Afet ve Acil Durumlarda İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi

Afet ve acil durum faaliyetlerinde görevli ve çalışanların tutumları, algıları, yetkinlikleri ve davranışları bu alandaki güvenlik kültürünün oluşmasına katkıda bulunacak en önemli etkenlerdir. 

İş sağlığı ve güvenliği açısından ele alındığında afet ve acil müdahale ekiplerinin yaptığı işlerin, tehlikeli / çok tehlikeli meslekler sınıfına girdiği söylenebilir.

Doğal olarak oluşan bir olayın, afet veya acil bir durum olarak nitelendirilmesi ancak bu olayların sonuçları itibariyle normal ve çalışma hayatını etkileme boyutuna bağlıdır.

Afete yol açan büyük çaplı tehlike ve olaylar sonucun ikincil bir veya daha fazla afet ve acil durumun ortaya çıkması ikincil afet olarak nitelendirilmektedir. 

İster doğal ister insan isterse teknolojik kaynaklı bir olay olsun, afet etkilerinin azaltılmasının, risk değerlendirmesinde sıklıkla kullanılan zarar görebilirliğin azaltılması ile doğrudan ilgili olduğu bilinmektedir.

5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’da, acil durum  ‘Toplumuntamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olaylar ve bu olayların oluşturduğu kriz hâli’ olarak tanımlanmıştır.

Binaların ‘Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te ise acil durum; ‘afet olarak değerlendirilen olaylar ile dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt ve çeşitli sebeplerle meydana getirilen olayların yol açtığı haller’ olarak tanımlanmaktadır.

Afet ve acil durum yönetim sistemine yeni girmiş bir kavram olan karmaşık acil durum, çok sayıda farklı tehlikenin sonucunda veya çoğunlukla hem doğal hem de insan kaynaklı nedenlerle farklı kırılganlık nedenlerinin karmaşık bir kombinasyonu sonucunda meydana gelebilecek bir afettir. 

Afet yönetiminin en temel, aslında birbirlerinden farklı anlamlara sahip ancak birbiriyle etkileşim hâlinde olan iki kavram Tehlike ve Risktir. 

Hyogo Çerçeve Eylem Planı’nda Tehlike ‘Can kaybı veya yaralanma,
mal zararı, sosyal ve ekonomik aksama veya çevrenin bozulmasına neden olabilecek, zarar verme potansiyeli olan fiziksel olay, olgu veya insan faaliyeti' olarak tanımlanmıştır. 

Afet risk yönetimi tehlike, maruziyet ve zarar görebilirlik kavramları dışında yeni getirilen başa çıkma kapasitesi kavramıla doğrudan ilişkili olarak tanımlanıyordur.

Zarar görebilirlik: literatürde, ‘Potansiyel bir olayın meydana gelmesiyle toplumun uğrayabileceği olası ölüm, yaralanma, hasar, yıkım ile kayıp ve zararların bir ölçütü; Bir başka deyişle toplumun baş edebilme kapasitesinin tersidir.’ şeklinde ifade edilmektedir? 

Can ve mal güvenliğinin sağlanması; çevrenin, tarihî, kültürel ve doğal varlıkların korunması; meydana gelebilecek zincirleme olayların ve ikincil afetlerin önlenmesi ve hizmet / iş sürekliliğinin aksamaması için gerekli önlemlerin alınması afet ve acil yardım planlarının başlıca hedeflerindendir. 

2005 – 2015 yılları arasında afetlerin neden olduğu zararların azaltılmasını amaçlayan Hyogo Çerçeve Eylem Planı ( HÇEP ) 2005 yılında Japonya’nın Kobe kentinde düzenlenen 2. Afetlerin Azaltılması Dünya Konferansı’nda sunulmuş ve Birleşmiş Milletlere üye 168 ülke tarafından onaylanmıştır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nu ve bu Kanun’dan sonra onu destekleyici nitelikte yürürlüğe giren yönetmeliklerden birisi olan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında her iş yerinin acil durum planı hazırlaması ve uygulaması zorunlu hâle getirilmiştir.

İş sürekliliği yönetimi, organizasyonu, kurum ve kuruluşların faaliyetlerini, herhangi bir felaket, kriz ve afet durumunda önceden belirlenen seviyede yürütebilme becerisidir. 

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle Kanun kapsamındaki bütün iş yerleri iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları yapmakla yükümlü tutulmuştur.

‘İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’ 18 Haziran 2013 tarih ve 28681 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 

Yılda en az bir kere olmak üzere, mümkünse daha fazla sayıda, tüm personelin katıldığı
tatbikatlar düzenlenmelidir. 

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te acil durum planları: Acil durumlarda yapılacak müdahale, koruma, arama-kurtarma ve ilk yardım iş ve işlemlerinin nasıl ve kimler tarafından yapılacağını gösteren ve acil durum öncesinde hazırlanması gereken planlar, şeklinde tanımlanmıştır.