Bir Kazanın Meydana Gelmesi Giriş Bir kazanın iş kazası sayılabilmesi için şu hâllerden birinde İş kazaları geçmişte olduğu gibi günümüzde de sosyal ve meydana gelmesi gerekir: ekonomik boyutlarıyla hem çalışanlar hem de işverenler ve toplum üzerinde yarattığı olumsuzluklarla çalışma • Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, yaşamının en ciddi sorunlarından biri olmaya devam • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle etmektedir. Nitekim Uluslararası Çalışma Örgütüne (ILO) sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız göre dünyada her yıl 2 milyondan fazla işçi, iş kazası veya çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, meslek hastalığı nedeniyle yaşamını yitirmektedir. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, ILO’nun “gizli bir salgın” olarak nitelendirdiği bu görevli olarak işyeri dışında başka bir yere ölümlerin %14’ü iş kazası nedeniyle meydana gelmektedir gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, İş Kazası: Tanımı ve Unsurları • Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince Tanımı çocuğuna süt vermesi için ayrılan zamanlarda,
ILO’ya göre iş kazası, İşle ilgili faaliyetler sonucu ortaya • Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin çıkan, önceden planlanmamış, beklenmeyen, bilinmeyen ve yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında kontrol altına alınmamış olan, bir veya birden fazla işçiyi etkileyen, kişisel bir zarar ya da yaralanmaya neden olan, Sigortalının Zarara Uğraması
etrafa zarar verici nitelikteki olaylardır. Bir olayın iş kazası sayılarak hukuki sorumluluk doğurması Unsurları için sigortalının kaza nedeniyle o anda veya sonrasında bedence ya da ruhça zarara uğramış olması gerekmektedir. Kazaya uğrayanın sigortalı olması Bu zarar, sigortalının iş göremez ya da çalışamaz hâle
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre; gelmesi şeklinde olabileceği gibi ölümü şeklinde de ortaya “Bu Kanun’un kısa ve uzun vadeli sigorta kolları çıkabilir.
uygulaması bakımından; Kaza ile Uğranılan Zarar Arasında Uygun Bir İlliyet Bağının Olması a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, Sigortalının maruz kaldığı işi ile ilgili kaza nedeniyle o b) Köy ve mahalle muhtarları, hizmet akdine bağlı anda veya sonrasında meydana gelen zararın iş kazası olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız sonucunda ortaya çıkan bir zarar olması gerekir.
çalışanlardan ise; İş Kazasının Nedenleri 1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir İş kazalarının meydana gelmesinde etkili olan nedenlerle vergisi mükellefi olanlar, ilgili birçok kuram bulunmaktadır. “İş Kazası Oluşum 2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve Kuramları” olarak adlandırılan bu kuramları, İnsan Faktörü sanatkâr sicili ile birlikte kanunla kurulan Kuramı, Kaza/Olay Kuramı, Tek Faktör Kuramı, Çok meslek odalarına usûlüne uygun olarak Faktör Kuramı, Sistem Kuramı, Epidemiyoloji Kuramı, kayıtlı olanlar, Kombinasyon Kuramı, Enerji Kuramı ve Kaza Zincir 3) Anonim şirketlerin kurucu ortakları ve/veya Kuramı şeklinde sıralamak mümkündür. Günümüzde bu yönetim kurulu üyesi olan ortakları, kuramlardan Tek Faktör Kuramı dışındaki kuramların hepsi sermayesi paylara bölünmüş komandit kabul görmekle birlikte ülkemizde en çok benimsenen ve şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket yaygın olarak kullanılan kuram Kaza Zinciri Kuramıdır. ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, Literatürde yaygın olarak bu kuram esas alınarak diğer 4) Tarımsal faaliyette bulunanlar, kuramları da kapsayıcı boyutta iş kazalarının “insana bağlı c) Kamu idarelerinde; nedenler” ve “teknik nedenler” şeklinde ikili bir ayrıma tabi 1) (a) bendine tâbi olmayanlardan, kadro ve tutularak inceleme konusu yapıldığı görülmektedir.
pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp, ilgili İnsana Bağlı Nedenler kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler İnsana bağlı iş kazaları, ikaz ve uyarılara uymamak, hatalı gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar, pozisyonlar ve emniyetsiz vaziyet almak, işyeri ve iş 2) (a) ve (b) bentlerine tâbi olmayanlardan, disiplinine uymamak ve işe uygun giyinmemek gibi sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında insanların güvensiz davranışları ya da tehlikeli hareketleri (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı sonucu ortaya çıkan kazalardır. İş kazalarına neden olan olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı güvensiz davranışların ortaya çıkmasında insanların yaş, Devlet Memurları Kanunu’nun 86’ncı cinsiyet, medeni durum, statü, kıdem, eğitim düzeyi ve maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, alışkanlıklar gibi kişisel özellikleri ile fiziksel sigortalı sayılırlar.”. yetersizlikler, fiziksel uyumsuzluk, uykusuzluk, yorgunluk ve monotonluk gibi fizyolojik özellikleri ve zihinsel yetenek, duygusal yapı, sakarlık, duygusal uyumsuzluk,
aşırı güven duygusu, stres, yapılan işe ve ortama uyum olarak adlandırılabilir. Yaralanma ile sonuçlanan iş kazaları sorunu, ihmalkârlık ve iş kazası eğilimi gibi psikolojik yaralanmanın düzeyine göre bir ayrıma tabi tutulduğu gibi özellikleri etkili olmaktadır. gün kaybı ile sonuçlanıp sonuçlanmamasına göre de sınıflandırılabilir. Gün kaybı ile sonuçlanmayan, basit Teknik Nedenler müdahaleler gerektiren iş kazaları “basit yaralanma ile İşyerinde iş kazalarına neden olan fiziksel ve mekanik sonuçlanan iş kazaları” olarak ifade edilir. Gün kaybı ile çevre koşulları güvensiz çalışma koşulları olarak sonuçlanan iş kazaları ise iş kazasına uğrayan kişiyi iş adlandırılır. Güvensiz çalışma koşullarına ya da teknik göremez hâle getiren ve en azından iş kazasının meydana nedenlere bağlı iş kazaları makine kaynaklı olabileceği gibi geldiği günü takip eden takvim günü boyunca kazazedenin üretim organizasyonundan, yönetimden ya da çevresel çalışmasının kısıtlanmasına yol açan kazalar olarak ifade faktörlerden kaynaklanabilir. edilir. Gün kaybı ile sonuçlanan iş kazaları, iş kazasına
İş Kazalarının Sınıflandırılması uğrayan kişinin iş göremezliğinin geçici ve kalıcılığına göre de “geçici iş göremezliğe neden olan iş kazaları” ve “sürekli İş kazaları yaralanmaya sebep olan olaya ya da olayın iş göremezliğe neden olan iş kazaları” olarak meydana geliş biçimine, yaralanmanın türüne ya da oluşan adlandırılabilir. Sürekli iş göremezliğe neden olan iş zararın niteliğine, oluşan zarar ve sonuçlarına göre kazaları, kişinin çalışmasını tamamen engelleyen ve sınıflandırılabilir. vücudun fiziki fonksiyonlarını kalıcı olarak ortadan
Yaralanmaya Sebep Olan Olaya ya da Olayın Meydana kaldıran son derece ciddi kazalardır.
