Çevre ortamına girdiğinde çevrenin bir veya birkaç unsuru için hemen veya sonradan kısa veya uzun süreli tehlikeler gösteren maddelerdir.
Tehlikeli Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Alınması Gereken Önlemler
Ölçüm sonuçları, mesleki maruziyet sınır değerleri dikkate alınarak değerlendirilir. Kimyasal etkenlerin iş yeri ortamındaki düzeylerini mesleki maruziyet sınır değerlerinin altında tutacak önlemler uygulanmalı; bu değerler önlemlere rağmen aşıldığında düzeltici eylem anında başlatılmalıdır. Çalışanları korumak için alınan teknik ve örgütsel önlemler ve sağlanan koruyucu teçhizat ve sistemler ile ilgili ulusal mevzuata uygun olmalıdır.
Tehlikeli Kimyasal Maddelere İlişkin Tehlike Sembolleri ve Anlamları
Kimyasalların uygun depolama koşullarında saklanmalarını sağlamak ve taşıdıkları özel tehlikeler hakkında kullanıcıyı bilgilendirmek için, görsel uyarı niteliğindeki “tehlike sembollerinden” yararlanılmalıdır.
GHS: Küresel Uyumlaştırılmış Kimyasalların Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi Sistemi, daha önce dünyada kullanılan tehlikeli madde sınıflandırma ve etiketleme şemalarının çeşitliliğinin yerini almak üzere kurulan Birleşmiş Milletler tarafından yönetilen uluslararası olarak kabul edilmiş bir standarttır.
Tehlikeli Kimyasal Maddelerle Güvenli Çalışmada Kullanılacak İşaret Levhaları, Çeşitleri, Tehlike Sembolleri ve Anlamları
İşaret levhaları özel bir tehlike olan yerlerin ve tehlikeli cisimlerin hemen yakınına, genel tehlike olan yerlerin girişine, engeller dikkate alınarak görüş seviyesine uygun yükseklik ve konumda, iyi aydınlatılmış, erişimi kolay ve görünür bir şekilde yerleştirilmelidir.
Güvenlik işaretleri kullanımında dikkat edilecek hususlar:
• Karıştırılma ihtimali olunan işaretleri ve çok sayıdaki işaretler birbirine çok yakın bir şekilde yerleştirilmemelidir. • Işıklı bir işaret diğer bir ışıklı işaretin yakınına konulmamalıdır. • Birden fazla sesli sinyalin aynı anda kulla- nılmamasına dikkat edilmelidir. • Ortam gürültüsünün fazla olduğu yerlerde sesli sinyal kullanılmamalıdır. • İşaretlerin ya da sinyal aygıtlarının bakım ve onarımlarının yapılması ve doğru çalışmasına özen gösterilmelidir. • Tehlikenin büyüklüğüne göre işaret ve sinyal aygıtlarının sayısı ve yerleştirileceği yerler belirlenmelidir. • Elektrikle çalışan işaretlerin enerji kesilmesi durumunda enerji kaynağı ile derhâl çalışması sağlanmalıdır.
• Tehlikeli madde ya da preparat depolanan alanlarda etiket kullanımı ve güvenlik önle ikaz işaretleri bulundurulmalıdır.
Yasaklayıcı İşaretler
Yasaklayıcı sembollerin temel nitelikleri;
• Daire biçiminde • Beyaz zemin üzerine siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve diyagonal çizgi
Kırmızı kısımlar işaret alanının en az % 35’ini kapsayacaktır.
Uyarı İşaretleri
Uyarı işaretleri temel nitelikler;
• Üçgen şeklinde • Sarı zemin üzerine siyah piktogram, siyah çerçeve
Sarı kısımlar işaret alanının en az % 50’sini kapsayacaktır.
Emredici İşaretler
Emredici işaretler temel nitelikleri;
• Daire biçiminde • Mavi zemin üzerine beyaz piktogram
Mavi kısımlar işaret alanının en az %50’sini kapsayacaktır.
