İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş Hijyeninde çalışanların iş İş Hijyeninde Gürültü, Titreşim ve Toz Risk yerlerinde tozdan kaynaklı ortaya çıkabilecek risklerin Etmenleri önlenebilmesi amacıyla, tozla mücadele etmek ve bu
İş Sağlığı ve Güvenliğinde “İş Hijyeni” çalışma alanı işlerde çalışanların tozun etkilerinden korunmalarını içerisinde ana başlıklar olarak fiziksel, kimyasal, sağlamak için kural ve müeyyideler bulunmaktadır. biyolojik, psikososyal ve ergonomik risk etmenleri yer İşveren, her türlü tozun meydana geldiği iş yerlerinde almaktadır. Bu genel başlıklar altında ise gürültü, titreşim, çalışanların toz maruziyetini önlemek ve çalışanların toz toz, radyasyon, asbest ile bazı biyolojik, kimyasal ve ile ilgili tehlikelerden korunması için gerekli tüm kanser etkenleri bulunmaktadır. İş Hijyeninin varlık koruyucu ve önleyici tedbirleri almakla yükümlüdür. sebebi, çalışma ortamlarında bu risk etmenlerinin İşveren, çalışanlarının sağlık ve güvenliğini tehlikeye tanınması, değerlendirilmesi ve kontrolüdür. atacak, iş yerinde bulunan tozlardan kaynaklanan olumsuz Belirli seviyenin üzerinde basınç oluşturan ve zaman etkileri belirlemek üzere, 6331 sayılı “İş Sağlığı ve içinde işitme sistemini olumsuz etkileyen seslere gürültü Güvenliği Kanunu” ve “İş Sağlığı ve Güvenliği Risk denmektedir. Gürültünün ölçü birimi Desibel (dB) olup, Değerlendirmesi Yönetmeliği” hükümlerine uygun şekilde işitme eşiği 0 desibel, ağrı eşiği 140 desibeldir. Ölçüm risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. “dozimetre” ile dB(A) cinsinde yapılır ve çalışma ortamı Tozlu işlerde yapılacak risk değerlendirmesinde aşağıda ile çalışanın maruziyetini gösterir. belirtilen hususlar özellikle dikkate alınır: “Toz” terimi ise belli süre havada asılı kalabilen çeşitli büyüklükteki katı taneler için kullanılır. Toz, iş yeri ortam • Çalışanların ortamda bulunan tozun çeşidi, havasına yayılan veya yayılma potansiyeli olan • Ortamda bulunan tozun sağlık ve güvenlik parçacıklarıdır. Tozlar çeşitli organik ve inorganik yönünden tehlike ve zararları, maddelerden aşınma, parçalanma, öğütme, yanma sonucu • Maruziyetin düzeyi, süresi ve sıklığı, oluşan ve büyüklükleri 1 μm (mikron, milimetrenin binde • Mesleki maruziyet sınır değerleri, biri, metrenin milyonda biri,1x10-6 m) ile 100 μm • Toz ölçüm sonuçları, arasında değişen kimyasal özellikleri kendisini oluşturan • Alınması gereken önleyici tedbirleri, kimyasal maddenin yapısına benzeyen maddelerdir. • Varsa daha önce yapılmış olan sağlık göze- timlerinin sonuçları. Çalışma esnasında, çalışanın maruz kaldığı gürültü, toz, radyasyon, titreşim gibi aklınıza gelebilecek her türlü dış Tozlar için mesleki maruziyet sınır değerleri, mevzuatta etkiyi ölçüp takip eden alete genel olarak “Dozimetre” yer alan tabloda belirtilen değerlerin üstünde olamaz. denmektedir. Uygulamada, dozimetre ile genellikle çalışan Tozlu iş yerlerinde toz oluşumunun önlenmesi, tozun bir insanın çalışma sırasında ne kadar gürültüye maruz çalışma ortamına yayılmadan kaynağında yok edilmesi kaldığını ölçülmektedir. İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş veya tozun bastırılması gibi diğer yöntemler ile toz Hijyeninde çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu yoğunluğunun ilgili mevzuatta verilen değerlerin altına oluşabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle düşürülmesi için çalışmalar yapılır. Bu çalışmalar işitme ile ilgili risklerden korunmaları için asgari sonucunda toz ölçümü yenilenir ve toz yoğunluğunun gereklilikleri konusunda uyması gereken kural ve uyulması gereken değerde olduğu veya altına düştüğü müeyyideler bulunmaktadır. İşveren, çalışanların maruz tespit edildiğinde çalışma izni verilir. kaldığı gürültü düzeyini, iş yerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesinde ele alır ve risk değerlendirmesi İş Hijyeninde Radyasyon Risk Etmeni
