Uluslararası kabul görmüş uygulamalara göre, havaalanı Giriş tesislerinin bakım seviyelerine ve ilgili işlevlerine
1915 senesinde Almanya’da havacıları test etmek için bölünmesi üç farklı seviyede ele alınmaktadır. tıbbi servise başlanılmıştır. İlerleyen yıllarda, yetişmiş pilotlar arasında yaşanan kayıpların, %90’nının pilotların Seviye I Bakımı: Uçuş hattının bulunduğu alanda aslında fiziksel durumundan kaynaklanan kusurların gerçekleştirilen bakımlarda; küçük onarım, sistem sonucu olduğu belirlenmiştir. Bu kayıp uçmak için gerekli kontrolleri, uçak iç temizliği, yakıt ve malzeme ikmali yer tıbbi standartların oluşmasına zemin teşkil etmiş, uçmanın alır.
insan fizyolojisinde meydana getirdiği etkileri ortaya Teknik ekipler arasında uçak iç işçileri, yer ekipmanları çıkartacak yoğun bir çalışmaya başlangıç oluşturmuştur. operatörleri, petrol ve yakıt sistemleri teknisyenleri ve Bu durum ‘Havacılık Tıbbı’nın gerçek başlangıcı olarak çeşitli müfettişler bulunmaktadır. kabul edilebilir. Tüm hava koşullarında vardiyalı ve açık havada Uçuş ekibi toplam havacılık iş gücünün sadece gerçekleştirilen çalışma, ağırlıklı olarak manuel olarak %10-15’ini yer personeli % 85-90’ını teşkil eder. yapılmaktadır. Potansiyel tehlikeler arasında gürültü ve
titreşim, radyo frekansı (RF) radyasyonu, iyonlaştırıcı Havacılığın Kapsamı radyasyon, sert hava koşulları ve ergonomik ve “Havacılık Sağlığı ve Güvenliği” yalnız uçuş ekibini değil psikososyal faktörler belirtilebilir. sektördeki tüm çalışanları kapsamak zorundadır. Çünkü sektör içerisinde meydana gelecek bir ihmalin veya Seviye II Bakımı: Büyük hangarlarda gerçekleştirilen sonucunda yaşanacak bir kazanın etkileri sektörün bakımlardır. Seviye I’e göre daha kapsamlı onarım ve bütününü etkilemektedir. revizyonu içermekle beraber uçak sistemleri üzerinde yapılmaktadır. Uçuş saatleri, iniş, üretici talimatları ve Havaalanı planlanan periyodik bakım temel alınarak gerçekleştirilen
Havacılık havalimanları, uçaklar, hava yolları, hava ve 3 haftaya kadar süren bir revizyonu kapsar. trafiğinden oluşan bir sistemler sistemidir (Kitabınızın Bu bakımda, uçağın sistemleri ve aksesuarları da 133. sayfasında Şekil 5.1’de gösterildiği gibi). çıkartılarak denetlenmekte ve küçük atölyelerde elden Havaalanını; kontrol kulesi operatörleri, itfaiye, güvenlik geçirilmektedir. Uçak sistemleri, uygun teknik ekipler personeli, polis, bakım ve onarım, kargo hizmetleri, yer tarafından bütünüyle sökülür. Boyama, işleme, kaynak, taşımacılığı, uçak sanitasyon ve hijyen, gıda hizmetleri ve tahribatsız test ve temizlikten sorumlu diğer ekipler de bagaj taşımanın yer aldığı büyük bir fabrika olarak düşü- revizyonda yer almaktadır. nülebilir. Seviye III Bakımı: Bağımsız atölyelerde gerçekleştirilen Havaalanını, üst üste gelen yetki ve sorumluluk alanlarına bakımlardır. Sistemlerin sökülmesi, bileşenlerine ve sahip entegre bir birim olarak değerlendirmek gerekir ekipmanlara ayrıştırılarak temel bakım ve revizyon (Kitabınızın 134. sayfasındaki Şekil 5.2). çalışmalarını kapsar. Karşılaşılabilecek risklerin yönetimi, havaalanının tüm İşçiler uçak gövde onarımı, metal işleme, kaynak ve personeli tarafından ortak bir anlayışla başarılı bir şekilde lehimleme, elektro-kaplama ve boyama gibi çok sayıda yürütülmesine olanak tanınmalıdır. FAA tarafından işlemde rol almaktadır. Bu nedenlerle, havaalanı önerilen 5 Adımlı Risk Analizi aşağıdaki sıra ile çalışanları potansiyel olarak daha geniş bir kimyasal ve yürütülmelidir. fiziksel tehlikelere maruz kalmaktadır. • Sistemin tanımlanması Havaalanı Yer Hizmetleri • Tehlikelerin belirlenmesi • Risklerin analiz edilmesi Gıda Hizmetleri: Bu alanda işçiler için en büyük tehlikeyi termal stres, sabunlar ve deterjanlar nedeniyle karşılaşılan • Risklerin değerlendirilmesi cilt tahrişleridir. • Risklerin azaltılması Kargo: Yüklemenin bir kısmının işçiler tarafından elle Havaalanı Bakım Atölyeleri ve Bakım Seviyeleri taşınması sonucu, kasların bir kısmı aşırı efor altına