Acil Çıkış ve İlk Yardım İşaretleri
Acil çıkış ve ilk yardım işaretlerinin temel nitelikleri;
• Dikdörtgen veya kare biçiminde, • yeşil zemin üzerine beyaz piktogram.
Yeşil kısımlar işaret alanının en az %50’sini kapsayacaktır.
Yangınla Mücadele İşaretleri
Yangınla mücadele işaretleri temel nitelikleri;
• Dikdörtgen veya kare biçiminde • Kırmızı zemin üzerine beyaz piktogram
Kırmızı kısımlar işaret alanının en az % 50’sini kapsayacaktır.
Kilitleme ve Etiketleme Sisteminin Planlanması ile Uygulanması
Kilitleme, çalışanların tehlikelerden korunması için, ekipmanların kontrolsüz hareketini ve enerjisini engelleme metodudur.
Etiketleme; ekipmanın, enerji izolasyonunu sağlamak için kilitlendiğinin ya da kapatıldığının diğer çalışanlarca fark edilebilmesi için kullanılan güvenlik uyarı işaretidir.
Temel Sağlık Hizmetlerinde Kilitleme ve Etiketleme Sisteminin Planlanması ile Uygulanması
Temel sağlık hizmetlerinde kilitleme ve etiketleme yapılabilecek makine/ekipmanlara; Hava tankı, Asansör
Jeneratör, Medikal gaz sistemi, Yangın tesisatı, Sıhhi tesisat, Hemodiyaliz tesisatı vs., Elektrik ana pano ve tali panoları gibi örnekler verilebilir.
İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı Hakkında Genel Kavramlar
İş ekipmanları; işin yapılmasında, işin sürdürülebilirliğinde veya hayat standartlarının kalitesinde vazgeçilmezler arasına girmişlerdir. İnsanların çalışma hayatına yönelik kolaylık ve iş gücü kazanımı gibi faydaları sıralamakla bitmez. Bir marangoz işçisinin elindeki matkaptan tutun da ofiste çalışanların serinlemek için kullandığı bir klima veya büyük bir hastanenin medikal oksijeninin depolandığı kriyojenik oksijen tankına kadar yaşamımızın her alanında görülmektedirler. Ancak bu kadar işlevselliği ön plana çıkan iş ekipmanlarının bakımı ve kontrolleri yapılmadığı zaman daha önce dile getirilen bütün faydaları yerini ciddi kazalara bırakabilirler. Bu nedenle yeteri kadar bakım ve yeteri kadar kontrol yapılarak iş ekipmanlarının zararları önlenerek faydaları ortaya çıkmaya devam edecektir.
Özel risk taşıyan iş ekipmanı: Tehlikelerin teknik önlemlerle tam olarak kontrol altına alınamadığı iş ekipmanı.
Periyodik kontrol: İş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik şartları yönetmeliğinde belirtilen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene, deney ve test faaliyetleri.
Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi: İş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik şartları yönetmeliğinde belirtilen mühendis, teknik öğretmen, tekniker, yüksek teknikerler.
Tehlikeli bölge: İş ekipmanının bünyesinde veya çevresinde yer alan kişiler için sağlık ve güvenlik yönünden risklerin bulunduğu bölgeyi ifade eder.
Temel Sağlık Hizmetlerinde Kontrollere Tabi Ekipmanlar ve Bakımları
Temel sağlık hizmeti veren iş yerlerinde, hasta tedavi sürecinde kaliteli hizmet vermek için kullanılan ekipmanların her birinin ayrı ayrı özellikleri vardır. Bu özellikler; kimi zaman basınç, kimi zaman elektrik, kimi zaman sıcak su ve kimi zamanda kaldıraç enerjisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak sağlık hizmetine odaklı bu ekipmanların ehliyetli kişilerce bakım, yetkili kişilerce de kontrolleri yapılmadığı zaman ekipmanların bu özellikleri hem iş yeri için hem de hasta, hasta yakını ve çalışanlar için dezavantaj oluşturabilir.