Geliş Biçimine Göre İş Kazaları Ölümle Sonuçlanan İş Kazaları
“Düşme, incinme kazaları, parça düşmesi kazaları, göze İş kazası geçiren kişinin kaza gerçekleşir gerçekleşmez ya yabancı cisim kaçması kazaları, yanma kazaları, makine da kaza nedeniyle yaralanması sonrasında ölümü ile kazaları, el aletleri kazaları, elektrik kazaları, ezilme, sonuçlanan iş kazalarıdır. sıkışma kazaları, patlamalardan olan kazalar, zararlı ve tehlikeli maddelere değme sonucu oluşan kazalar ve Maddi Kayıplara Yol Açan İş Kazaları
zehirlenmeler” şeklinde sıralanabilir. Herhangi bir yaralanmanın yer almadığı, sadece maddi Yaralanmanın Türüne ya da Oluşan Zararın Niteliğine kayıplara yol açan kazalara “maddi kayıplı iş kazaları” adı Göre verilir. Maddi kayıplı iş kazaları maddi kaybın miktarına göre “küçük maddi kayıplı iş kazaları” ve “büyük maddi Yaralanma türüne ya da oluşan zararın niteliğine göre iş kayıplı iş kazaları” şeklinde ikiye ayrılır. Küçük maddi kazalarını; Kafa yaralanmalı (baş, göz, yüz vb.) iş kazaları, kayıplı iş kazaları, 10.000 ABD doları altında hasarın veya Boyun ve omurga yaralanmalı iş kazaları, göğüs kafesi ve ürün kaybının meydana geldiği kazalardır. Büyük maddi solunum organları yaralanmalı iş kazaları, kalça, diz kayıplı iş kazaları ise 10.000 ABD doları ve üzerinde hasar kapağı, uyluk kemiği yaralanmalı iş kazaları, omuz, üst kol, veya ürün kaybının meydana geldiği iş kazalarıdır. dirsek yaralanmalı iş kazaları, ön kol, el bileği, el içi, parmak yaralanmalı iş kazaları, diz kapağı, baldır ve ayak İş Kazalarının Sosyal, Ekonomik ve Hukuki yaralanmalı iş kazaları, İç organ yaralanmalı iş kazaları, Sonuçları bacak yaralanmalı iş kazaları, iç organ yaralanmalı kazalar, İş Kazalarının Sosyal Boyutları ruhsal ve sinirsel tahribat yapan iş kazaları şeklinde sıralamak mümkündür. İş kazalarının sosyal boyutları dendiğinde birey, aile ve toplum açısından etkileri anlaşılmaktadır. İş kazalarından Oluşan Zarar ve Sonuçlarına Göre İş Kazaları öncelikle bu duruma maruz kalan çalışanlar etkilenmekle Ramak kalma durumu, yaralanma ile sonuçlanan iş kazaları birlikte, çalışanın yaralanmasının, engelliliğinin ve (hafif iş kazası ve ağır iş kazası), ölümle sonuçlanan iş ölümünün kendisinin dışında birçok kişiyi de etkilediği kazaları ve maddi kayıplara yol açan iş kazaları şeklinde görülmektedir. Zira kaza sonrasında ortaya çıkan üretim sıralanabilir. gücü kaybı kişinin başkalarına muhtaç duruma gelmesine kadar uzanabilmekte ve bu duruma paralel olarak ortaya Ramak Kalma Durumu çıkan psikolojik yük de o derece ağır olmaktadır.
Herhangi bir yaralanma veya malzeme kaybına veya İş Kazalarının Ekonomik Boyutları hasarına yol açmayan kazalar “ramak kalma durumu” olarak ifade edilir. “Kıl payı farkla” herhangi bir zarara yol İş kazalarının ekonomik boyutları dendiğinde çalışanlar, açmamakla birlikte bu kazaların da gerçek bir kaza olarak işyeri/işletmeler ve ülke ekonomisi açısından ortaya kabul edilmesi ve bu duruma neden olan çalışma çıkardığı sonuçlar anlaşılmaktadır. İş kazalarının koşullarının araştırılması gerekir. sonuçlarından en önemlisi tartışmasız çalışan insanın yaşamını yitirmesidir. Kuşkusuz insan yaşamının değerini Yaralanmayla Sonuçlanan İş Kazaları ölçmek ve maliyetini değerlendirmek olanaklı değildir. İş
Yaralanma ile sonuçlanan iş kazaları hafif olabileceği gibi kazalarının işçi açısından maliyetinin önemi açık olarak ağır da olabilir. İş kazasının ortaya çıkardığı yaralanma ortaya çıkmakta ve en büyük bedeli işçi ödemektedir. İş hafif ise iş kazası “hafif iş kazası”, ağır ise “ağır iş kazası” kazası sonucu yaşamını yitirmese bile beden ve ruh