sonuçlarına göre gereken durumlarda gürültü ölçümleri İyonlaştırıcı radyasyon, 100 nm ya da daha kısa dalga yaptırarak maruziyeti belirler. Gürültü ölçümünde boyunda veya 3x1015 Hertz ya da daha yüksek frekansta kullanılacak yöntem ve cihazlar özellikle ölçülecek olan elektromanyetik dalga veya parçacık şeklinde transfer gürültünün niteliği, maruziyet süresi, çevresel faktörler ve edilen, doğrudan veya dolaylı olarak iyon oluşturma ölçüm cihazının özellikleri dikkate alınarak mevcut kapasitesine sahip enerjidir.
şartlara uygun olur, gürültü maruziyet düzeyi ve ses İş Hijyeninde radyasyon risk etmeni hakkında temel basıncı gibi parametrelerin tespit edilebilmesi ile kavramlar bulunmaktadır. Radyasyon güvenliği, mevzuatta belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet radyasyon uygulamalarında radyasyondan korunmanın ve eylem değerlerinin aşılıp aşılmadığına karar radyasyon kaynaklarının güvenli bir şekilde verilebilmesine imkân sağlar ve çalışanın kişisel kullanılmasının sağlanmasını, kaynakların çalınması, maruziyetini gösterir. kaybolması, yetkisiz kişilerin eline geçmesi gibi durumları
İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş Hijyeninde çalışanların önlemek üzere kaynakların emniyetinin sağlanmasını, mekanik titreşime maruz kalmaları sonucu oluşabilecek kazaların önlenmesi ve olması durumunda kaza sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle işitme ile ilgili sonuçlarının hafifletilmesi için gerekli idari ve teknik risklerden korunmaları için kural ve müeyyideler tedbirleri içeren sistemdir.
bulunmaktadır.
Radyasyon uygulamaları, “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu bildirir. Radyasyon Güvenliği Komitesi, TAEK tarafından Kanunu” (TAEK) tarafından belirlenen muafiyetlerin belirlenen çalışma usul ve esaslarına göre, idari açıdan dışında kalan radyasyon kaynaklarının üretimi, kurulması, sağlık kurum ve kuruluşlarında baştabibe, il sağlık sökülmesi, bakımı, onarımı, ithali, ihracı, taşınması, satışı, müdürlüklerinde müdüre bağlı olarak çalışır. depolanması, kullanılması, bulundurulması, el değiştirme- 18 yaşını doldurmamış olanlar radyasyon kaynağı ile si, yurtdışı edilmesi ve bertaraf edilmesi faaliyetleri ile çalışılan işlerde görev alamazlar. Eğitim amaçlı olmak radyasyon tesislerine ilişkin faaliyetlerdir. Radyasyon kaydıyla, eğitimleri radyasyon kaynaklarının kullanılmasını Güvenliği Komitesi, sağlık kurum ve kuruluşlarında gerektiren 16-18 yaş arası stajyer ve öğrenciler bu nükleer tıp, radyasyon onkolojisi, radyoterapi ve radyoloji eğitimlerini sadece gözetimli alanlarda alabilir. birimlerinin her birinden en az bir radyasyon görevlisi ile idare tarafından uygun görülen diğer personelin Mesleki eğitimleri gereği radyasyon kaynağı ile çalışması katılımıyla oluşan ve radyasyon güvenliğinin zorunlu 16-18 yaş arası stajyer ve öğrenciler için etkin sağlanmasına yönelik çalışmaları yürüten