taşınabilmektedir. Dolayısıyla ısı kontrollü araçlar ile Kara Yolunda Kullanılan Araçlar tehlikeli maddelerin taşınması temel olarak reaksiyon
Tehlikeli maddelerin kara yolu ile taşınmasında taşınan başlatabilecek ya da tehlikeli maddenin parlama derecesi maddenin özelliklerine göre farklı türde araçlar ile ortam sıcaklığının aynı olması neticesinde ani parlama kullanılabilmektedir. Bu konuya ilişkin en temel ayrım; ve yangınla sonuçlanabilecek risklerin denetim ve kontrol taşınan tehlikeli maddenin özellikleri, tehlikeleri ile altına alınması amacını taşımaktadır. paketli ya da dökme şeklinde taşınma formları olmaktadır. En başta taşınacak tehlikeli maddenin dökme ya da paketli Tanker Araçlar
olarak taşınması, kullanılacak aracın da buna göre Sıvı, gaz ve küçük (granül) parçalı katı yüklerin belirlenmesini sağlamaktadır. Paketli yükler büyük oranda taşınmasında kullanılan kara yolu taşıma araçlarıdır. Sıvı konvansiyonel araçlar ile taşınırken, dökme yükler tanker hâlde yanıcı, parlayıcı, oksitleyici vb. türde tehlikeli ve silobas tipi araçlar ile taşınabilmektedir. Paketli ve maddeler tankerler ile taşınmaktadır. Özellikle petrol ambalajlı tehlikeli yüklerin taşınmasında kullanılan kara türevleri, benzin, tiner, mazot vb. türde yanıcı sıvıların yolu araçları tehlikeli maddenin ambalajlarının dış taşınmasında onlar için üretilmiş tankerler etkenlerden etkilenme düzeyine göre değişebilmektedir. kullanılmaktadır. Tankerler sadece dökme yüklerin Hava ve iklim koşulları gibi dışsal etkenlerden taşınmasında kullanılmaktadır. etkilenebilen tehlikeli materyaller genellikle kapalı tip Tankerler; taşıyacakları tehlikeli maddenin özellikleri, araçlarla taşınırken, koruyucu ambalajları ile bu riskleri ve tehlikeleri çerçevesinde birtakım türlerde etkenlerden etkilenmeyen ürünler açık araçlarda üretilebilmektedir. Aynı zamanda her bir tanker tipi için taşınabilmektedir. Genel olarak kara yolu araçlarında; geçerli olmak üzere tankerin özelliği, üretiminde kapalı ya da diğer ismiyle brandalı araçlar, frigorifik (ısı kullanılacak materyal ve malzemeler ile spesifik unsurları kontrolü) araçlar ile açık kara yolu araçları ile paketli ve kapsamında uluslararası standart ve normlara göre ambalajlı yüklerin taşınması söz konusu olurken sıvı, gaz üretilmektedirler. Bu doğrultuda tanker araçların taşıma ve katı formlarda tehlikeli maddeler dökme olarak tanker kabı gövdesi alüminyum veya paslanmaz çelikten imal ve silobas adı verilen tipte araçlar ile taşınmaktadır. edilmekte olup, kullanılacak malzemenin kalınlığı 3 ila 4,5
• Brandalı araçlar mm arasında değişmektedir.
• Isı kontrollü (Frigorifik) araçlar Taşımada kullanılacak olan tankerler taşıdıkları ürün grupları • Tanker araçlar çerçevesinde aşağıdaki gibi sınıflandırılabilmektedir;
Brandalı Araçlar • Yanıcı sıvı tankerleri
Brandalı ya da diğer ismiyle tenteli araçlar paketli ve koli • Organik peroksit tankerleri hâlinde tehlikeli maddelerin taşındıkları araçlardır. • Kimyasal madde tankerleri Taşımanın güvenli ve emniyetli biçimde • Basınçlı gaz tankerleri gerçekleştirilebilmesi için taşıma kabının dış etkenlere • Dökme katı madde tankerleri karşı korunaklı olması, yağmur, nem vb. faktörleri aracın iç ortamına geçirmeyecek özellikte olması gerekmektedir. Deniz Yolunda Kullanılan Araçlar
İçerisinde bulundukları ambalajlar nedeniyle iklim ve Deniz yolu ile tehlikeli maddelerin taşınması için kullanılan hava koşullarında hiçbir suretle etkilenmeyecek olan deniz araçları, taşınan yüklerin fiziksel özelliklerine, tehlikeli maddeler brandalı bütün araç türleri ile risklerine ve tehlikelerine göre farklılaşmaktadır. Deniz taşınabilmektedir. Buna karşılık, su ya da bir başka madde yolu ile dökme olarak taşınan tehlikeli maddelerin ile etkileşime girebilecek ve reaksiyon gösterebilecek sınıf taşınmasında kullanılan gemiler genel olarak tanker olarak 5 içerisinde tanımlanmış maddeler kapalı kasa olarak tarif tanımlanmaktadır. Deniz yolu ile paketlenmiş olarak taşınan edilen araçlar ile taşınabilmektedir. ambalajlı tehlikeli yükler ise kargo gemileri, konteyner gemileri ile nükleer gemiler tipi deniz araçlarında Isı Kontrollü (Frigorifik) Araçlar taşınabilmektedir. Deniz yolu tanker gemileri dökme olarak
