toplumsal değişmeler, hiçbir ülke sınırı tanımadan bütün Uluslararası İletişim toplumları etkilemekte ve bu etkileşim süreçleri, kitle
İnsan, tarih boyunca, elde ettiği olanaklarla söz ve yazı iletişim araçları ile daha da derinleşmektedir. yoluyla ürettiği bilginin akışını sağlamıştır. Önceleri evcilleştirilen at, güvercin vb. hayvanlar daha sonra ise Küreselleşmenin özellikleri şu maddelerle açıklanabilir:
ürettiği teknoloji ile daha geniş bir etki alanında daha ileri • 1970’ten bu yana ADB denetimindeki Bretton araçlarla bilginin ulaşımını sağlamıştır. Woods ticaret sisteminin çöküşü ve bu sistemin
İlkel toplumlardaki haberleşmenin/iletişimin üç esas rolü; bugün belli ulusötesi kurumlarca yönlendirilen, Japonya ve Avrupa’daki diğer kutuplar da işin • Gözcülük, içine girdiği için daha az merkezi ve finans • Kitleleri karar almaya katma kaynağı sürekli değişen bir sisteme dönüşümü • Öğretmedir. • Dört nala koşan bir teknolojik yenilik dalgası
Bu roller, uygarlığın gelişmesiyle daha karmaşık hale • İş yerlerinin değişmesine ve mali işlemlerin gelmiştir. Bu süreçte haberleşmenin görevleri anında gerçekleştirilmesine yol açtığı gibi genişletilmiş ve bu görevlerin yaygın hale gelmesi için tamamıyla yeni ihtiyaç ve isteklerin ortaya gereçler ve yapılar bulunmuştur. Bu anlamda önce yazı çıkmasına neden olan yeni medya ve iletişim geliştirilmiş, ardından baskı sanatı ile yazının biçimleri çoğaltılmasına geçilmiş, matbaanın icadı ile basma ve • Mal ve insan taşımacılığında maliyetin azalması yayma işlemi hız kazanmıştır. Daha sonra ses ve • Ulusötesi ihracat teşvik bölgelerinin, yeni esnek görüntünün sahneye girmesiyle radyo ve televizyon ortaya üretim biçimlerinin ve karmaşık küresel mal çıkmıştır. Bu araçların ortaya çıkışıyla birlikte ise kitle zincirlerinin gelişimi iletişim süreci başlamıştır. Günümüzde ise bilgisayar • Maaşlı emek gücünün sabit olarak büyümesi teknolojisi ile birlikte kitap, gazete, dergi gibi klasik • Çoğu devletin, mali politikalarının denetimini iletişim araçlarının takip ve yayılma süreci ayrı bir boyut uluslararası borç verme kurumlarının ve Dünya kazanmıştır. Ticaret Örgütü gibi karar alma kuruluşlarının eline kaptırması Sosyal ve siyasal bünyeyi çerçeveleyen kitle iletişim • Küresel ısınma, yakın bir gelişme olan “petrolde araçları; aydınlatma, eğitme, kamuoyu yaratma ve zirve” üretimi ve gıda, ilaç alanlarında yansıtma mekanizmasını oluşturmaktadır. Tüm bu gerçekleşen biyogenetik test sonuçları gibi etkilerinin belirleyicisi ise kullandığı sosyo-ekonomik ekolojik tehditlerin doğuşu yapıdır. • Hem homojenleşme hem de direniş süreçleri hız Kitle iletişim araçlar; kazanırken kültürün tahmin edilemez biçimlerde ön plana çıkışı • Toplumun bilmediği, gitmediği yerler nesneler hakkında bilgi verir Tüm bu gelişmeler sonucunda, medya kültürü de temelde • Yönetimle halk arasında ilişkiler kurarak eşitsizliğe dayalı özellikleriyle karşımıza çıkmaktadır. Bu merkezleşmeyi önler bağlamda, eşit olmayan biçimde gelişen medya kültürü, • Kapalı ekonomiyi açıp milli pazarı açarak dünyanın çeşitli yörelerindeki bölünmeleri yansıtmak ve toplumu modernleştirir yaratmaktadır. Ulusötesi olan ve ulusötesi medya • Verdiği haberler üzerinde toplumun dikkatinin sahiplikleri tarafından üretilen medya kültürü, yine yoğunlaşmasını sağlar ulusötesi sermayenin mantığıyla birleşmiştir.