Havaalanı bakım faaliyetlerinde yapılacak risk analizinin girmekte ve bu da kas-iskelet sistemi bozukluklarını birinci basamağı, iş yerindeki olası sağlık ve güvenlik özellikle bel ağrılarını beraberinde getirmektedir. tehlikelerinin tanımlanması ve belirlenmesi ile bir bilgi havuzu oluşturulmasıdır. Kapsamlı bir analiz aşağıdaki Diğer karşılaşılan bir problem de taşınan kargonun unsurlardan meydana gelir: kimyasal muhteviyatı ile ilgilidir. Bu tür maddeler uluslararası kabul görmüş bir kodlama sistemine göre • Endüstriyel süreçlerin incelenmesi dokuz kodlama grubu altında sınıflandırılır. Her grup, • Tehlikeli maddelerin belirlenmesi uyumluluk yönetmeliklerine uygun olarak depolandığı • Çalışma ortamının incelenmesi özel bir alana ayrı ayrı taşınır. İşçilerin sızıntı kimyasallara • İş uygulamaları ve işçi-iş etkileşimleri. maruz kalma olasılığının düşük olduğu söylenebilir.
Ayrıca daha fazla risk taşıyan radyoaktif madde içerikli Mesleki zorluklar: Mesleki zorluklar ile ilgili iş özellikleri paketlerin sızıntıya karşı sık sık izlenmesi gerekir. arasında; yüksek iş beklentileri, düşük kontrol, iş arkadaşlarının ve denetçilerin destek eksikliği İşçilerin ve taşıyıcıların maruz kaldığı bir diğer problem belirtilebilir. de gürültü ve çevreye yayılan egzoz gazlarıdır. Kötü aydınlatma ve ayrıca çalışma esnasında karşılaşılan kayma Emek-Ödül dengesizliği: İş yerindeki emeği yüksek olan ve düşme tehlikeleri de olumsuz koşullara ilave edilebilir. fakat karşılığında düşük seviyede ödüllendirilen çalışanlar arasında strese yol açar. Ödül üç bileşenle Yukarıda ifade edilen sorunlara, çalışma sırasında maruz tanımlanmaktadır: maaş veya ücret, iş güvencesi ve kalınan yüksek orandaki stresin de eklenmesi uygun idareciler tarafından işçiye yapılan hürmet ve takdir gibi olacaktır. maddi olmayan ödüller. Yardımcı Hizmetler: Uçaklarla ilişkili olmamasına rağmen Duygusal emek: Başkalarının duygularını etkileyen dış havacılık faaliyetlerinin yürütülmesinde etkin rol oynayan görünüş üretmeye dayalı kendini kontrol çabası duygusal iş faaliyetleri arasında klima, sıhhi tesisat, bahçecilik, emektir. yangın söndürme ve güvenlik yer almaktadır. Vardiyalı çalışma: Mesleki stres ve memnuniyetsizliğin Dolayısı ile yardımcı hizmetlerde çalışan işçilerin maruz bilinen kaynaklarından bir diğeri ise vardiyalı çalışmadır. kalacakları tehlikelerin de düşünülmesi ve değerlendirilmesi gerekir. Zaman baskıları ve son tarihler: Hızlı bir tempo stresin ve zihinsel zorlanmanın en yaygın nedenlerinden biri olarak Stres Faktörleri ve Ergonomik Riskler gösterilmektedir. Zaman kısıtlamalarının dışarıdan
Stres; hayal kırıklığı, endişe, tatminsizlik, depresyon gibi kontrolü tehditkârken kendi kaderini tayin veya çevre olumsuz duygular eşliğinde yaygın ve küresel olumsuz bir üzerindeki algılanan kontrol ise stresi azaltır. durumdur. İnsan hayatı için sorumluluk: Başkalarının yaşamı ve Havaalanı Personelinde Stres ve Kaynakları refahı için sorumluluk görevi, en güçlü mesleki stres
