Dijital İletişim ve İkna

Marshall McLuhan, “araç, iletidir” diyerek sadece taşıdığı mesajın değil bizzat aracın kendisinin, diğer bir ifadeyle medya biçiminin, içeriğe yönelik algıyı etkilediğini savunmaktadır.

Dijital teknolojiler, iknanın yapısını çeşitli açılardan etkilemiştir. Bu etkiler arasında belki de en önemlisi bilgi, eğlence ve reklam arasındaki sınırları bulanıklaştırması olmuştur. Nitekim günümüzde dijital teknolojilerin bir uzantısı olarak sosyal medyada karşılaştığımız bir içeriğin bizi ikna etme amacı taşıyıp taşımadığını kolay bir şekilde anlamamız mümkün olmayabilir.

Medyanın sahip olduğu kanal, gündem belirleme gücü, eşik bekçisi ve savunucu rolleri bulunmaktadır.

Temel olarak geleneksel kitle iletişim araçları öncelikle birden (gönderici) çoğa (alıcı) doğru şeklinde bir iletişim modeli sunarken İnternet, “birden çoğa” şeklindeki modelin yanı sıra “çoktan bire” ve “çoktan çoğa” biçiminde yeni iletişim modellerini mümkün kılmıştır.

Yakınsama, kitle iletişim araçlarının birbirlerini kapsayacak şekilde tek bir araçta birleşmesini ifade etmektedir. Fotoğraf çekmek için kameranın, konuşmak için mikrofonun ve içeriği düzenlemek için bilgisayarın tek bir araç olarak akıllı telefonda birleşmesi, yakınsamanın bir örneğidir.

Temel olarak yeni medya, kullanıcı (alıcı) ve kaynak (gönderici) arasında etkileşime izin vererek geleneksel medyanın büyük ölçüde tek yönlü iletişim biçiminden ayrılmaktadır. Bu özelliği dolayısıyla yeni medya ile birlikte iletişimin denetimi, editörlerden kullanıcılara geçmiştir.

Sponsorlu içerik, okuyucuya, izleyiciye ya da dinleyiciye bir marka, ürün ya da hizmet hakkında ilk olarak bilgi vererek başlayan, içeriğin bir kısmında ya da tamamında içerik ile markayı, ürünü veya hizmeti ilişkilendiren ve nihayetinde markanın, ürünün ya da hizmetin reklamını yapan bir içerik türüdür.

Sosyal medya fenomenleri, sponsorlu içerikler aracılığıyla takipçilerini belirli davranışlar konusunda ikna etmeye çalışmakta, diğer kullanıcılar da ürün ya da hizmet deneyimlerine ilişkin görüşlerini derecelendirme sitelerinde paylaşmakta ve ilgili ürün veya hizmeti deneyimlemek isteyen diğer kullanıcıların tüketimle ilgili kararlarını etkileyebilmektedir.

İkna, bir iletişim kaynağının stratejik biçimde mesajını ileterek alıcının ya da alıcı grubunun bir konu hakkındaki inançlarını, tutumlarını, niyetlerini ya da davranışlarını zora başvurmadan değiştirmek için kasıtlı bir şekilde ikna etmeye çalıştığı aşamalı bir süreçtir.

İknanın beş özelliği bulunmaktadır. Bunlar;

• aşamalı bir süreçtir.
• kasıtlı bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
• bireylerin kendilerini en iyi ikna eden kişiler olduğudur.
• belirli bir kitleye iletilecek mesajı olan iletişim sürecidir.
• özgür seçimdir.

İknanın ilkeleri karşılıklılık, bağlılık ve tutarlılık, sosyal kanıt, beğenme, otorite ve sınırlı kaynaktır.

Sosyal kanıt ilkesi ile açıklanabilir. Nitekim sosyal kanıt aynı zamanda bir uzlaşma ya da fikir birliği durumu olarak da düşünülebilir. Sosyal kanıt ilkesi, bireylerin diğer bireylerin doğru olduğunu düşündüğü yaklaşımlarını tespit ederek bu yaklaşımları kendilerine birer “doğru” olarak referans almalarını ifade etmektedir.

Sosyal medyanın özellikleri kimlik, sohbetler, paylaşma, ilişkiler, itibar, gruplar ve buradalık olmak üzere yedi niteliği bulunmaktadır.  

Sosyal medyada bir otoritenin uzman olup olmadığının yanı sıra güvenilir, diğer kullanıcılara benzer ve çekici biri gibi etkili olup olmadığı da önem taşımaktadır.

Buradalık, kullanıcıların diğer kullanıcıların erişilebilir olup olmadığını bilme derecesini ifade etmektedir.

SMCR modeli, ikna edici iletişimin gerçekleşmesi için kaynak ve alıcının benzer seviyelerde olması gerektiğini ileri sürer. Böylelikle ikna edici iletişim düzgün bir biçimde gerçekleşebilir. Bu nedenle etkili bir ikna edici iletişim için kaynak ve alıcı benzer becerilere, tutumlara, bilgi düzeyine, toplumsal değerlere ve kültüre sahip olmalıdır.

SMCR modeli, ikna edici iletişimin gerçekleşmesi için kaynak ve alıcının benzer seviyelerde olması gerektiğini ileri sürer. Böylelikle ikna edici iletişim düzgün bir biçimde gerçekleşebilir. Bu nedenle etkili bir ikna edici iletişim için kaynak ve alıcı benzer becerilere, tutumlara, bilgi düzeyine, toplumsal değerlere ve kültüre sahip olmalıdır.

Akademik anlamda teori “insan davranışının belirli yönlerini tasvir eden herhangi bir organize kavram, açıklama ve ilke” olarak tanımlanabilir.

Kanala odaklanan teriler; İki aşamalı akış teorisi, Kullanımlar ve doyumlar teorisi, Ekme teorisi ve Gündem belirleme teorisidir.

Kullanımlar ve doyumlar teorisi, diğer birçok yaklaşımdan farklı olarak medyanın bireylere ne yaptığını değil; bireylerin medyayı kullanarak neler yaptığına odaklanmaktadır. Dolayısıyla teorinin, medyanın bireyleri nasıl ikna ettiğini değil, bireylerin medyayı kullanarak nasıl ikna olduklarını açıklamaya çalıştığı söylenebilir.

Ekme teorisi, bireylerin TV izleme düzeyleri ile gerçeklik algıları arasındaki ilişkiyi incelemektedir.

Davranış kodları, kurum ve kuruluşlarda, çalışanların davranışlarına rehberlik etmesi amacıyla evrensel doğruların referans alınarak hazırlandığı yazılı kurallardır.

Etik kurul, araştırmaların uygulanması sürecinde ortaya çıkabilecek etik sorunların belirlendiği, tartışıldığı ve potansiyel etik sorun(lar)a çözüm önerilerinin getirilmeye çalışıldığı örgütsel yapıdır.