• Kişisel ve ulusal umutları arttırarak kalkınma Medya kültürü, içsel çelişkilerle ve hegemonyacı medya için gerekli olan bilgi verici iklimi hazırlamış kültürüyle çeşitli alt kültürler arasındaki çatışmalarla olurlar doludur. Simgeleri yenilikçidir, sürekli yaratıma • Kitle iletişim araçlarının prestij sağladıkları kişi dayanmaktadır. Yeni simgeler eski simgelerin üzerine inşa ve grupların otoritelerini, statülerini edilmektedir. Medya kültürleri yeni izleyicilere kolayca meşrulaştırarak arttırma gücü, sosyo-ekonomik erişebilmektedir ve yüzeysel değerleri sürekli olarak yapı değişmediği sürece var olan nüfuzluların değiştirmektedir. Aynı zamanda türdeşleşmeyi de teşvik statüsünü meşrulaştırmak ve pekiştirmek, etmektedir. sosyo-ekonomik yapıyı değiştiren bir toplum düzeni içindeyse, önderlik kurma yönündedir. Amerikan Basını
Amerikan basını, farklı dönemlerde farklı yayın Küreselleşme, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasına politikaları izlemiştir. İlk olarak 1600’lü yılların paralel olarak dünya toplumlarının ekonomik, politik ve ortalarında Britanya basınının biçim ve içeriğinin kültürel düzeyde çok yönlü olarak içiçe girdiği ve görüldüğü sömürge gazeteleri ortaya çıkmıştır. 1700’lü dünyanın bir ucundan olayların, kararların, çalışmaların ve yıllarla birlikte Bağımsızlık Savaşı gazeteleri etkinliklerin, yöresel ve ulusal sınırlar ötesinde toplumları yayınlanmaya başlamıştır. Daha sonraki yıllarda gazeteler etkileyebilmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu anlam
politik uçlara bölünmüş ve George Washington’un 1789 • Tüm dünyada kurduğu yerel muhabir ağıyla yılında başlayan başkanlık dönemi ile birlikte parti ayrıntılı haberler yakalaması gazeteleri ortaya çıkmıştır. • Özel haber birimleri oluşturması
“Penny” gazeteleri ise Amerika’da popüler gazetecilik İngiliz Basını akımının ilk ürünleridir. Bu gazetelerle orta sınıf İngiliz basınında, ilk kez 1791 yılında yayınlanan “The kesimindeki yeni okurlara ulaşmak ve onlara dünya Observer” dünyadaki en eski ulusal Pazar gazetesidir. hakkında öğretici bilgi verip, sınıf kimliğinin anlamını 1785 yılında yayına başlayan “The Times” ise hem öğretmek amaçlanmıştır.1835’te kurulan “New York dünyanın en etkin hem de ülkenin en eski günlük ulusal Herald” gazetesi bu türde yayın yapan gazetelerin önemli gazetelerinden biridir. İngiliz yazılı basını özellikleri örneklerindendir. Penny basınıyla gazeteler, ticaretle şunlardır: uğraşan seçkin sınıfın değil, orta sınıfın olaylarını yansıtmaya başlamıştır. • İngiliz basınında kişi başına düşen günlük gazete sayısı bakımından diğer Avrupa ülkelerine göre Dünya basın tarihinde önemli bir isim olan Joseph Pulitzer bir hayli yüksektir. 1878’de St. Louis Post-Dispach’i kurmuş, 1883’te ise • Basın üzerinde devlet kontrolü ya da sansür New York World gazetesini satın almıştır. Pulitzer, yoktur ancak yayıncı bir takım yasalara tabidir. bunları yaparak “Yeni Gazetecilik” adlı gazete akımını da başlatmıştır. Bu yeni akımın özellikleri şöyledir: • Vergi oranı diğer Batılı devletlere göre çok düşüktür. Gazete ve dergi satışlarında KDV • Haber-personel organizasyonu ve yerel haber yoktur. toplama şebekesini geliştirmek • Gazeteler ekonomik yönden bir partiye bağımlı • Yeni projeler oluşturmak değildir ancak seçim kampanyalarında gazeteler • Gazeteler için reklam desteği sağlamak okuyucularına bir siyasal partiye oy vermelerini • Gazete fiyatını iki ve üç sentte tutmak öğütler.
