Kurumsal Sosyal Sorumluluk ve Halkla İlişkiler

Sosyal sorumluluk en geniş anlamıyla kurumların toplum yararına yaptığı etik ve toplumsal faaliyetlerdir. Amaç birtakım sosyal sorunların, başta çevre, eğitim olmak üzere iyileştirilmesine katkı sağlamak ve gönüllülük esasına göre toplumsal bir sorumluluk yüklenmektir.

1943 yılında Robert Wood Johnson tarafından “Credo” olarak adlandırılan ve Johnson&Johnson Şirketi’nin paydaşlarına sunulan bildiri sosyal sorumluluğun ilk örneklerinden sayılabilmektedir.

Kurumsal sosyal sorumluluk kavramı ilk kez 1953’te yayınlanan HowardBowen’in “Social- Responsibility of the Business” adlı kitabında yer almıştır. Kitapta geçen tanımlamaya göre iş adamının sorumlulukları bazı yükümlülüklerden oluşmaktadır. Bu yükümlülüklerin arasında halk için arzu edilebilir politikaları takip etmek, kararları almak ve eylemleri gerçekleştirmek sayılabilir

Küreselleşme: 80’li yıllardan itibaren tüm dünyayı etkisi altına çok uluslu gü.lerin yönlendiriciliğinde tek kültür ve tüketim alışkanlıklarını hedefleyen bir uluslararası bütünleşme sürecidir.

Küresel İlkeler Sözleşmesi: 26 Haziran 2000 tarihinde New York’da bulunan BM Genel Merkezinde açıklanan insan hakları, çalışma koşulları, çevre koruma ve yolsuzlukla mücadele başlıklarında 10 temel prensip dizisidir. 

Çevresel ve sosyal kaygıların küreselleşmesiyle kurumsal sosyal sorumluluk ulusal boyuttan küresel boyuta tırmanmıştır. Bu noktada 1992 yılında Birleşmiş Milletler’in Rio İklim Değişikliği Zirvesi, 1996 yılında dönemin Birleşmiş Milletler Genel sekreteri Kofi Annan tarafından açıklanan Kyoto Protokolü ve 2000 yılında başlatılan Küresel İlkeler Sözleşmesi önemli dönüm noktalarıdır.

Avrupa Komisyonu 2001 yılında yayınladığı yeşil kitapta KSS kavramını, şirketlerin sosyal ve çevresel duyarlılıklarını yaptıkları işlere ve diğer kurumlarla ilişkilerine gönüllü bir şekilde entegre etmeleri olarak tanımlamıştır. 

Kurumsal Sosyal Sorumluluk tarihinin bir diğer önemli dönüm noktası ise 1995 yılında KSS Avrupa (CSR Europe)’nın kurulmasıdır. Kurumsal sosyal sorumluluk alanında bir platform görevi yüklenen CSR Europe halen 70 kurumsal üyesi, 41 Ulusal KSS örgütleri ve 10.000 üzerinde şirketi bünyesinde toplamaktadır ve sürdürülebilir kalkınmayı geliştirmek ve topluma olumlu katkıda bulunmak isteyenler işletmeler için bir merkez niteliğindedir.

Türkiye’deki Kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarının geçmişi Osmanlı İmparatorluğu vakıf geleneğine kadar uzanır. Vakıflar sosyal barışın ve toplumsal sorumlulukları gerçekleşmesinde yaşamsal bir rol üstlenmişler ve imkanı olan kesimlerle ihtiyaç sahipleri arasında bir bağ kurarak günümüzde şirketlerin sosyal sorumluluk faaliyetlerinin benzerlerini yüzyıllarca önce hayata geçirmişlerdir. Vakıf kültürü Cumhuriyet tarihinde de varlığını sürdürmüş ve günümüze kadar halkla imkan sahipleri arasında köprü olarak sosyal ihtiyaçların karşılanmasına katkı sağlamıştır.

Vakıf: Bir topluluk veya bir kimse tarafından bırakılan mülk ve paranın idare edildiği yer; ya da birçok kişi tarafından kurulan ve toplum yararına çalışmayı ilke edinen kuruluş.

