olabilecek ve her türlü hastalığa yol açabilecek toza, cıva Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşyerleri veya radon gibi tehlikelere maruz kalmaktadırlar.
Çalışanların birçoğunun, iş kazası ve meslek hastalığına yakalanma riskinin ihmal edilebilir veya kabul edilebilir Sağlık Hizmetleri
işyerinde çalışmasına rağmen, yüksek riskli ortamlarda Yukarıda belirtilen sektörlerin bir çoğunun yanında sağlık çalışmanın yaygın olduğu ve insanların, geçimlerini hizmetleri sektörü İSG açısından, göreceli olarak, daha az kazanmak için tehlikeli ve çok tehlikeli iş kollarında dikkat çekmesine rağmen, sağlık hizmetleri çalışanlarının çalışmak zorunda oldukları da bir gerçek olarak çalışma stresli bir ortamda uzun saatler çalışması bu sektörü risk hayatında mevcuttur. yüksek sektörlere arasına sokmaktadır. Ayrıca araştırmalar, hastalarla uzun süre ilgilenme, maruz İş Sağlığı ve Güvenliği, İSG, açısından farklı sektör ve kalmanın bu profesyoneller üzerinde yıllık 100.000 çalışan mesleklerde iş sağlığı ve güvenliği riskleri farklı bakış başına 30 vakaya kadar zarar verebileceğini açılarıyla incelenmektedir. Tehlikeli ve çok tehlikeli göstermektedir. Bunların çoğu idare edilebilir vakalar sektör olarak kabul edilen iş kollarındaki istatistiklere olmakla beraber, bazen de ciddi enfeksiyonların ortaya dikkat çekilirken (örneğin, ölümcül kazalar açısından), çıkmasına sebep olabilmektedir. Tam teşekküllü kas-iskelet sistemi bozuklukları (Avrupa Birliği’nde en hastaneler temiz ve steril bir ortam sağlamaya büyük özen çok çalışanı etkileyen sağlık sorunu) açısından, toptan gösterirken, iğne batması gibi şeyler hâlâ endişe verici bir perakende ticareti gibi sektörler ve oteller ve restoranlar oranda olabilmektedir. Bu amaçla, bu kuruluşlar, (geleneksel olarak yüksek risk olarak kabul potansiyel sağlık sorunlarını önlemek ve tespit etmek için edilmemektedir) gibi İSG sorunlarının görülme sıklığında çalışanlarına düzenli tıbbi tarama ve eğitimler vermeleri artış dikkate değer bir boyuttadır. İSG açısından önem taşımaktadır.
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İş Kolları Tanımlaması İmalat-Metal
Avrupa Birliği’ndeki sektörler, NACE düzenlemelerine Son olarak, imalat endüstrisi gıdalardan tekstile ve uygun olarak Eurostat tarafından tanımlanmış ve mobilya üretimine kadar her şeyi kapsayan iş sınıflandırılmıştır. NACE Sınıflandırma sistemi, 1961’de kollarındandır. Pek çok farklı tehlikeleri içeren bu piyasaya sürüldüğünden beri, 1990’daki NACE revizyonu sektörler oldukça yüksek ve çeşitli riskleri bünyesinde 1 (Rev. 1) ile 2008 revizyonu 2’yi (Rev. 2) karşılaştırırken barındırmaktadır. İmalat sektöründeki çalışanlar genellikle görülebileceği gibi, önemli değişikliklere uğramıştır. ağır iş makinelerini ve tehlikeli malzemeleri
Aşağıdaki alt başlıklarda iş sağlığı ve güvenliği kullanmaktadır; bu nedenle gerek makineler ve gerekse endişesinin yüksek olduğu iş kollarına kısaca tehlikeli malzemeler konusunda detaylı bilgilendirme ve değinilmiştir. eğitimlere ihtiyaç vardır.