• Yeni sütunlara tarafsızlığı taşımak, çalışan 1986 ve 1990 yılları arasında maliyet düşürücü yeni sınıfları desteklemek teknolojinin kullanılmaya başlanması ile birlikte İngiliz • Çarpıcı resimler ve büyük başlıklar kullanmak. ulusal basınında da Amerikan basınında olduğu gibi
Pulitzer, gazetesinde her gün üç önemli şeyi sunarak büyümeler yaşanmıştır. Ancak bu büyümeler tüketici kitleleri elinde tutmayı başlamıştır. Bu üç önemli şey; seçeneklerini arttırmakla sınırlı kalmış, ideolojik olarak bir okunabilirlik, heyecan ve eğitimdir. genişleme yaşanmamıştır. Pazardaki liderler de rekabeti ortadan kaldırmak için kasıtlı bir biçimde promosyona 1900’lü yıllarda haberde uzmanlaşma ve profesyonelleşme başlayarak ve sayfa sayısını arttırarak maliyetlerin ön plana çıkmıştır. Aynı zamanda telefonun yaygınlaşması artmasına neden olmuştur. Bu dönemde gazete sayılarının da Amerikan gazeteciliğini beslemiştir. artması yaşanan bu olaylar sonunda sadece dört yeni
1960’lı yıllarda ortaya çıkan İnsan Hakları Hareketi ile ulusal gazetenin ayakta kalabilmesi ile sonuçlanmıştır.
Amerikan basınına muhalif alt kültür ve yeraltı gazeteleri İngiliz kamu hizmeti yayın kurumu BBC(British girmiştir. Broadcasting Corporation) 1927 yılında kurulmuş ve
1980’li yıllarda ifade özgürlüğünün korunması için büyük yayınlarında kaliteli bir biçimde kamu hizmeti yayıncılığı çabalar sarf edilmiş, banliyölerin gelişmesi ve Güney gerçekleştirmiştir. Genel olarak radyo-televizyon eyaletlerinde yeni küçük gazetelerin kurulmaya devam programcılığının her türünde program üreten ve etmesi eski metropolitan gazetelerin yok olmasına yol yayınlayan BBC, kamusal, bağımsız bir kurumdur ve açmıştır. gelirlerini TV ruhsat üçerinden sağlamaktadır.
1990’lı yıllarda ise Amerikan günlük gazetelerinin, Bunun yanı sıra İngiltere’de özel yayıncılık da rekabet dolu karmaşık medya pazarı içinde dinamizme yapılmaktadır. İlk özel televizyon kanalı 1955 yılında, sahip oldukları görülmektedir. ikincisi ise 1982 yılında kurulmuştur.