sağlığında önemli kayıplar oluşan işçinin, maruz kaldığı çalışmaların etkinliğinin ölçülmesi, iş kollarını tehlike sağlık sorunları nedeniyle meslekte kazanma gücünü düzeylerine göre sıralama fırsatı vererek sigortacılık kaybederek hem kendisini hem de ailesini geçindirecek sektörü açısından kullanılacak verilerin ortaya çıkarılması, gelirden yoksun kaldığı görülmektedir. İş kazaları işin farklı ölçekteki işyerlerinin kazalar açısından birbirleri ile akışını durdurarak üretimin kesintiye uğramasına ve karşılaştırılmasına olanak sağlaması şeklindeki yararlarıyla verimlilik kaybına neden olmakta, kısacası kazadan sonra iş kazalarının karşılaştırılabilir nitelikte anlamlı bir hâle işin yeniden düzene girmesi için geçen süre içinde üretim getirilmesi bakımından önemlidir. durmakta ya da aksamaktadır. Bu süre içinde işletme bakımından “doğrudan ya da dolaylı maliyetler” ortaya İş Kazalarının Önlenmesine Yönelik Uygulamalar
çıkmaktadır. İş kazalarının çalışanlar ve işletme açısından İş kazalarının önlenemez ve önlenebilir niteliği bağlamında olduğu gibi ülkeler açısından da ulusal ekonomiye önemli iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında iki tip önleme külfetler getirdiği görülmektedir. Sosyal güvenlik sistemi başvurulduğu görülmektedir. Bu önlemlerden ilki “önleyici ile hastane, rehabilitasyon merkezi giderleri gibi toplumun tedbirler”, ikincisi ise “sınırlandırıcı tedbirler”dir. Önleyici tümüne yüklenen maliyetler söz konusudur. İş kazaları ülke tedbirler; bir riskin oluşma ihtimalini düşürüp riski ortadan ekonomisinin üretken kapasitesini olumsuz yönde kaldıran veya kabul edilebilir seviyeye indiren tedbirlerdir. etkilemekte, ulusal kalkınmayı engellemekte, ulusal refahı Sınırlandırıcı tedbir ise riskin oluşmasını engelleyemeyip azaltmakta, ülke kaynaklarının yok olmasına neden risk oluştuğunda riskin şiddetini düşürerek riski kabul olmakta ve iş gücü ve iş günü kayıpları nedeniyle yaratılan edilebilir seviyeye indiren tedbirlerdir. katma değeri de düşürmektedir. Bu durum ulusal ekonomi İş kazalarının önlenmesinde en etkili yöntem koruma açısından önemli kayıplara neden olmaktadır. uygulamalarıdır. Koruma uygulamaları “tehlike
İş Kazalarının Hukuki Boyutları kaynağına”, “ortama” ve “kişiye” yönelik uygulamalar İş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin yürütülmesinden şeklinde üçe ayrılır.
doğan sorumluluklarını yerine getirmeyerek iş kazalarının Tehlike Kaynağına Yönelik Koruma Uygulamaları meydana gelmesinde kusurlu olan işveren, işveren vekilleri Güvensiz koşulların ya da tehlikeli durumların ortadan ve 3. şahıslar hakkında; Türk Borçlar Kanunu hükümlerine kaldırılmasına yönelik tehlike kaynağına yönelik koruma göre zararın tazmin edilmesine yönelik davalar maddi ve uygulamaları genel olarak “bertaraf etme, ikame etme ve manevi tazminat davaları (mad. 51-56), 5510 sayılı riskler ile kaynağında mücadele edilmesi” şeklinde üçe Kanun’a göre SGK tarafından yapılan harcamaların geri ayrılır. istenmesine yönelik rücu davaları ile Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre ceza davaları açılabileceği gibi, İş Sağlığı Bertaraf Etme ve Güvenliği Kanunu hükümlerine göre idari para cezaları Bertaraf etme, tehlikelerin ve tehlike kaynaklarının ortadan ve kamu ihalesine girme yasağı getirilmesi şeklinde idari kaldırılmasına yönelik bir önlemdir. İşyerinde tehlike yaptırımlar uygulanması da söz konusu olabilir. oluşturan yüksek risk taşıyan materyalin, makinenin veya
İş Kazalarıyla İlgili Dünya ve Türkiye İstatistikleri sürecin kullanım dışı bırakılması, kullanımdan kaldırılması bertaraf etme kapsamındaki uygulamalardır. İş kazalarıyla ilgili dünya istatistikleri incelendiğinde, yapılan düzenlemeler ve alınan önlemlere rağmen dünya İkame Etme