birimdir. doz, göz merceği ve tüm vücut için yılda 6 mSv’i geçemez. Yetkilendirme, radyasyon uygulamalarını yürütenlerin ve uygulama koşullarının radyasyon güvenliği açısından İş Hijyeninde Asbest ve Biyolojik Risk Etmenleri yeterliliğinin TAEK tarafından belirlenmesi sonucunda Asbest (diğer ismiyle amyant), jeolojik olarak lifsi kristal uygulanan lisanslama veya izin işlemidir. Yetkilendirilen yapısına sahip silikat (magnezyum-silikat, kalsiyum- kişi, radyasyon uygulamalarını yürütmek üzere TAEK magnezyum silikat, demir-magnezyum silikat) tarafından lisanslama veya izin verme suretiyle bileşimindeki bir grup mineralin ortak adıdır. Asbest sahip yetkilendirilen gerçek ya da tüzel kişidir. olduğu fiziksel ve kimyasal özelliklerinin bir sonucu
Tıbbi ışınlanmalarda kullanılacak cihazlar “Tıbbi Cihaz olarak gösterdiği izolasyon özelliği nedeniyle çok uzun Yönetmeliği” hükümlerine tabidir. Tıbbi ışınlamaların yıllardır kullanılmış ve “sihirli mineral” olarak bilinmiştir.
yapıldığı tesislerde kaynak ve radyasyon dozunu etkileyen Asbest lifleri havada solunur hâle geldiklerinde donanımlara ilişkin kalite kontrol ve uygulamaya özgü tehlikelidir, öldürücüdür. Solunan lifler akciğerlerde kalite temini programları oluşturulur ve yürütülür. Tanı, birikir ve sağlığa zarar verir. Bu durumda akciğerde tedavi eğitim ve araştırma amaçlı ışınlanmalarda, mesleki zedelenmeler başlar ve bu da akciğerin çalışmasını ve toplumsal sağlık taramalarındaki ışınlanmalarda engeller ve kansere yol açar. Biyolojik tehlikeler, kişilerin alacağı radyasyon dozu, TAEK tarafından mikrobiyolojik (bakteriler, virüsler, mantarlar) ve öngörülen rehber düzeylerine uygun olmalıdır. Gerek makrobiyolojik (böcekler, parazitler, bitkiler ve hayvanlar) görülen hâllerde tıbbi tanı ve tedavi altındaki hastalara tehlikelerdir. gönüllü ve bilinçli olmak koşuluyla yardım etmek isteyen veya hasta ziyareti için gelen kişilerin alacakları etkin doz, İş Hijyeninde Asbest Risk Etmeni tanı ve tedavi süresince 5 mSv değerini aşamaz. Asbestli malzemelerin gerek üretiminde gerekse
Radyasyon kaynaklarının depolanması, bakımı, onarımı, sökümünde çalışanlar, gerekli önlemlerin alınmaması kurulması, sökülmesi, değiştirilmesi, radyasyon durumunda, farkında olmadan bu maddeye maruz kaynaklarıyla çalışılabilmesi ve her türlü amaçla kalabilirler. İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş Hijyeninde bulundurulması ve kullanılması için TAEK’’den lisans çalışanların asbest söküm, yıkım, tamir, bakım, alınması zorunludur. Bu lisans, başvurusu yapılan uzaklaştırma çalışmalarında asbest tozuna kaynakların TAEK tarafından onaylanan kişilerin maruziyetlerinin önlenmesi ve bu maruziyetten doğacak sorumluluğu altında ve başvuruda belirtilen adresteki sağlık risklerinden korunması, sınır değerlerin ve diğer faaliyetini kapsar. özel önlemlerin belirlenmesi için uyması gereken kural ve müeyyideler bulunmaktadır. Nükleer tıp, radyasyon onkolojisi ve radyoloji uygulamalarının en az ikisinin yürütüldüğü bölümleri İşveren, asbest tozuna maruziyet riski bulunan içeren sağlık kurum ve kuruluşları bünyesinde Radyasyon çalışmalarda, asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile Güvenliği Komitesi kurulur. Bu şartın sağlanamadığı çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk illerde bu komite il sağlık müdürlüğü bünyesinde değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür.