Havacılık sektöründe stres; hava trafik ekibi, kabin ekibi faktörlerinden biri olarak seçilmiştir. Havacılık ortamında, ve yer personeli olmak üzere üç farklı grupta temel stres faktörünün, yaşam sorumluluğu nedeniyle değerlendirilmektedir. hatalara karşı en az tolerans olduğu meslekler, pilotlar, hava trafik kontrolörleri, itfaiyeciler ve acil yardım Havacılık sektöründe kamu güvenliğinin ilk adımı personelleridir. havacılık çalışanlarının çalışma koşullarının incelenmesidir. Çoğu işçide stres reaksiyonuna neden Çalışma şartlarının zorluğu: Havacılık ortamında, açık olabilecek ‘iş stresi’ aşağıdaki etkenlerle karşımıza hava yer ekipleri rahatsız edici ve hatta tehlikeli çalışma çıkmaktadır: koşullarına maruz kalabilir. Yakıt ikmalcileri, teknisyenler ve yük ve bagaj görevlileri gibi uçaklara hizmet verenler, • yetersiz iş organizasyonu, her türlü hava koşullarına maruz kalırlar. • liderlik, • yüksek iş talepleri, Afetler ve kazalar: Havacılık ortamındaki büyük felaketler • yapılan işin önemli koşullarını kontrol etme seyrektir fakat tahribatı yüksektir. Ölüme maruz kalma ve fırsatlarının olmaması, cesetlerin kurtarılması ve taşınması görevi sıklıkla travma durumunun bir parçasıdır ve kurtarma ekiplerinin sağlığı • iş yerindeki iş arkadaşları ve denetçilerin destek için bir risk teşkil eder. eksikliği, • teknik ve çevresel engeller, Ergonomik Risk Faktörleri • verilen emek ile alınan ücret arasındaki Mekanik ve elektronik makine ve aletlerle çalışan kişilerin dengesizlikler, davranış ve faaliyetlerinin incelenmesi ergonomi, olarak • müşteriler, yolcularla, iş arkadaşlarıyla, tanımlanır. Multidisipliner bir bilimdir. Psikologlar, denetçilerle ve yönetimle kurulan duygusal doktorlar, fizyologlar, mühendisler ve güvenlik uzmanları ilişkiler gibi birçok profesyonel dâhildir. Hepsi de, görevi kişiye
Yapılan araştırmalarda bu durumun kişinin sağlığında, ve kişiyi göreve uydurmak için çalışır.
stres reaksiyonlarına, yorgunluk ve tükenmişlik gibi Ergonomide antropometri, biyomekanik, bilgi işleme, problemlere yol açtığı görülmektedir. bilişsel psikoloji, tıp, fizyoloji, endüstri mühendisliği,
Yorgunluk, hem zihinsel hem de fiziksel olarak karşımıza güvenlik ve insan kaynaklarından veri ve yöntemler çıkmaktadır. İş ortamında dikkatsizlik, odaklanma kullanılmaktadır. Verimliliği ve üretkenliği artırmak, yeteneğinde azalma gibi problemlere yol açabilir. güvenliği artırmak, işçi konforunu ve sağlığını artırmak ergonominin amacıdır. Tükenmişlik, duygusal yorgunluk, dışlanma veya alay konusu olmak gibi kişinin başarısını ve profesyonel İşi personele veya personeli işe uydurmak: İş içeriği ve etkinliğini azaltan bir durum olarak kendini gösterebilir. gereksinimleri, bir görevi veya işi tanımlarken göz önünde
bulundurulması gereken en önemli faktörlerdir. İşi Elektromanyetik spektrumun mikrodalga kısmı, yapmak için gerekli olan becerilere sahip bireyler daha havacılıkta radar, navigasyon, izleme ve iletişim için sonra belirlenmelidir. kullanılır. Isınma etkileri ve dokunun hasar oluşmadan önce biriken ısıyı dağıtamamasından dolayı dokuya zarar Teknoloji ilerledikçe insan, kişi-makine sisteminde bir verebilir. kontrol işlevi görmeye başladı. Kişi-makine sistemindeki insan faktörü, çalışanların işteki performansını etkileyen Kaynak işlemlerinde ultraviyole (UV) ve kızılötesi (IR) birçok bireyler arası ve bireysel değişkenliğe sahiptir. Bu ışınlara maruz kalma meydana gelebilir. UV ve IR’i değişkenliğin nedenlerinden bazıları aşağıda filtreleyen uygun bir cam ile uygun gözlük kullanılması verilmektedir. kaynak yapanlara koruma sağlamaktadır.