genelinde iş kazalarının çalışanların yaşamlarını tehdit eden İkame, tehlikeli olanın tehlikeli olmayanla veya daha az çok önemli bir sorun olmaya devam ettiği görülmektedir. tehlikeli olanla değiştirilmesine yönelik bir önlemdir. Nitekim dünya genelinde her yıl 374 milyon ve her gün İkame yöntemine göre, eğer tehlike oluşturan yüksek risk yaklaşık 1.000 iş kazasının meydana gelmesi, durumun taşıyan materyal, makine veya süreç kullanım dışı ciddiyetini ortaya koyması bakımından önemlidir. Veriler bırakılamıyor ya da kullanımdan kaldırılamıyorsa yüksek her geçen gün işe bağlı ölüm oranlarında artış olduğunu ve risk taşıyan materyal, makine veya süreç daha az risk bu oranların Dünya’nın Afrika, Güneydoğu Asya ve Batı taşıyan materyal, makine veya süreç ile değiştirilmelidir. Pasifik gibi bazı bölgelerinde ve ülkelerinde çok daha ciddi boyutlarda olduğunu ortaya koymaktadır. Riskler ile Kaynağında Mücadele Etme
Riskler ile kaynağında mücadele etmek için mühendislik Türkiye’de de 2020 yılı itibariyle ölümcül olmayan çalışmalarına göre önleyici veya sınırlandırıcı önlemlerin 384.262 ve ölümle sonuçlanan 1.231 iş kazasının alınması gerekir. Bu amaçla uygulamada makine gerçekleşmiş olması, iş kazalarının çalışma yaşamının koruyucularından yararlanıldığı görülmektedir (Tuna, mücadele edilmesi gereken en önemli sorunlarından bir 2019). Üretimin ana unsurları arasında yer alan makine ve olduğunu ortaya koymaktadır. tezgâhların; çıkıntılar, dönen miller, merdaneler, kayış
İş kazası istatistiklerine esas olan iki oran kullanılmaktadır. kasnaklar, dişliler, şaftlar, tamburlar, kesici kalemler, Bu oranlardan biri İş Kazası Sıklık Oranı bir diğeri ise İş mafsallar gibi bileşenleri mekanik tehlikelere kaynaklık Kazası Ağırlık Oranı’dır. Bu oranlar, işyerlerinde ve ülke etmektedir. Ayrıca bunlar elektrik akımı, gürültü, titreşim, genelinde kazaların genel görünümü hakkında bilgiler toz, duman, buhar, ısı gibi birçok mekanik olmayan vermesi, günlük, haftalık ve yıllık olarak yapılan analizlerle tehlikelere de neden olmaktadır. Makine ve tezgâhların
neden olduğu bu tehlikeleri kaynağında yok etmek veya Hiç kuşkusuz çalışanların ve özellikle fiilen çalışmakta tehlike kaynağını kapatmak ve böylece iş kazalarının olanların güvensiz davranışlarını değiştirmede etkili olacak oluşmasını önlemek amacıyla makine koruyucuları en iyi yöntem eğitim ve denetimdir. Kademeli bir şekilde yapılmaktadır. Koruyucu, makinede çalışan veya bulunan verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile güvensiz kişileri tehlikeden koruma için tasarlanmış bir muhafaza ya davranışların en aza indirgenmesi mümkün olabilir. Zira da düzendir. Makine ve tezgâhların neden olduğu çalışanların güvensiz davranışlarında etkili olan risk ve tehlikeleri makine koruyucuları ile etkisiz hâle getirmek güvenlik kavramına karşı takındıkları tutumun olasıdır. Bunun için makine koruyucularının etkin olması, değiştirilmesi ancak eğitimle mümkündür. Burada tehlike alanına girmeyi kesin olarak önlemesi, çalışmayı kullanılan method ise ikna ve teşviktir. Eğitim ve öğretim zorlaştırmaması, kullanışlı olması, işe uygun olması, çalışmaları dışında ikna ve teşvik amacıyla çeşitli tezgâhın bir parçası olması, fazla bakım istememesi, bakımı yarışmaların düzenlenmesi, ikaz levhaları ve afişler, güçleştirmemesi, karmaşık olmaması ve az parçalı olması propaganda, ödüllendirme ve özendirme uygulamalarından gerekir. Makine koruyucusu bu özelliklere sahip olduğu da yararlanılabilir (Yılmaz, 2013: 34). oranda kazaların oluşması da önlenebilir. İş kazalarını önlemeye dönük iş sağlığı ve güvenliği eğitimi Ortama Yönelik Koruma Uygulamaları dışında, uygulamada sıkı ve etkili denetimler ile disiplin Sıklıkla başvurulan ortama yönelik koruma uygulamaları tedbirlerinin güvensiz davranışları ortadan kaldırarak iş “tecrit, organizasyonel düzenlemeler ve otomasyon”dur. kazalarını azaltıcı bir etkiye sahip olduğu görülmektedir.