Birtakım tehlikeli madde ve materyaller hava ya da sıvı, gaz ya da katı formda tehlikeli maddelerin havada bulunan bir bileşik ile belirli ısı ve sıcaklık taşınabildikleri gemi tiplerinin genel adıdır. Özellikleri koşullarında etkileşime girebilmekte, bunun sonucunda çerçevesinde ham petrol ve benzin, dizel, gazyağı, tiner vb. reaksiyon başlatabilmektedir. Özellikle bazı tehlikeli türde petrol türevleri, kimyasal maddeler, LNG/LPG türü madde sınıflarında ortam ısısının birdenbire artması gaz tankerleri, toz ve granül hâlde tehlikeli maddelerin sonucunda reaksiyon birdenbire başlamakta ve çok kısa taşınmasında kullanılan katı madde tankerleri (OBO) bir süre içerisinde risk gerçekleşmektedir. şeklinde kategorize edilebilmektedir;
Bu noktadan hareketle ısının artmasıyla reaksiyon • Ham petrol tanker gemileri başlatabilecek tehlikeli maddelerin kontrol altında • Kimyasal madde tanker gemileri tutulabilmesi için ortam sıcaklığının da kontrol altına • Gaz tanker gemileri alınması gerekmektedir. Bunu sağlayabilmek için bu türde • OBO gemileri tehlikeli maddeler ısı kontrollü (frigorifik) araçlarla
İŞG205U-TEHLİKELİ MADDE TAŞIMACILIĞI VE GÜVENLİĞİ
Ünite 2: Tehlikeli Maddelerin Taşınmasında Kullanılan Araçlar
Ham Petrol Tanker Gemileri
Ham petrol tankerleri işlenmemiş nitelikte olan petrolleri taşımak için tasarımlanmış tanker tipi gemilerdir. Ham petrol tankerleri Uluslararası Deniz yolu ile Tehlikeli Maddelerin Taşınmasına ilişkin Kodlar (IMDG) ile Denizlerde Can Güvenliğinin Sağlanması Sözleşmesi (SOLAS) çerçevesinde belirlenmiş özellik ve standartlarda olmaları gerekmektedir. Petrol taşıyan bu türde tankerler taşıma kapasiteleri açısından aşağıdaki gibi gruplandırılabilmektedir;
• Ultra büyük ham taşıyıcılar (ULCC) • Çok büyük ham taşıyıcılar (VLCC) • Suezmax tankerler • Aframax tankerler
Kimyasal Madde Tanker Gemileri
Bir diğer sıvı yük gemi türü de kimyasal tankerlerdir. Kimyasal madde tankerleri yüksek düzeyde risklere sahip olan gemilerdir. Meydana gelebilecek olumsuz bir durumda canlıların yanı sıra çevre de büyük oranda zarar görebilmektedir. Bu nedenle kimyasal madde tankerlerinde güvenlik ve emniyete ilişkin önlemler en yüksek seviyededir. Bu gemiler herhangi bir sızıntı ihtimaline karşı çift gövdeli (cidar) olarak üretilmektedir. Dış gövde zarar görse bile iç gövde kimyasal maddenin çevreye salınmasını önleyebilmektedir.
Gaz Tanker Gemileri
Gaz tanker gemileri ise gaz formunda tehlikeli maddelerin taşınmasından kullanılan gemilerdir. Özellikle LPG ve LNG gibi tehlikeli maddeler bu türde tankerler ile taşınmaktadır. Bu tür tankerler ile taşınan LPG ve LNG gibi gazlar çok yüksek basınçlar altında sıvılaştırılarak taşınmaktadır. Buna karşılık söz konusu gazlar normal sıcaklık ortamında çok hızlı biçimde eksi formuna dönüşme eğilimi taşımaktadır. Bu nedenle gaz tankerlerinde taşınan gazlar yüksek basınç altında ve soğutularak taşınmaktadır.
OBO Gemileri
Tehlikeli maddelerin dökme olarak taşındığı tanker gemilerden bir diğeri de OBO gemileridir. OBO ifadesi Oil Bulk Ore (dökme petrol/cevher) kısaltması şeklinde kullanılmaktadır. Bu tür gemilerde sıvı tehlikeli maddeler taşınabileceği gibi katı formda ve fiziksel açıdan granül ya da toz şeklinde tehlikeli maddeler taşınabilmektedir. OBO gemileri bu özellikleri çerçevesinde kuru yük gemilerine de benzemektedir. Bu tür gemilerde tehlikeli maddelerin yanı sıra diğer türde yükler ve kargolar da taşınabilmektedir.