• Transformatör (Trafo) • Kriyojenik tank (Sıvı gaz tankı) • Sıcak su kazanları (Kalorifer kazanları) • Asansör • Elektrik ve topraklama tesisatı • Paratoner (Yıldırıma karşı tesisat) • Sterilizasyon buhar kazanları ve otoklavlar
• Medikal gaz tüpleri • Taşınabilir gaz tüpleri • Basınçlı hava tankları • Yangın tesisatı ve hortumlar, motopomplar, boru tesisatı • Yangın söndürme cihazı • Havalandırma ve klima tesisatı
örnekler olarak gösterilebilir.
Sağlık Kuruluşlarının Radyoloji Ünitelerinde Kullanılan Radyasyon Kaynaklarının Kontrol ve Denetimi
İyonlaştırıcı radyasyon, çarptığı maddede yüklü parçacıklar (iyonlar) oluşturabilen radyasyon demektir. İyon meydana gelmesi yani iyonizasyon olayı herhangi bir maddede meydana gelebileceği gibi insanlar dâhil tüm canlılarda da oluşabilir. O hâlde iyonlaştırıcı radyasyonlar, önlem alınmadığı takdirde tüm canlılar için zararlı olabilecek radyasyon çeşitleridir. Başlıca beş iyonlaştırıcı radyasyon çeşidi vardır. Bunlar, Alfa parçacıkları, Beta parçacıkları, X ışınları, Gama ışınları ve Nötronlardır. Sağlık kuruluşlarında radyoloji grubundaki cihazlar X-Işını içerikli iyonize radyasyon kaynaklarıdır. X-Işını içerikli temel cihazlar şu şekildedir:
• Radyoloji grubu cihazları • Tomografi, mamografi, kemik densitometri, digital grafi, konvansiyonel grafi, mobil grafi, • Periferik ve koroner anjio cihazları • Ameliyathane ve acil ünitesi cihazları (Mobil röntgen-C-kollu grafi) • Endoskopi ünitesi cihazları (C-Kollu grafi cihazı) • Taş kırma ünitesi cihazları (C-Kollu grafi cihazı) • Diş hekimliği cihazları (Diş tomografi, panoramik röntgen, periapikal röntgen, RVG)
İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Radyoloji Alanlarının Kontrolü ve Denetimi
İyonlaştırıcı radyasyon içerikli ortamlar, kaynak ve cihazlar Radyasyon Güvenliği Tüzük ve Yönetmelikleri açısından denetlenir, düzenli ölçümler alınarak raporlanır ve değerlendirilir. Bu alanlar 2 grupta değerlendirilir: (RGY 24-03-2000) RGY (Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği)
a. Denetimli alanlar: Görevlilerin giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyondan korunması bakımından özel kurallara bağlı olduğu ve çalışanların radyasyona maruz kalabilecekleri alanlardır. Bu alanlarda aşağıda belirtilen temel kurallar uygulanır: 1. Denetimli alanlarda çalışan radyasyon çalışanları tarafından kişisel dozimetre kullanılması zorunludur. 2. Denetimli alanların girişlerinde ve içinde uygun radyasyon uyarı işaretleri bulunur. Radyasyon bulunduğunu ve bulunabileceğini gösteren temel radyasyon simgeleri ve
özelliklerini anlaşılabilir şekilde göstermek üzere, gerekli sembol ve renkleri taşıyan işaretler. 3. Denetimli alanlar içinde radyasyon ve bulaşma tehlikesi bulunan bölgelerde kişisel koruyucu donanım olarak radyasyon koruyucu ekipman kullanılması gereklidir. 4. Tehlike durum planı yapılmalıdır. b. Gözetimli Alanlar: Radyasyon görevlileri için yıllık doz sınırlarının aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyon izlemi yapılması gerektiren alanlardır.
Denetimli ve gözetimli alanlarda 6 ayda bir düzenli olarak çevresel radyasyon dozları ölçülerek radyasyon güvenliği sorumlusu tarafından raporlanır. Raporlar tesis sahibi ve radyasyon güvenliği komitesi tarafından kontrol edilerek arşivlenir.