İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi ve Uygulaması

İş sağlığı ve güvenliği kültürünün gelişmemiş olmasına bağlı olarak iş sağlığı ve güvenliğine gereken önemin verilmemesi, iş sağlığı ve güvenliğinin maddi bir maliyet unsuru olarak görülmesi, yasalardaki dağınıklık, denetim eksiklikleri ve eğitim eksikliği ve yetersizlikleri gibi nedenlerden dolayı.

Çünkü eğitim öncelikle insanlara kendine güven duygusu aşılayarak geleceğe daha güvenli adımlarla yürümesini sağlayan bir araçtır. Eğitim, önceden belirlenmiş amaçlara göre insanlara bilgi verilerek yetenek ve becerilerin gelişmesini sağlayan ve aynı zamanda düşünce yapısını besleyerek davranışları da değiştirebilen planlı faaliyetlerdir.

Çünkü iş güvenliği kavramı daha çok işçi sağlığının etkileneceği işyerinde çıkabilecek teknik risklerin önlenmesine yönelik tedbirleri kapsarken iş sağlığı kavramı ise çalışanların hastalanmalarını ve sağlıklarını kaybetmelerini önlemek üzere gerekli sağlık tedbirlerinin alınmasına odaklanmaktadır.

Güvenlik kültürü oluşturmak, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını azaltmak veya ortadan kaldırmak, çalışanları yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek, çalışanları karşı karşıya bulundukları mesleki riskler konusunda uyararak onlara bu risklere karşı alınması gerekli önlemleri öğretmek, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliği bilinci oluşturarak uygun güvenli davranış özelliklerini kazandırmak” şeklinde sıralanabilir.

Yaşadığımız dönem bilgi toplumu olarak adlandırılır. ve her toplumsal dönemde olduğu gibi bilgi toplumunda da eğitimin önemi göz ardı edilemez. Eğitim sistemi, okul yoluyla toplumun
kültür mirasının aktarılması, bireylerin toplumsallaşması, yenilikçi ve değişmeyi sağlayıcı birey yetiştirme gibi işlevleri yerine getirir. Eğitimin bu temel işlevleri artık yalnızca örgün eğitim kurumlarında değil yaşamın her alanında geçerli hale gelmiştir veya bilgi toplumu olmak için gelmelidir. Yaşam boyu eğitim kavramı da bilgi toplumuna geçilmesiyle birlikte literatüre girmiş ve bireyin yaşamını ilgilendiren her türlü mesleki ve meslek dışı konuda sürekli eğitimden söz edilmeye başlanmıştır. Bu bağlamda iş sağlığı ve güvenliğinin bir kültüre dönüşebilmesi için  eğitimine de küçük yaşlarda başlamak gerektiği taraflarca (politikacılar, İSG profesyonelleri, sosyal taraflar, eğitimciler, vd.) kabul edilmektedir.

okullarda, diğer eğitim kurumlarında ve işyerlerinde sağlık ve güvenlik kültürünü geliştirmek için çocuklara ve gençlere sağlık ve güvenlik tutum ve davranışları kazandırmak anlamına gelmektedir.

Okullarda risk eğitimini destekleyecek temel başarı etmenlerinin aşağıdaki özellikleri taşıması gerektiği belirtilmiştir:

• öğrencilerin ve personelin kendi güvenliklerine olumlu katkı yapabilecekleri bütünsel okul yaklaşımı uygulamaları,
  • Müdürü öğretmenler,
  • Öğrencilerin, velilerin, öğretmenlerin, okul yöneticilerinin, sosyal tarafların ve yerel makamların temsilcilerinin katılımı, Eğer mümkünse uygun ve yenilikçi eğitim araçlarının ücretsiz sağlanması, İş Sağlığı ve güvenliği yetkililerinin okulları bu konuda desteklemesi, İş sağlığı güvenliği ve eğitim profesyonelleriyle diğer ilgili tarafların her düzeyde iş birliği, İş sağlığı güvenliği ve eğitim yetkililerinin kabul ettikleri uyumlu, birbiriyle ilişkili stratejiler, Sürecin başarısı ve geçerliliği için yasal uygulamalarla desteklenmesi gerekliliği

BM’nin doğrudan olmamakla birlikte iş sağlığı ve güvenliği eğitimine ilişkin hükümler ihtiva eden iki temel düzenlemesi vardır. Bunlardan ilki 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’dir. İkincisi ise 1966 tarihli Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşme’dir.