İnşaat İşyeri Tehlike Sınıfları
İnşaat sektörü, tehlikeli çalışma koşulları ile iç içe olan bir İşyerleri, iş sağlığı ve güvenliği açısından az tehlikeli, sahadır. Çalışanlar, genellikle tehlikeli maddeleri tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri olarak üç tehlike sınıfına kullanmakta ve çoğu zaman yüksekte çalışmalarından ayrılmıştır. İşyeri tehlike sınıflarının tespitinde, o dolayı ciddi yaralanma ve ölüm riskleriyle işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır.
karşılaşmaktadırlar. Diğer taraftan, bu sektörde işle ilgili İşyeri Tehlike Sınıfının Belirlenmesi tüm travmatik yaralanmaların yarısından fazlası yüksekten düşmelerin sonucudur ve özellikle yaşlı çalışanların 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun tehlike yaralanma ve ölme olasılığı çok daha yüksektir. İnşaat sınıfının belirlenmesi başlıklı 9’uncu maddesi uyarınca; sektöründe, baretler ve diğer zorunlu koruyucu 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel ekipmanlarla bu risklere karşı önlem alınmasına rağmen Sağlık Sigortası Kanunu’nun 83’üncü maddesine göre çalışanın davranışı ve çevre koşullarından dolayı belirlenen kısa vadeli sigorta kolları prim tarifesi de oluşabilecek her türlü önlenebilir kazaların önlenmesine dikkate alınarak, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel yönelik bu sektöre özgü risk değerlendirmelerinin Müdürünün Başkanlığında ilgili taraflarca oluşturulan yapılması kaçınılmaz bir gerçektir. komisyonun görüşleri doğrultusunda, Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile tespit edilir ve işyeri tehlike Madencilik sınıflarının tespitinde, o işyerinde yapılan asıl iş dikkate Madencilik endüstrisi, madencilerin kendilerini korumak alınır.
için birkaç güvenlik önlemi alarak sık sık korkunç İşyeri Tehlike Sınıfının Öğrenilmesi: 6331 sayılı İş Sağlığı koşullarda çalıştıkları Sanayi Devrimi günlerinden beri ve Güvenliği Kanunu’nun 9. maddesine dayanarak uzun bir yol kat etmiştir; Bununla beraber günümüzde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından madencilik kendine özgü belli riskleri taşımakta ve birçok 26.12.2012 tarihli ve 28509 sayılı Resmi Gazete’de tehlikeyi barındıran zor çalışma koşullarında bir meslektir. yayımlanarak çıkarılan “İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Madencilik sektörü çalışanları, sağlığa zararlı etkileri İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği”nin; Birinci maddesine
göre; 20.6.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve
Güvenliği İşyeri Tehlike Sınıfına İtiraz Edilmesi “İş işyerinizin tehlike sınıfını belirleyen “NACE” Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları kodunuzdur. Tebliği”nin 3. maddesine göre; İş Kazası Olayı Yaşanmayan İşverenlere Teşvik (1) İşyeri tehlike sınıfına yapılan itirazlar Çalışma ve Uygulaması Sosyal Güvenlik Bakanlığınca değerlendirilir. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 4. Değerlendirme, Bakanlık tescil kayıtları maddesinde 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve üzerinden ve işyerinin tesciline esas alınan asıl iş Güvenliği Kanunu kapsamında çok tehlikeli sınıfta yer dikkate alınarak sonuçlandırılır. alıp ondan fazla çalışanı bulunan ve üç yıl içinde ölümlü (2) Gerekli görülmedikçe işyerlerinde yapılan asıl işe veya sürekli iş göremezlikle sonuçlanan iş kazası meydana ilişkin inceleme yapılmaz. gelmeyen işyerlerinde çalışanların işsizlik sigortası işveren (3) Bakanlıkça yapılan denetim ve incelemelerde payı teşvik olarak bir sonraki takvim yılından geçerli işyerinde yapılan asıl işin tescil kayıtlarından olmak üzere ve üç yıl süreyle %1 olarak alınacaktır. farklı olması hâlinde, denetim ve incelemeye ilişkin kayıtlar dikkate alınarak işyeri tehlike Teşvik Uygulamasından Son Üç Yılda Kaza Yaşanmayan sınıfı yeniden belirlenebilir. İşyerleri Faydalanabilecek: İş kazaları çalışma hayatında (4) Alınan karar işyerine tebliğ edilir. Kararın istenmeyen sonuçlar meydana getirmekte ve çoğu zaman işyerinin tehlike sınıfı değişikliğine neden olması ölüm ve uzuv kaybı niteliğinde yaralanmalar ile kendini hâlinde tehlike sınıfının gerektirdiği iş ve göstermektedir. Bu durum, çalışanın kendi hayatı kadar işlemleri, işverenler 90 gün içinde yerine ailesini de önemli ölçüde etkilemektedir.