oluşturulur. Radyasyon Güvenliği Komitesinin etkin Risk değerlendirmesi yapılırken çalışanlar veya çalışmasından, radyasyon güvenliği hususlarının komiteye temsilcilerinin görüşleri alınır. Gerek görüldüğünde farklı bildirilmesinden ve komite tarafından alınan kararların asbestli malzeme ile karşılaşılması durumunda risk uygulanmasından idare sorumludur. Bu komitenin değerlendirmesi yeniden yapılır. İşveren, asbest söküm, görevlerini yürütebilmesi için gerekli olan fiziki ve idari yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma çalışmalarına her türlü imkân idare tarafından sağlanır. Komite başkanı, başlamadan önce iş planı hazırlamak ve iş yerinin bağlı komitenin asil üyeleri arasından iki yıllığına seçimle bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne iş planı belirlenir. Gerektiğinde Komite görevini etkin ve eksiksiz ile birlikte bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Sosyal yerine getirmek üzere yılda en az iki kez toplanır. Komite, Güvenlik Kurumunca tespit edilen veya Sosyal Güvenlik alınan kararları en geç beş iş günü içerisinde idareye Kurumuna bildirilen asbestoz ve mezotelyoma (akciğer,
kalp ve karın organlarını çevreleyen sırasıyla -plevra, madde veya müstahzarlar (önceden hazırlanmış, kullanıma perikard ve periton adı verilen- zarlardan orijin alan bir hazır maddeler) ile üreamin üretiminde, kömür kurumu, tümör) vakaları ile ilgili kayıtlar bu Kurum tarafından kömür katranı ve ziftinde bulunan polisiklik aromatik tutulur. hidrokarbonlara (heteroatom veya ornatik taşımayan ve kaynaşık aromatik halkalar içermeyen kimyasal bileşikler, İş Hijyeninde Biyolojik Risk Etmeni PAHlar) maruziyete neden olan işler, bakır-nikel Çalışanların iş yerindeki biyolojik etmenlere cevherinin kavrulması ve elektro rafinasyonu işleminde maruziyetinden kaynaklanan veya kaynaklanabilecek açığa çıkan toz, serpinti ve dumana maruziyete neden olan sağlık ve güvenlik risklerinin önlenmesi ve bu risklerden işler, kuvvetli asit işlemi ile isopropil alkol üretimi ve sert korunmasına için uyması gereken kural ve müeyyidelerde odun tozuna maruziyete neden olan işler, maddeler, bulunmaktadır. işlemler ve bu işlemler sırasında ortaya çıkan madde veya
İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş Hijyeninde biyolojik risk müstahzardır.
