İşverenin Yükümlülükleri I

İşverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama konusundaki yükümlülükleri işverenin işçiyi gözetme borcu içinde yer almaktadır.

İSGK’da işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğu ifade edildikten sonra bu kapsamda mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil olmak üzere her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapacağı belirtilmiştir (İSGK m.4/1, a). TBK m.417/2’de de “İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.” ifadesi yer almaktadır.

İşverenin her türlü önlemi almak ve gerekli araç ve gereçleri sağlama yükümlülüğünde alınacak önlemler açısından bir sınırlama getirilmemiştir . Dolayısıyla, işverenin sadece mevzuatta öngörülen önlemleri alması yeterli olmayacak, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı önlemleri de almakla, gelişmeleri sürekli izlemekle ve uygulamakla yükümlü olacaktır

İşverenin "her türlü önlemi alma yükümlülüğü" bakımından ekonomik durumunun yetersizliği, bilimsel ve teknolojik gelişmeleri bilmemesi, benzer işyerlerinde de önlemlerin alınmıyor olması gibi gerekçeler onu sorumluluktan kurtarmayacaktır. 

İşveren, “İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.” (İSGK m.4/1, b).

İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği alanında işyerinde bütün önlemleri almış olsalar bile çalışanlar bu önlemlere uymadıkları zaman alınan önlemlerin bir anlamı
olmaz. Bu nedenle, sadece önlemlerin alınması yeterli olmayıp aynı zamanda çalışanların bu önlemlere uymalarını sağlamak amacıyla denetim yapılması da son derece önemlidir. Çalışanlar kullanmaları gereken koruyucu malzemeyi hareketlerini sınırladığı, işlerini yavaşlattığı gibi gerekçelerle kullanmamakta, işin
yapılması sırasında uyulması gereken kuralları göz ardı edebilmektedirler. Bu nedenle, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almasının dışında çalışanların bu önlemlere uymasını sağlamak amacıyla denetim yapması önem taşımaktadır.

İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanması amacıyla çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ile 10 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirmekle yükümlüdürler (İSGK m.6/1, a).

İşveren, çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak yerine getirebilir. Ayrıca, belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması durumunda tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak, bu hizmetin yerine getirilmesini kendisinin de üstlenmesi mümkündür. Belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyeri işverenleri veya işveren vekili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca(ÇSGB) ilan edilen eğitimleri tamamlayarak işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilirler.

İşverenler iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlamak amacıyla iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri olarak adlandırılan iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelini görevlendirmekle yükümlüdürler. İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri olarak adlandırılmaktadır.

İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, ÇSGB ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemana denir.

İşyerlerinin tehlike sınıfına bağlı olarak görevlendirilecek olan iş güvenliği uzmanlarından (C) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli sınıfta, (B) sınıfı belgeye sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda, (A) sınıfı belgeye sahip olanlar ise bütün tehlike sınıflarında yer alan işyerlerinde çalışabilirler. İşyerinde çalışan sayısına bağlı olarak birden fazla iş güvenliği uzmanının görevlendirilmesi
gereken işyerlerinde, tam süreli olarak görevlendirilen iş güvenliği uzmanlarından sadece bir tanesinin işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip olması yeterlidir.

-Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 10 dakika,
- Tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 20 dakika,
- Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 40 dakika görev yaparlar.

İGUY m.9’da iş güvenliği uzmanlarının görevleri beş başlık altında rehberlik, risk değerlendirmesi, çalışma ortamı gözetimi, eğitim, bilgilendirme ve kayıt ile ilgili birimlerle işbirliği olarak düzenlenmiştir.

İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin İSGGM tarafından kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan iş sağlığı ve güvenliği kayıt, takip ve izleme programıdır.

İş güvenliği uzmanı, işyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi hâlinde işin durdurulması için işverene başvurur. İş güvenliği uzmanının işi durdurma yetkisi bulunmamaktadır. Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapar, gerekli bilgi ve belgelere ulaşır ve çalışanlarla görüşür. Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dahilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak da
iş güvenliği uzmanlarının yetkileri arasındadır.

İSGK’ya göre, iş güvenliği uzmanlarının hak ve yetkileri, görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle kısıtlanamaz. Bu kişiler, görevlerini mesleğin gerektirdiği etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içerisinde yürütür. İş güvenliği uzmanı, görev aldığı işyerinde göreviyle ilgili mevzuat ve teknik gelişmeleri göz önünde bulundurarak iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili eksiklik ve aksaklıkları, tedbir ve tavsiyeleri belirleyip işverene yazılı olarak bildirir. Eksiklik ve aksaklıkların düzeltilmesinden, tedbir ve tavsiyelerin yerine getirilmesinden işveren sorumludur. Bildirilen eksiklik ve aksaklıkların acil durdurmayı gerektirmesi veya
yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı ve benzeri acil ve hayati tehlike arz etmesi, meslek hastalığına neden olabilecek ortamların bulunmasına rağmen
işveren tarafından gerekli önlemlerin alınmaması hâlinde bu durumu iş güvenliği uzmanı ÇSGB’nin yetkili birimine varsa yetkili sendika temsilcisine yoksa çalışan temsilcisine bildirir. Bu bildirimden dolayı iş güvenliği uzmanının iş sözleşmesine son verilemez ve bu kişiler hiçbir şekilde hak kaybına uğratılamaz. Aksi takdirde, işveren hakkında bir yıllık sözleşme tutarından az olmamak üzere tazminata hükmedilecektir.

İşyeri hekimlerinin işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına bağlı olarak işyerindeki çalışma süreleri İHY m.12’de düzenlenmiştir.

Buna göre,
a. Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 5 dakika,
b. Tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 10 dakika,
c. Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda çalışan başına ayda en az 15 dakika işyeri hekimleri işyerinde görev yaparlar.

İşyeri hekimi, işyerinde bulunması durumunda diğer sağlık personeliyle birlikte çalışır. İHY m.9’da, işyeri hekimlerinin görevleri açıkça düzenlemiştir ve rehberlik, risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi, eğitim, bilgilendirme ve kayıt ile ilgili birimlerle işbirliği başlıkları altında ifade edilmiştir.

İşyeri hekimlerinin görevlerini yerine getirirken sahip olduğu yetkileri vardır. İşyeri hekimi, işyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi hâlinde işin durdurulması için işverene başvuruda bulunur. İşyeri hekiminin de iş güvenliği uzmanı gibi işi durdurma yetkisi yoktur. Ayrıca, görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapar, gerekli bilgi ve belgelere ulaşır ve çalışanlarla görüşür. Bunların dışında görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dahilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği de yapar

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görevlendirilmek üzere ÇSGB tarafından belgelendirilmiş hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni ve çevre sağlığı teknisyeni diplomasına sahip kişiler ile ÇSGB tarafından verilen işyeri hemşireliği belgesine sahip kişilere diğer sağlık personeli denir.