 1944 tarihli “Filedelfiya Bildirgesi”dir. Bu Bildirge’nin emeğin mal olmadığını vurgulayan, ırk, inanç ve cinsiyetleri ne olursa olsun, bütün insanların maddi ilerlemelerini ve manevi gelişmelerini, hür ve haysiyetli bir şekilde, ekonomik güvence altında ve eşit şartlarda sürdürmek hakkına sahip olduğunu belirten, eğitim ve meslek alanlarında eşit şartlar sağlanması amacıyla programların uygulanması ve bütün ulusların sağlık, eğitim ve refahının iyileştirilmesi için örgütün ilgili tüm kuruluşlarla iş birliği içinde olacağını taahhüt eden hükümleri doğrudan
olmasa da iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ile ilgilidir.

İki temel düzenlemesinin doğrudan olmamakla birlikte iş sağlığı ve güvenliği eğitimine ilişkin hükümler ihtiva ettiği görülmektedir. Söz konusu düzenlemelerden ilki, 1950 tarihli “İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme” (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) dir, iş sağlığı ve güvenliği eğitimine ilişkin hükümler ihtiva eden bir diğer düzenlemesi ise 1961 tarihli “Avrupa Sosyal Şartı”dır.

AB Temel Haklar Şartı’nda, her çalışanın sağlığını, güvenliğini ve saygınlığını gözeten çalışma
koşullarına sahip olma hakkı vardır. Yine AB Temel Haklar Şartı’nda iş sağlığı ve güvenliği hakkını da
kapsayacak şekilde çalışanların eğitim, mesleki eğitim ve sürekli eğitime erişim hakkına ve işyerinde bilgilenme ve danışma hakkına sahip oldukları hüküm altına alınmıştır. 

AB direktifi, iş sağlığı ve güvenliği eğitimi konusunda çalışanların eğitimi, bilgilendirilmesi ve yükümlülüklerini ayrıntılı bir şekilde düzenleyen 89/391/ EEC sayılı “İşte Çalışanların Sağlık ve Güvenliklerini İyileştirmeye Yönelik Tedbirler Alınmasına İlişkin Konsey Direktifi”dir. (Çerçeve Direktif)

89/654/EEC sayılı İşyerlerinde Asgari Sağlık ve Güvenlik Koşullarının Sağlanmasına İlişkin Konsey Direktifidir.

2009/104/EC sayılı Çalışanlar Tarafından Kullanılan İş Ekipmanlarının Asgari Sağlık ve Güvenlik Şartlarına İlişkin Konsey Direktifi,

2009/104/EC sayılı Konsey Direktifi çalışanlar tarafından Kullanılan İş ekipmanlarının asgari sağlık ve güvenlik şartlarına İlişkindir.

89/656/EEC sayılı Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerinde Çalışanlar tarafından
kullanılması İçin asgari Güvenlik ve Sağlık gerekleri hakkındaki Konsey Direktifidir.

90/269/EEC sayılı konsey direktifi işçilerin özellikle sırt ve bel incinme riskinin olduğu yüklerin elle taşınmasında asgari gerekliliklerle ilgili konsey direktifidir.

92/104/EEC sayılı Yer Üstü ve Yer Altı Maden İşyerlerinde Çalışan İşçilerin sağlığının
Korunması ve İş Güvenliğinin İyileştirilmesine İlişkin asgari şartlar hkkındaki konsey direktifidir.

2002/44/EC sayılı işçilerin titreşimden kaynaklanan risklere karşı asgari sağlık ve güvenlik tedbirlerine ilişkin konsey direktifidir.

2006/25/EC sayılı işçilerin Yapay Optik radyasyondan kaynaklanan risklere maruziyetine İlişkin asgari sağlık ve güvenlik gerekleri hakkında konsey direktifidir.