ABD dünyada radyo ve televizyon yayıncılığına da İtalyan Basını
öncülük etmiştir. Radyo yayıncılığı, 1920 yılında İtalyan Anayasası, ifade özgürlüğünü garanti altına almış başkanlık yarışının canlı verilmesiyle başlamıştır. ve bu özgürlüğün sınırlarını da belirlemiştir. 1948 yılında Televizyon yayınlığında ise CNN kanalı 1980 yılında çıkarılan Basın Yasası gazetecilik mesleği ile ilgili yayına başlayarak kablolu yayıncılık ve habercilik normlarda şu maddeleri düzenlemektedir: alanlarında yeni bir dönemi başlatmıştır. CNN yayıncılığa • Gizlilik hakkı şu yenilikleri kazandırmıştır: • Manevi standartları koruma • Canlı yayına önem vermesi • Cevap verme, iftira ve onur kırıcı yayın hakkı • 24 saat yayın yapması • Editörlerin cezai sorumluluğu
1981 yılında çıkarılan bir yasayla İtalya basınında Latin Amerika Basını tekelleşmeyi önleme amaçlanmıştır. Gazete fiyatının başta Latin Amerika ülkelerinde gazete ortaklarının genel hükümet tarafından belirlendiği İtalya’da 1988 yılında muhafazakar, gazetelerin yayın çizgilerinin ise radikal fiyat belirleme serbest bırakılmıştır. olduğu dikkat çekmektedir. Gazetelerin çoğunun basım
İtalya’nın en popüler gazeteleri spor gazeteleridir. Ülkede kalitesi yüksektir. Otokrat yönetimlere karşı meydan yalnızca 6 politik gazete bulunmaktadır ve bu gazeteler de okuyan, muhalif gazeteler daha çok Brezilya, Meksika, politik partilerin organlarıdır. Kolombiya ve Şili’de basılmaktadır.
Kamu yayıncılığı yapılan RAI kanalı dışında özel Enflasyon ve bölgede yaşanan ekonomik sıkıntılar, Latin televizyonların da İtalya’da devreye girmesiyle birlikte Amerika ülkelerinde yazılı basın alanında karşılaşılan en 1970’li yıllarda yayıncılık alanında bir anarşi yaşanmaya büyük sorunlardır. Ayrıca bölgelerde zaman zaman başladığı gözlemlenmektedir. Bu bağlamda siyaset ve yaşanan darbeler de basın için ciddi baskı dönemleri medya patronluğu içiçe girmiş, yayıncılık alanında hızla yaşanmasına neden olmaktadır.
tekelleşme yaşanmaya başlamıştır. Bu durumu ortadan Latin Amerika’da radyo yayınları 1930’ların başında iki kaldırmak ve yayılmasını durdurmak için 1997 yılında Amerikan radyo istasyonu ile başlamıştır. Televizyon tekelleşme karşıtı özel maddeler içeren bir yasa yayınları ise 1950’lerde faaliyet göstermeye başlamıştır. düzenlenmiş ve kabul edilmiştir. Doğu Avrupa Basını Fransız Basını Orta ve Doğu Avrupa’daki özgür basın, 1989-1990 Fransa’da modern basın 1789 Fransız Devrimi ile yıllarında politik ve sosyal değişimlerin şekillenmesinde doğmuştur. Devrimin sınırsız basın özgürlüğünden büyük rol oynamıştır. Ancak bunun yanı sıra baskı faydalanılmış ancak sonraki yıllarda terörden ilk etkilenen fiyatları, yetersiz dağıtım sistemi, eski baskı yöntemleri ve gazeteciler olmuştur. Fransız yayıncılık sektöründe yetersiz yöneticiler basının yaşadığı sorunlar olarak merkeziyetçi devlet tekelinden söz etmek mümkündür. sıralanabilir. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında hükümetler basını siyasal propaganda aracı olarak kullanmışlardır. Macar basınında Macarların diğer Doğu Avrupa ülkelerine Ayrıca Fransız basını ile ilgili yasal düzenlemeler de hep göre daha hızlı ve cesur oldukları söylenmektedir. seçim dönemlerinde yapılmıştır. Bu da iktidarın iletişim Macaristan’da basın yasası 1986 yılında çıkartılmıştır. sektörüne doğrudan müdahalesi olduğunun bir Ülkede basın özgürlüğü önemlidir ve sansür yoktur.