Tecrit uygulaması, kapalı çalışma metotlarının uygulanması, İş kazalarının önüne geçmek ve onları azaltmak için zararlı maddelerle çalışmaların ayrı bölmelerde yapılması kullanılan yöntemlerden biri de kişisel koruyucu şeklinde karşımıza çıkarken otomasyon uygulamasında ise donanımların kullanımıdır. Kişisel koruyucu donanımların çalışanların uzaktan kumanda yardımı ile makineleri kullanımını sağlamak için öncelikle söz konusu çalıştırdığı ve çalışanların müdahalesi olmaksızın donanımların çalışan kişilerin vücut yapılarına uygun makinelerin çalışmasını sürdürdüğü görülmektedir. olması, yapıldığı malzeme ve kendisi açısından tehlike saçmaması, hijyenik olması, işin kendisine ve amacına İş yerinin uygun planlanması, işçinin çalışma ortamı ve uygun olması, kolay bir şekilde temizlenmesi, işin kullandığı makinelerin vücut yapısına uygun olmasını hareketini ve işçinin çalışmasını engellememesi gerekir. sağlamak için ergonomiden yararlanılması, ortam Yine kişisel koruyucu donanımların kullanımını sağlamak ölçümlerinin yapılması, uygun ve yeterli havalandırma için çalışanların bu konuda bilgilendirilmesine dönük yapılması, bakım ve temizliğin gereği gibi yapılması, en eğitimlerin önemi göz ardı edilmemelidir. sağlıklı teknolojinin kullanılması önemli organizasyonel düzenlemeler olarak ortama yönelik koruma uygulamalarına örnek oluşturur.
Kişiye Yönelik Koruma Uygulamaları
Kişiye yönelik koruma uygulamaları çalışanlardan kaynaklanan güvensiz davranışları ortadan kaldırmaya yönelik uygulamalardır. Daha önce değinildiği üzere, güvensiz davranışlar çalışanlardan kaynaklanmakta ve çalışan kişilerin alışkanlıkları, kültür düzeyleri, kalıtsal özellikleri, sosyal ve ekonomik durumları, psikolojileri ve eğitimlerinin güvensiz davranışların ortaya çıkmasında önemli faktörler olduğu görülmektedir. Çalışanların değinilen özelliklerine göre değişen güvensiz davranışlarını engellemek zordur. Ancak bu zorluk bu konuda hiçbir çalışma yapılmayacağı anlamına gelmemektedir. Zira kişiye yönelik koruma uygulamaları ile güvensiz davranışların en aza indirgenmesi mümkündür.
Bu bağlamda başvurulabilecek kişiye yönelik koruma uygulamaları şunlardır (Yılmaz, 2013: 34):
• İşe uygun personel seçimi, eğitimi ve denetimi • İşe giriş muayenesi • Periyodik sağlık muayeneleri • Geri dönüş sağlık muayeneleri • Rehabilitasyon çalışmaları • Gerekli yerlerde uygun kişisel koruyucu donanımların kullanılmasına ilişkin uygulamalar