etkenleri, tüm çalışanların yaptıkları işlerden dolayı Mutajen maddeler ise solunduğunda, ağız yoluyla biyolojik etmenlere maruz kaldıkları maruz kalabilecekleri alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kalıtımsal genetik işler ile gıda üretilen fabrikalarda çalışma, tarımda çalışma, hasarlara yol açabilecek veya bu etkinin oluşumunu hayvanlarla veya hayvan kaynaklı ürünlerle çalışma, sağlık hızlandırabilecek madde veya müstahzarlar olarak hizmetlerinin verildiği yerlerde, karantina dahil morglarda tanımlanmaktadır. çalışma, mikrobiyolojik teşhis laboratuvarları dışındaki klinik, veterinerlik ve teşhis laboratuvarlarındaki çalışma, İş Hijyeninde tehlikeli kimyasal maddeler ise patlayıcı, atıkları yok eden fabrikalarda çalışma ve kanalizasyon, oksitleyici, çok kolay alevlenir, kolay alevlenir, alevlenir, arıtma tesislerindeki çalışma gibi biyolojik etmenle toksik, çok toksik, zararlı, aşındırıcı, tahriş edici, alerjik, doğrudan çalışılmayan veya biyolojik etmenin kanserojen, mutajen, üreme için toksik ve çevre için kullanılmadığı ancak, çalışanların biyolojik etmene tehlikeli özelliklerden bir veya birkaçına sahip maddeleri maruziyetine neden olabilecek tüm işleri kapsar. ve müstahzarları veya yukarıda sözü edilen sınıflamalara girmemekle beraber kimyasal, fiziko-kimyasal veya İş Hijyeninde biyolojik etmenler, enfeksiyon risk düzeyine toksikolojik özellikleri ve kullanılma veya iş yerinde göre aşağıdaki dört risk grubunda sınıflandırılır: bulundurulma şekli nedeni ile çalışanların sağlık ve
• Grup 1 biyolojik etmenler güvenliği yönünden risk oluşturabilecek maddeleri veya mesleki maruziyet sınır değeri belirlenmiş maddelerdir. • Grup 2 biyolojik etmenler • Grup 3 biyolojik etmenler Kanserojen veya mutajen madde olarak “Tehlikeli • Grup 4 biyolojik etmenler Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması, Ambalajlanması ve Etiketlenmesi Hakkında İşverenler, grup 3 veya grup 4 biyolojik etmenlere maruz Yönetmelik”te yer alan sınıflandırma dikkate alınır. kalan çalışanların listesini, yapılan işin türünü, mümkünse Ayrıca Dünya Sağlık Örgütü tarafından yayımlanmış olan hangi biyolojik etmene maruz kaldıklarını ve maruziyetler, listeler de dikkate alınabilir. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları, uygun bir şekilde tutar. Bu liste ve kayıtlar, maruziyet sona erdikten sonra en az İş Sağlığı ve Güvenliği ve İş Hijyeninde iş yerinde on beş yıl saklanır, ancak aşağıda belirtilen enfeksiyonlara bulunan, kullanılan veya herhangi bir şekilde işlem gören neden olabilecek biyolojik etmenlere maruziyet söz kimyasal maddelerin etkilerinden kaynaklanan mevcut konusu olduğunda, bu liste, bilinen son maruziyetten sonra veya ortaya çıkması muhtemel risklerden çalışanların en az kırk yıl boyunca saklanır. sağlığını korumak ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak için uyması gereken kural ve müeyyideler bulunmaktadır. Grup 4 biyolojik etmenler, insanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma İşveren, iş yerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde yöntemi bulunmayan biyolojik etmenlerdir. Grup 4 bulunması hâlinde, çalışanların sağlık ve güvenliği biyolojik etmenlerle ilgili tanı hizmeti veren laboratuvarlar yönünden olumsuz etkilerini belirlemek üzere, İş Sağlığı için, hizmetin içeriği hakkında başlangıçta bildirimde ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği bulunulur. İşyerinde bildirimi geçersiz kılan, proses veya hükümlerine uygun şekilde risk değerlendirmesi yapmakla işlemlerde sağlık veya güvenliği önemli ölçüde yükümlüdür. etkileyecek büyük değişiklikler olduğunda, bildirim yeniden yapılır.
İş Hijyeninde Kanserojen ve Kimyasal Risk Etmenleri
Kanserojen maddeler; solunduğunda, ağız yoluyla alındığında, deriye nüfuz ettiğinde kanser oluşumuna neden olabilecek veya kanser oluşumunu hızlandırabilecek