Demir Yolunda Kullanılan Araçlar
Demir yolu taşımacılığında tehlikeli maddeler dökme ya da paketli hâlde taşınmalarına göre farklı taşıma araç ve ekipmanlarında taşınabilmektedir. Taşıma operasyonunda taşınan tehlikeli maddenin formları ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak kullanılacak araçlar ve araç tipleri belirlenmektedir;
• Paketli yüklerin taşınmasında kullanılan vagonlar • Dökme yüklerin taşınmasında kullanılan vagonlar
Paketli Yüklerin Taşınmasında Kullanılan Vagonlar
Tehlikeli maddeler paketli olarak taşınıyorlarsa genellikle kapalı vagonlarda özellikle Hbs tipi vagonlar ile taşınabilmektedir. Buna karşılık tehlikeli maddeler Sınıf 5 ya da Sınıf 4 içerisinde tanımlanmış ve metaller ile reaksiyona girebilecek nitelikte bir tehlikeli madde ise Hbs tipi vagon yerine G tipi ahşap vagonlar tercih edilebilmektedir. Tehlikeli maddelerin taşındıkları bu tür vagonlar uluslararası düzeyde G ve H tipi vagonlar olarak tanımlanmaktadır. Torbalı çimento, gübre, paketlenmiş kimyasal maddeler vb. eşyaların taşınması kapalı vagonla yapılabilmektedir.
Dökme Yüklerin Taşınmasında Kullanılan Vagonlar
Demiryolunda dökme olarak taşınan tehlikeli maddeler ise sıvı, katı ya da gaz formlarına göre farklı tipte tank vagonlar ile taşınabilmektedir. Tank tipi vagonlar uluslararası standartlar çerçevesinde Z tipi vagon olarak tanımlanmaktadır. Tehlikeli maddelerin taşınmasından kullanılan bu tür vagonlar için sarnıç tipi vagonlar ifadesi de kullanılmaktadır.
Hava Yolunda Kullanılan Araçlar
Hava yolu ile tehlikeli maddelerin taşınmasında kullanılan araçlar; kargo uçakları ile tehlikeli madde konteynerleri şeklinde tanımlanabilmektedir. Hava yolu taşımacılığında tehlikeli maddeler dökme olarak taşınmamakta, sadece ambalajlı ve paketli yükler hava yolu konteynerleri içerisinde taşınabilmektedir. Hava yolu taşımacılığında kullanılan hava yolu araçları genellikle kargo uçaklarıdır. Hava yolu taşımacılığında en yoğun kullanılan uçak türlerinden birisi Antonov tipi uçaklarıdır. Antonov tipi uçaklar 61 ton ağırlık ile kalkış yapabilmekte, toplamda 17 ton yük taşıyabilmektedir.
Çok Türlü Taşımacılıkta Kullanılan Araçlar
İntermodal ve kombine taşımacılık gibi çok türlü taşımacılık operasyonlarında kullanılan taşıma araçları ve ekipmanlar farklılaşabilmektedir. En yoğun olarak kullanılan taşıma unsurları konteynerlerdir. Özellikle taşınan yükün özellikleri ve riskleri dikkate alınarak taşımada kullanılan araçlar farklılık gösterebilmektedir. Diğer taşıma türlerine benzer bir biçimde tehlikeli maddelerin dökme ya da paketli olarak taşınmasına göre kullanılacak konteyner tipleri değişebilmektedir;
• Paketli yüklerin taşınmasında kullanılan konteynerler • Dökme yüklerin taşınmasında kullanılan konteynerler
Paketli Yüklerin Taşınmasında Kullanılan Konteynerler
Paketli olarak taşınan tehlikeli maddeler standart tip konteynerler içerisinde taşınmaktadır. Özellikle Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından belirlenen standartlar çerçevesinde üretilen konteynerler tehlikeli maddelerin taşınmasında kullanılabilmektedir. Bunlar arasında 20’lik ve 40’lık standart konteynerler ile high cube olarak tarif edilen yüksekliği fazla olan
konteynerler sayılabilmektedir. 20’ konteynerler 5,9 metre uzunluk, 2.35 metre genişlik, 2,39 yükseklik ölçülerine sahiptir. 20’ konteynerler içerisine maksimum 21.800 kg yükleme yapılabilmektedir.
Dökme Yüklerin Taşınmasında Kullanılan Konteynerler
İntermodal ve kombine taşımacılık gibi çok türlü taşımacılık süreçlerinde tehlikeli maddelerin taşınması için iki farklı türde konteyner tipi kullanılmaktadır. Bu konteyner tipleri taşınacak tehlikeli maddenin katı sıvı ya da gaz formunda olmasına göre değişebilmektedir. Genellikle aşağıda gösterildiği gibi üç farklı konteyner türü taşıma operasyonlarında yer alabilmektedir.
1. Tank Konteynerleri 2. Gaz Konteynerleri (MEGC) 3. Dökme Katı Madde Konteynerleri