göstergesidir. Japon Basını
Fransız yayıncılık sektöründe kamu tekeli 1980’lerde Japonya’da en eski gazete 1862 yılında çıkartılmıştır. İlk sosyalistlerin iktidara gelmesiyle ortadan kalkmıştır. Yasal günlük gazete ise 1871-1940 yılları arasında çıkartılan düzenleme açısından mükemmel bir görüntü çizen Fransız Yokohoma Mainichi Shinbun’dur. Bu dönem çıkan yayıncılık sistemi, uygulamada aşırı düzeyde partizan bir gazetelerde genellikle Samuray sınıfı ve diğer yapıdadır. entelektüelleri de içeren yüksek sınıflara yönelik ilanlar yer almaktadır. Radyo yayını ise 1925 yılında başlamıştır. Alman Basını Dünyada basın hayatı, 1450 yılında Almanya’da Japonya’da gazete endüstrisi, 19’uncu yüzyılın sonlarında matbaanın bulunmasıyla başlamıştır. Almanya’da klasik ve 20’nci yüzyıl başlarında Japon toplumunda kapitalist anlamda ilk gazete ise 1609 yılında yayınlanmaya esasların kökleşmeye başlamasıyla oluşmuştur. Japon başlamıştır. Bu yüzyılda devlet basın üzerinde bir baskı medyası için dönüm noktası, İkinci Dünya Savaşı unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır ve kilisenin basın denebilir. Savaş sonrasında rekabet yeniden başlamış, üzerinde tam bir sansür yetkisi olduğu gözlemlenmektedir. 1960’larda endüstri teknolojiyle birlikte hız kazanmış, gazete üretimi kökten değişmiştir. 17’nci yüzyılda Almanya’nın siyasi birlikten yoksun bir ülke görünümünde olması ve sansür, Alman kamuoyunun Hemen her konuya içeriğinde yer veren Japon basını geniş oluşmasını engellemiş, gerçek basının doğmasını da bir okuyucu kitlesine hitap etmektedir. Dünyanın en gecikmiştir. 19’uncu yüzyılın son çeyreğinde ise politik gelişmiş yayıncılık endüstrilerinden birine sahip olan yayınlarda artış olduğu gözlemlenmektedir. Bu dönem Japonya’da, kamu kuruluşu olan NHK ve ticari sistem basın liberal, tutucu, dini ve sosyal demokrat olmak üzere olmak üzere iki ulusal sistem bulunmaktadır.
dört alanda yoğunluk göstermiştir. Ortadoğu Basını
1933 yılında Hitler’in iktidara gelmesi ile basın tam bir Ortadoğu’da işitsel ve görsel basın sömürgeci devletlerin propaganda aracı olarak kullanılmaya başlanmış, basın girişimi ile oluşmaya başlamıştır. Özellikle radyo, üzerinde otorite kurmak için bakanlık dahi Ortadoğu’da tüm dünya ile aynı zamanda hayata oluşturulmuştur. Bu anlamda birçok özgür basın geçmiştir. Ancak televizyon yayıncılığı 1960’lı yıllarda susturulmuş, birçok gazete kapatılmıştır. başlamıştır.
Ortadoğu ülkelerinde araç olarak radyo ve televizyon sistemleri ortaya çıkış dönemlerine bakıldığında ülkelerle şu şekilde bağdaştırılabilir:
• İran: Krallığı güçlendirme aracı olarak • Ürdün: Krallığın varlığını kurtarma aracı olarak • Mısır Arap Cumhuriyeti: Ticari yayına ağırlık veren sistem olarak • Irak: Kültür ayrılığını uygulayan sistem olarak • Suriye Arap Cumhuriyeti: Devlet organı olarak işletilen sistem • İsrail: Ortadoğu’da özerk sistem olarak • Lübnan: Ortadoğu’da karma sistem olarak
Asya Basını
Asya basınına bakıldığında, Çin’de kitle haberleşme araçlarının ve kültürel üretimin denetiminin devletten çok Komünist Parti elinde olduğu görülmektedir. Hong Kong, Endonezya, Malezya, Singapur ve Tayland gibi ülkelerde yazılı medya özel mülkiyetteyken, elektronik medya kamu ve devlet mülkiyetindedir. Bu ülkelerde basın özgürlüğünden söz etmek de pek mümkün değildir.