Uluslararası ve Kültürler Arası İletişim

Kültürler arası iletişim; farklı kültürlere mensup insanlar arasında etkileşim ve anlam aktarımları, yabancının algılanması, açıklanması ve kültürel farklılıkların gözetilmesi gibi konuları inceleyen disiplinler arası bir bilim dalıdır.

Kültürler arası iletişimin var olabilmesi için gerekli olan başlıca özellikler şunlardır:
• Kültürler farklı, birbirinden ayırt edilebilir olmalıdır.
• Kültür ve iletişim arasında bir ilişki olmalıdır.
• İletişime katılanlar aynı zamanda bir kültürde yer alan, o kültüre katılanlardır.
• Kültürel olan, iletişime yansır.
• Kültürde yer almak, belirli bir tarzda iletişim kurmak anlamına gelir.
• Ortak kültüre sahip olmak iletişimi kolaylaştırırken farklı kültürlere sahip olmak iletişimi zorlaştırmaktadır.

kültürler arası iletişimin üç temel çalışma konusu bulunmaktadır:

1. Yerel kültürlerin tanınması
2. Yerel kültürlerin birbirleriyle kurdukları iletişim biçimlerinin ortaya konması
3. Ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları giderecek çözüm yollarının saptanması

Kültürler arası iletişimin başlıca yararları şöyle sıralanabilir:

• Daha sağlıklı topluluklar
• Ticaretin artması
• Çatışmanın azalması
• Hoşgörü yoluyla kişisel gelişim

Kültürel farklılıklara saygı duyan toplumlarda bireyler birbirlerini anlamaya, onaylamaya ve takdir etmeye gayret etmektedirler. Farklılıkları kabullenip anlayışla karşılayan topluluklar ortaklaşa amaç için çalışırken ırk, cinsiyet, etnik köken, yaşam tarzı gibi bireysel unsurları önemsememektedirler.

Geert Hofstede’nin 1967 – 1973 yılları arasında uluslararası bir kuruluş olan IBM’in 72 ülkedeki çalışanları üzerinde yaptığı araştırma, birçok farklı disiplince gerçekleştirilen kültürler arası çalışmalarının temeli olmuştur.

Hofstede modeli, kültürel boyutları güç mesafesi, bireycilik – ortaklaşalık, erillik – dişillik, belirsizlikten kaçınma olmak üzere dört farklı boyutta ele alır.

Güç mesafesi skorunun yüksek olduğu toplumlarda statü ve güç önemlidir. Gücün önemli olması, hiyerarşik düzene sadık kalınması sonucunu da doğurmaktadır. Öte yandan güç mesafesi skoru düşük toplumlara daha eşitlikçi bir yapı hâkimdir. Gelir farklılıkları azdır, bireyler mümkün olduğunca eşit haklardan yararlanmaktadırlar.

Bireycilik – ortaklaşalık boyutu, bir toplumda bireysel yaşam ile kolektif yaşam arasında hüküm süren ilişkiyi tanımlamaktadır.

Bireycilik – ortaklaşalık boyutunun dört tanımlayıcı
özelliği bulunmaktadır:
1. Bireyin kendisini algılayış biçimi
2. Bireyin diğerleri ile ilişkileri
3. Bireyin ulaşmak istediği hedefler
4. Bireyin davranışını şekillendiren dürtüler

Hofstede yaklaşımına göre, bireyciliği benimseyen toplumlarda “ben” önemlidir; birey olarak kimlik kazanılır. Bireylerin arasında sıkı bağlar yoktur. Bireyin kendi fikrini söylemesi önemsenir ve teşvik edilir. Herkesin özel yaşamı olmalıdır.

Ortaklaşalık skoru yüksek olan toplumlarda önemli olan “biz” olgusudur; bireyin kimliği, içinde bulunduğu grupla özdeşleşmiştir. Bireyler güçlü bağlarla birbirine bağlıdır. Görüş farklılıkları teşvik edilmediği gibi farklı görüşe sahip olanlardan uzak durma eğilimi mevcuttur. Bireyin özel yaşamı, grup yaşamı ile iç içedir.

Hofstede’nin erillik – dişillik boyutu, toplumsal cinsiyete atfedilen rollerle ilişkilendirilmiştir. Söz konusu roller, rekabetçi ve iddialı bir uçtan müşfik ve alçak gönüllü bir uca uzanmaktadır. Rekabetçi kutup eril, müşfik kutup ise dişil olarak tanımlanmıştır. Hedefler açısından bakıldığında ise dişil kutbun yardım etme, güçsüzleri koruma, dayanışma, çevreye saygı, sıcak ilişkilerin sürdürülmesi gibi sosyal hedeflere; eril kutbun ise başarı, performans, rekabet, para ve kariyer gibi ego hedeflerine bağlı oldukları görülmektedir

Erillik skoru yüksek olan toplumlarda rekabet, başarı ve hırs önemsenmektedir. Erkeklere kararlı ve kuvvetli olma rolü, kadınlara ise duyarlı, ilgili ve şefkatli olma rolü atfedilmektedir. 

Belirsizlikten kaçınma boyutu, farklı kültürlerin gelecek hakkındaki belirsizlikten ya da belirsiz durumlardan endişe ve rahatlık duyma oranını ortaya koymaktadır. Belirsizlikten kaçınma skoru yüksek olan toplumlarda farklı olan ürkütücü kabul edilmektedir. Belirsizlik bir tehdit olarak algılandığı için kurallar olmadan yaşanmaz. Belirsizlikten kaçınmanın düşük olduğu toplumlarda ise bireyler farklı seçeneklere karşı daha toleranslıdırlar. Bu toplumlar yaratıcılığın teşvik edildiği, mümkün olduğunca az kuralın konduğu soğukkanlı topluluklardır. Bireyler bilinmeyen riskler karşısında esnektir; belirsizlik yaşamın bir parçasıdır.

Michael Bond ve arkadaşları tarafından 1980’li yıllarda yapılan “Chinese Value Survey” adlı araştırmanın sonuçları, 1991 yılında Hofstede’nin modeline "uzun-kısa dönemli uyum" boyutunun eklenmesini sağlamıştır. 

Trompenaars ve Turner’ın çalışmasına göre kültürel boyutlar; diğer bireylerle olan ilişkiler boyutu, zamanla ilişkili boyut ve çevreyle ilişkili boyut olmak üzere üç ana grupta incelenmektedir.

Diğer bireylerle olan ilişkiler; evrensellik-tikelcilik, bireycilik-ortaklaşalık, nötr-duygusal olma, özelyaygın olma ve başarı-övgü odaklılık olmak üzere beş alt grupta incelenmektedir.

Edward T. Hall, kültürler arası farklılıkları incelerken kültürel yapıyı oluşturan üç ana unsuru temel almıştır. Kültürler arası farklılıklar iletişim, zaman ve mesafe açısından incelenmiştir.

Edward T. Hall'e göre, tek zamanlı kültürlerde zaman kavramı neredeyse somutlaştırılmış ve bölümlendirilmiştir. Belirli bir süre zarfında tek iş yapılmaktadır. Zaman doğrusal bir şekilde algılanmakta ve bölümlendirilerek planlanmaktadır. Bu sebeple tek zamanlı kültürlerde yaşayan bireyler dakik olma konusunda hassastır.