Türkiye’de kurumsal sosyal sorumluluk anlayışı Batı Avrupa ve Amerika’dan daha yeni bir kavramdır. Kavram olarak ilk defa kullanılması 1967 yılında Atilla Gönenli tarafından Sevk ve İdare dergisinde yayımlanan “Yöneticinin amacı sadece kâr mıdır?” başlıklı makale olarak belirtilmektedir.

Projenin amacı; Türkiye’de ekonomik yetersizlik ve aile baskısı gibi nedenlerle okulla bağlantısını koparmak zorunda kalmış kız çocuklarının yeniden okula kazandırılmasıdır. Özellikle ülkenin Doğu illerinde önemli bir problem olarak ortaya çıkan kız çocuklarının okullara gönderilmemesi durumunun aşılması için büyük farkındalıklar yaratan bu proje, ülkemizdeki KSS projeleri içerisinde en anlamlılarından biridir.

2001 yılında Eti tarafından başlatılan “Çocuk Tiyatrosu” projesi ile çocukların hayatlarına yeni açılımlar, yeni ufuklar sunarak yaratıcılıklarının gelişmesine katkıda bulunmak ve tiyatro sanatının çocuklar ile buluşturulması amaçlanmıştır. Proje kapsamında tiyatro Türkiye’yi 8, KKTC’yi 6 kez dolaşmış, toplam1.5 milyon çocuğa ulaşmıştır.

Türkiye’nin en eski KSS projelerinden biri olan “Kardelenler”, Turkcell’in gerçekleştirdiği en büyük etkiye sahip KSS kampanyası durumundadır. 2000 yılında ilk adımları atılan projede amaç kız çocuklarına eğitimde fırsat eşitliği sağlamaktır.

Carroll sosyal sorumluluğu dörde ayırmakta ve ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik boyutlarıyla ele almaktadır. 

Caroll'a göre işletmelerden beklenen sadece yasal düzlem içinde kalmaları değil aynı zamanda yazılı olmasalar da toplumsal ve kurumsal etik kurallara uyma sorumluluğu taşımalarıdır. Bu etik kodlar dürüst alışveriş, çevreye saygı, paydaşlarla dürüst ilişki geliştirmesi gibi konuları içermektedir. Etik sorumluluk kurumsal vatandaşlığın temelini oluşturmaktadır.

İşletmelerden toplumun beklentisi toplumu ilgilendiren konularda insiyatif alarak, eğitime, sanata ve sosyal olaylara yatırım yapmasıdır. Hayırseverlik zorunlu bir eylem değildir, gönüllü olarak emek, zaman ve kaynak aktarımını gerekli kılmaktadır. Hayırsever kurumlar diğerlerinden farklılaşır, ancak kurumlar bu yönde bir eğilim geliştirmezlerse de toplum tarafından olumsuz anlamda yargılanmazlar.

Donna J. Wood geliştirdiği modelinde sonuçlar veya performansa yaptığı vurgu ile önemli bir katkı sağlamıştır. Wood, özellikle Carroll  ve Wartick ve Cochran geliştirdiği modeli temel alarak sosyal performans modelini geliştirmiştir. Bu modele göre kurumların dış çevresi ile ilişkilerinde yürüttüğü faaliyetler, sosyal performans olarak motive eden ilkeler ve davranışsal süreçler ve yönetsel faaliyetlerin gözlenebilir olması şeklindeki üç temel paradigma belirleyici olmaktadır.

Kurumsal itibar, bir kurumun paydaşları tarafından paylaşılan ortak algı ve değere verilen isimdir. Günümüzde firmalar sadece kâr elde etmeye değil, kurumsal itibarlarını geliştirmeye de büyük önem vermektedir.

Bu faydaları genel olarak finansal performansta iyileşme, operasyon maliyetlerinde azalma, marka imaj ve itibarını geliştirme, satış ve müşteri bağlılığını artırma, verimlilik ve kaliteyi artırma, vasıflı işgücünü tutma ve cezbetme olarak sıralayabiliriz.