getirmek ve İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Bu teşviklerden biri de 6645 sayılı Kanun ile birlikte 4447 Müdürlüğü’ne bildirmek zorundadır. sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 4. maddesinde (5) İşyeri Tehlike Sınıfları Listesindeki faaliyet yapılan düzenleme ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği kodunun tehlike sınıfına ait itirazlardan, Kanunu kapsamında çok tehlikeli sınıfta yer alıp ondan
İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından fazla çalışanı bulunan ve üç yıl içinde ölümlü veya sürekli oluşturulacak Komisyonda alınacak karar sonucunda, iş göremezlikle sonuçlanan iş kazası meydana gelmeyen itiraza ilişkin faaliyet kodunun tehlike sınıfının değişmesi işyerlerinde çalışanların işsizlik sigortası işveren payı hâlinde bu tebliğde gerekli değişiklik yapılır. Kanunu’nun teşvik olarak bir sonraki takvim yılından geçerli olmak 9’uncu maddesi uyarınca işyerlerinin iş sağlığı ve üzere ve üç yıl süreyle %1 olarak alınacaktır.
güvenliği açısından yer aldığı tehlike sınıfları, İş Sağlığı Teşvikten yararlanmayan işveren, sigortalının prime esas ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nin kazancı üzerinden (aylık brüt ücreti üzerinden) %2 işveren ekinde yer alan İşyeri Tehlike Sınıfları Listesinde payı ve %1 sigortalı payı olmak üzere toplam %3 oranında belirtilmiştir. İkinci maddesine göre; (1) Tehlike sınıfının işsizlik sigortası primi ödemektedir. Ancak teşvikten tespitinde bir işyerinde yürütülen asıl işin tehlike sınıfı yararlandığı süre boyunca %1 işveren payı ve %1 sigortalı dikkate alınır. (2) İşveren asıl iş faaliyet değişikliğini en payı olmak üzere toplam %2 oranında işsizlik sigortası geç bir ay içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik primi ödeyecektir. Bakanlığına bildirir. (3) Asıl işin tayininde tereddüde düşülmesi hâlinde işyerinin kuruluş amacına bakılır. Teşvikten yararlanan işverenlerden iş kazalarını İşyerinde birden fazla asıl iş tanımına uygun faaliyetin bildirmeyenler, iş kazasının meydana geldiği tarihten yürütülmesi hâlinde, bu işlerden tehlike sınıfı yüksek olan itibaren yararlandıkları primleri yasal faizi ile birlikte geri iş esas alınır. 6331 sayılı Kanun’un işyeri tanımına giren ödemek zorunda kalacaklardır.
işyerlerinde yapılan asıl işin yanında veya devamı İş Kazası niteliğinde faaliyet alanının genişletilmesi hâlinde o işyerinde bu fıkrada esas alınan kurala göre belirlenir. İş kazası, kişinin çalışma hayatında 5510 sayılı Kanun’da sayılan hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı Nace Kodu: İşyeri Tehlike sınıfı “NACE” kodu ile bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaydır. 5510 belirlenir. Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin sayılı Kanun’da sayılan iş kazası hâlleri ise şunlardır: İstatistiki Sınıflaması (NACE); Avrupa’da ekonomik Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada; İşveren tarafından faaliyetlerle ilgili istatistiklerin üretilmesi ve yayılması yürütülmekte olan iş nedeniyle; Bir işverene bağlı olarak amacına yönelik bir başvuru kaynağıdır. çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen İşyeri Nace Kodu’nun Belirlenmesi: NACE Kodu, işyeri SGK sicil numarasının 2. hanesinden (sonraki) başlayarak zamanlarda; Hizmet akdi ile çalışan emziren kadın 3, 4, 5, 6 ve 7. hanelerindeki rakamlardan oluşur. Yani 6 sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek haneli bir kod olacaktır. Örneğin; Çalıştığınız işyerinin için ayrılan zamanlarda; Sigortalıların, işverence sağlanan SGK sicil numarası 242110202001260000602-58 olsun. bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında; Kendi Bu işyeri SGK sicil numarasından soldan 2. rakamdan adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu başlayarak 7. rakama kadar olan rakamları alın, 6 haneli iş nedeniyle meydana gelen olaylardır. Örneğin; bir maden olan 421102 rakamını buldunuz, bulduğunuz bu rakam, işletmesinde yer altında çalışan sigortalının meydana