• yaş, cinsiyet ve sağlık durumu, Kimyasal Tehlikeler
• eğitim ve işe uyum sağlama dâhil uygunluk Havacılık alanında özellikle bakım faaliyetleri içerisinde faktörleri, bulunan işçiler otuzdan fazla kimyasala maruz • motivasyon, kalmaktadır. Bu kimyasallar doğrudan ciltle temas ettiği • sosyolojik faktörler ve gibi solunum yoluyla da temas etmekle tehlike arz etmek- • işin doğası tedir. Kitabınızın 145. sayfasında Tablo 5.1’de kimyasal tehlike arz eden malzemeler verilmiştir. İş Analizleri: İş analizi, psikofizyolojik değişkenleri, iş gereksinimlerini ve çevresel faktörleri dikkate alır. İş Boya işlerinde çalışanların maruziyetini bu kimyasallar yerinde yapılan değişiklikleri takip etmek için periyodik iş için izin verilen maruziyet seviyelerinin altında tutmak analizine ihtiyaç vardır ve aşağıdaki bilgileri içerir: için mühendislik kontrollerinin sağlanması ve boyacılar için yeterli solunum koruması ve ekipmanı sağlaması • İş istasyonunun adı gerekmektedir. Bakım çalışanlarının, tehlikeli maddelerle • İş tanımı çalışırken yeterli koruyucu giysi kullanması ve havacılık • İşin gerçekleştirilmesiyle ilgili teknolojik süreç bakım teknisyenlerinin çalışma ortamlarının güvenli hâle • İş istasyonunun çevresel koşulları getirilmesi zaruridir. • Operatörün ihtiyaç duyduğu fiziksel çaba • Nöropsikolojik gereksinimler Biyolojik Tehlikeler
• İnsan duyularının katılımı Hava taşıtları üzerindeki olası biyolojik maruziyet • Operasyonun çevresel durumu kaynakları aşağıda verilmektedir:
• Ustabaşının soruşturma altındaki iş • Gemide hazırlanan veya ithal edilen gıdalar istasyonundaki maruziyetlere ilişkin iş • Su hakkındaki görüşü • Yer personelinin tuvaletleri ve su havuzlarını • Özet ve sonuçlar temizleyerek ve sıhhi tesisat sistemi üzerinde
Manyetik, Kimyasal, Biyolojik ve Biyomekanik çalışarak maruz kalabileceği atık Tehlikeler ve Yer Kazaları • Taşıma sırasında kapların hasar görmesi durumunda kazara açığa çıkabilecek biyolojik Havacılık faaliyetlerinin gerçekleştiği ortamlarda maruz olarak aktif malzemeler kalınan tehlikeler 4 farklı alan özelinde incelenir. • Taşınan hayvanlar ve sinekler, pireler,
• Manyetik ve radyoaktif tehlikeler sivrisinekler, sıçanlar vb. gibi önemli halk sağlığı • Kimyasal tehlikeler sorunlarına neden olan bir dizi bulaşıcı hastalığı • Biyolojik tehlikeler yayabilen canlılar.
• Biyomekanik tehlikeler Kitabın 146. sayfasında Tablo 5.2’de taşınan virüs ve
Manyetik ve Radyoaktif Tehlikeler parazitler ve hava yolu operasyonları ile bulaşabilecek hastalıklar belirtilmektedir. Güvenlik seviyesi havacılık bakımında mükemmel olmasına karşın, endüstriyel hijyen programları asla Gıda kaynaklı hastalıkları önlemek için, gıda akış hattı gevşetilmemelidir. X-ışını makineleri periyodik zinciri boyunca kalite kontrolü yapılma, yiyeceklerle muayeneden geçmelidir. İşçiler, genellikle uygun kalınlıkta çalışan kişiler, özellikle gıda zinciri tarafından kurşun veya beton zırhlarla ile korunmalıdır. İşçiler taşınabilecek bulaşıcı hastalıklardan arınmış olmalıdır. dozimetri rozetleri takmalı ve periyodik tam kan sayımı Önemli bir hastalık kaynağı da sudur. Kabul (CBC) yaptırarak biyomedikal izleme sağlanmalıdır. edilebilirliğini sağlamak için havalimanı su kaynağı Lazer, havacılıkta radar ve iletişim cihazları için kullanılır. sürekli izleme ve örneklemeye tabi olmalıdır. Hava Lazer ışınları o kadar yüksek termal yoğunluğa sahiptir ki taşıtına su sağlayan personel tıbbi açıdan uygun olmalı ve ciltte ve gözde ciddi yanıklara sebep olabilir. Bu ışın hava taşıtı atık işlemlerinde bulunmamalıdır. Onaylı bir kaynağının uygun şekilde konumlandırılması ve uygun kamu hizmetinden su temin edilmezse, uçuştan önce gözlük bulundurulması gerekir. klorlama ile su arıtma yapılmalıdır.