gelen grizu patlaması veya kömür yangını sonucu sigortalılıklarının sona ermemiş olması ve geçici iş yaralanması veya vefat etmesi iş kazasıdır. göremezlik ödeneğinin ödeneceği tarihte prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir. İş Kazası Sigortası Kapsamında Bulunan Sigortalılar: Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a); Kendi adına ve hesabına İş Kazası Bildirim Süresine Uymamanın Yaptırımı: 4/a bağımsız çalışanlar ile köy ve mahalle muhtarları (4/b); sigortalılık statüsüne tabi sigortalıların iş kazası Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinde çalışanlar; Aday geçirmeleri hâlinde, belirtilen sürelerde işverence bildirim çırak, çırak ve stajyerler; Harp Malulleri ile Vazife yapılmaması durumunda, bildirimin Kuruma yapıldığı Malullüğü aylığı bağlanmış malullerden Kanunun 4 üncü tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir. kapsamında çalışanlar; Türkiye İş Kurumu kursiyerleri; İş Kazası Sigortasından Sağlanan Haklar: İş kazası Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen sigortasından doğan haklardan yararlanabilmek için işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere herhangi bir prim günü sınırı bulunmamakta olup, iş götürülen Türk işçileri; İntörn öğrenciler; Tarım ve orman kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır: Geçici İş işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan Göremezlik Ödeneği; Sürekli İş Göremezlik Geliri; Ölüm sigortalılar; Ek 9’uncu maddede belirtilen şartlarda ev Geliri; Evlenme Ödeneği; Cenaze Ödeneği. hizmetlerinde çalışan sigortalılardır. Geçici İş Göremezlik Ödeneği: Geçici iş göremezlik; Bir Olayın İş Kazası Sayılabilmesi için Taşıması Gereken sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık Unsurlar: SGK’ye göre bir olayın iş kazası olup hâllerinde Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık olmadığının değerlendirilebilmesi için öncelikle iş kazası kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici geçiren kişinin; Sigortalı olması; Mutlaka bir olay ile olarak çalışamama hâlidir. karşılaşmış olması, Meydana gelen olay nedeniyle Geçici İş Göremezlik Ödeneği Oranları: Geçici iş bedenen veya ruhen engelli hâle gelmesi, hâllerinin bir göremezlik ödeneği; Kurumca yetkilendirilen hekim veya arada bulunması gerekmektedir. sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması Hizmet Akdine Tabi Çalışan Sigortalılarının (4/a) İş şartıyla iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş Kazası Durumlarının Bildirilmesi: Hizmet akdine tabi göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenir. çalışan sigortalıların iş kazası hâllerinin bildirimi Geçici İş Göremezlik Ödeneğinden Faydalanmak İçin işverenleri tarafından yapılmalıdır. İşverenlerin iş Şartlar: İş kazası sonucu ödenen geçici iş göremezlik kazasını; Kolluk kuvvetlerine, derhal SGK’ye (Sosyal ödeneğinden yararlanma koşulları arasında belli bir Güvenlik Kurumu), olayın olduğu tarihten sonraki üç iş sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş gibi günü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir. Örneğin, faktörler yer almaz. Sigortalılık Niteliğinin Sona Ermesi: Pazartesi günü iş kazası geçiren sigortalının Kuruma İş kazası açısından sigortalılık niteliği: Hizmet akdine tabi yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, çalışan sigortalılar için hizmet akdinin sona erdiği tarihten; Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise Kuruma Kendi nam ve hesabına çalışan sigortalılar için terk yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi günü tarihinden itibaren sona erer. Sigortalılık niteliğinin sona yapılması gereklidir. erdiği tarihten sonra iş kazası nedeniyle alınan istirahat Kendi Adına ve Hesabına Bağımsız Çalışanlar ile Köy ve raporlarına, ilk istirahat raporu ya da devam raporu olup Mahalle Muhtarlarının (4/b) İş Kazası Durumlarının olmadığına bakılmaksızın geçici iş göremezlik ödeneği Bildirilmesi: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan ödenmez. sigortalıların iş kazası hâllerinin bildirimi kendileri tarafından yapılmalıdır. (4/b) sigortalıları iş kazasını; Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan Kurumumuza bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının İşlerde Mesleki Eğitim ve Yeterlilik Sistemi
bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç iş Türk Dil Kurumu tarafından meslek, bir kimsenin hayatını günü içinde bildirmeleri gerekmektedir. kazanmak için yaptığı, kuralları toplum tarafından belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz becerilere dayalı faaliyetler bütünü olarak Olarak Çalışanların İş Kazası Durumlarının Bildirilmesi: tanımlanmaktadır. Mesleki eğitim ise, toplumsal hayatın Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak her alanında ihtiyaç duyulan mesleklerde kalifiye teknik çalışan sigortalıların iş kazası hâllerinin bildirimi, elemanlar yetiştirilmesi için gerekli bilgi ve becerilerin kendileri veya işverenleri tarafından yapılmalıdır verildiği eğitimdir. Mesleki eğitimin amacı, toplumun Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz hedefleri ve iş çevrelerinin talepleri doğrultusunda Olarak Çalışanların İş Kazası Sigortasından Yararlanması bireylere belirli bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve için Şartlar: Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle uygulama yeterliliklerinin kazandırılmasıdır. süreksiz olarak çalışanların, iş kazası sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için iş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları,
Ulusal Mesleki Yeterlilik Sistemi e. Millî Eğitim Bakanlığının ilgili biriminin Meslekî Yeterlilik Kurumu onayının alınması şartıyla; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, eğitim amaçlı Ulusal ve uluslararası meslek standartlarını temel alarak faaliyet gösteren vakıf ve dernekler, işçi ve teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını işveren kuruluşları ile bünyelerinde kurulu belirlemek; denetim, ölçme ve değerlendirme, iktisadi işletmeler, işçi ve işveren kuruluşları belgelendirme ve sertifikalandırmaya ilişkin faaliyetleri tarafından Türk Ticaret Kanunu hükümlerine yürütmek için gerekli ulusal yeterlilik sistemini kurmak ve göre kurulmuş eğitim amaçlı şirketler ve işveren işletmek üzere 2006 yılında Meslekî Yeterlilik Kurumu tarafından düzenlenen eğitim faaliyetleri (MYK) kurulmuştur. sonucunda verilen belgeler, Ulusal Mesleki Yeterlilik Sisteminin İş Yaşamına Katkısı f. Uluslararası kurum ve kuruluşlardan alınan ve “Ulusal Mesleki Yeterlilik Sisteminin kurulmasındaki Millî Eğitim Bakanlığı tarafından denkliği temel amaç, eğitim ile iş yaşamının nitelik talepleri sağlanan belgeler, arasında işlevsel bir bağ kurmaktır. Bu sistem Türkiye’nin g. 30/12/2008 tarihli ve 27096 sayılı Resmî küresel ekonomide rekabet edebilmesi için ihtiyaç Gazete’de yayımlanan Meslekî Yeterlilik, Sınav duyduğu nitelikli iş gücünün yetiştirilmesini sağlayacaktır ve Belgelendirme Yönetmeliği kapsamında verilen meslekî yeterlilik belgelerin alınması 5544 Sayılı MYK Kanunu Kapsamında Yer Alan Meslekler zorunludur.
5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kanunu’nun ikinci Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde maddesine göre tabiplik, diş hekimliği, hemşirelik, ebelik, Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik eczacılık, veterinerlik, mimarlık (Avrupa Birliği’nde otomatik tanınma kapsamında yer alan meslekler), Bu Yönetmeliğin amacı, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş mühendislik mesleği ile en az lisans düzeyinde öğrenimi Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre belirlenen tehlikeli gerektiren ve mesleğe giriş şartları kanunla düzenlenmiş ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışanların mesleki olan meslekler bu Kanun’un kapsamı dışında olup eğitimlerinin usul ve esaslarını düzenlemektir.
bunların dışındaki tüm meslekler kapsamda yer almaktadır.
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Çalışanlar İçin Zorunlu Belgeler
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmeliğin 6. maddesine göre;
a. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na göre verilen diploma, bitirme belgesi, yetki belgesi, sertifika, bağımsız işyeri açma belgesi, kalfalık, ustalık ve usta öğreticilik belgelerinden birisi, b. 12/3/2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre mesleki eğitim kursları veya mesleki eğitim modülü/kursları ile eşit süreli olmak koşuluyla işbaşı eğitim programları sonucu alınan belgeler, c. Millî Eğitim Bakanlığı veya Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurumlarca verilen operatör belgesi ve sürücü belgesi, ç. 11/7/2002 tarihli ve 24812 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesinin Verilmesi Esas ve Usullerinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında alınan ateşleyici yeterlilik belgesi, d. Kuruluş kanunlarında veya ilgili kanunlarca yetkilendirilmiş kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen eğitim faaliyetleri sonucunda verilen belgeler,