Biyomedikal Tehlikeler Havacılık yer personelindeki kazaların başlıca nedeni, Fırlatma Koltukları: Bu koltuklar, iş tamamlandığında kaymalar ve düşmelerdir. Kayma olaylarını ve kazaları devre dışı bırakılması ve yeniden devreye alınması önlemek için yer personelinin, sürtünme yüzeylerini gereken titiz bir bakım gerektiren karmaşık değiştirme olasılığının olduğu alanlardan haberinin olması elektromekanik cihazlardır. gerekir.
Koltuğun kazara ateşlenmesi ciddi şekilde yaralanmalara Genellikle beklenmedik nesneler yolda bırakıldığında neden olduğu için yer personeli bu tür olasılıklara karşı burkulma meydana gelir. Uçağın dışında yerde veya yerde uyanık ve son derece dikkatli olmalıdır. yatan gevşek teller veya nesneler bırakılmamasına dikkat edilmelidir. Korkuluklar ve uygun şekilde tasarlanmış Kaldırma ve Taşıma: Askerî operasyonlar, özel kargo yüzeyler, merdivenler ve rampalar düşmeyi önlemeye teslimatı ve hava indirme veya nakliye için hazırlık yardımcı olacaktır. gerektirmektedir. Bu görevlerde yer alan yer personeli, doğru kaldırma ve taşıma prosedürlerini uygulamalıdır. Kaldırma ve taşıma kazalarını önlemek için, malzeme Mevcut olduğunda özel kaldırma ve taşıma cihazları taşıyıcıların kişisel güç sınırlarını test ettirmeleri ve bu kullanılmalıdır. rakamın %50’si ile nesneleri kaldırmakla sınırlandırılması önerilmektedir. Aşırı Hava ve Rakıma Maruz Kalma: İklimlendirme süresi 1 ila 3 hafta arasında değiştiğinden, özellikle iklimlendirme sürecinde uygun çalışma ve dinlenme döngülerine izin vermek için yeterli insan gücü olmalıdır.
Kimyasal Koruyucu Ekipman: Tehdit önemli olduğunda, yer personelinin tüm bakım işlemlerini ve uçağın silah yüklemesini tam kimyasal koruyucu donanımla yapması gerekecektir.
Uçuş hekimleri çalışma-dinlenme döngüsüne özel dikkat göstermeli, gerektiğinde kısaltmalı ve ayrıca yer personelinin sıcak çarpmasını önlemek için yeterli sıvı değişimine sahip olmasını sağlamalıdır.
Havacılıkta yer kazaları: Karmaşık bir ortam, yer kazaları için önemli bir risk taşır. Sistem arızası (mekanik, elektrik, elektronik), insan arızası veya her ikisi nedeniyle kazalar meydana gelebilmesine rağmen, kazaların çoğu insan hatasındandır. Kaza incelemesi ergonomik yaklaşım, insan ve teknolojik çevre etkileşimindeki problemleri tespit etmeye yöneliktir. Sürecin ana bileşenleri kaza inceleme ve analizidir.
Kaza incelemesi ve analizi: Kaza incelemesinin amacı, bilgileri toplamak ve bu bilgiyi başka bir kazayı önlemek için kullanmaktır. Kazaya karışanların ve ayrıca tanıkların hafızasında gerekli kanıtlar ve bilgiler netleştiğinde süreç başlatılmalıdır. Hızlı bir müdahaleyi kolaylaştırmak için, bir kaza durumunda kullanıma hazır kaza inceleme kitinin hazır olması tavsiye edilir.
Kaza analizinin amacı ise kazaya neden olabilecek tutarsızlıkları tespit edebilmek için iş gereksinimlerini operatörün yeteneği ile karşılaştırmaktır.
Yer kazalarının yaygın nedenleri: Meydana gelen kazalar beş ana kaza kategorisinden birine göre sınıflandırılır:
1. Kaymalar, takılmalar ve düşmeler 2. Malzemenin taşınması, kaldırılması ve taşınması sırasında yaşanan kazalar 3. Yukarıda listelenen tehlikelerin yol açtığı kazalar 4. Makine kazaları 5. İşe gidip gelirken meydana gelen ulaşım kazaları