deyişle kodlarız. İletişimde sözel kodlar ve sözel olmayan Giriş kodlar olmak üzere iki temel kod kullanılır. Bütün diller bir
Bireylerarası iletişim yaşam için nefes almak kadar koddur. İletişim sürecinde hem kodlama hem kod açımı söz önemlidir ve tıpkı nefes almak gibi bireylerarası iletişim konusudur. Kod açımı mesajları anlama, onlara anlam de kaçınılmazdır. Yaşamımız boyunca diğerleriyle iletişim atfetme eylemidir. kurmamamız imkânsızdır. Yaşamdan izole olmadıkça her gün bireylerarası iletişimde bulunuruz. Ev arkadaşımızı Geri Bildirim: Bireylerarası iletişim süreci boyunca biz dinleriz, öğretmenimizle konuşuruz, bir arkadaşımızla söylenen şeye bağlı olarak, karşımızdakine geri bildirim yemek için buluşuruz ve ebeveynlerimizle ya da eşimizle mesajları yollarız. Geri bildirim kaynağa karşısındaki konuşuruz. üzerindeki etkisi ile ilgili bilgi verir. Bunun üzerine kaynak mesajlarının içeriğini ya da biçimini düzenler, değişiklik Bireylerarası İletişim Nedir? yapar, güçlendirir, önemsizleştirir ya da değiştirir.
Bireylerarası iletişim, birbiriyle ilişkide ya da bağlantıda İleri Bildirim: İleri bildirim bizim asıl mesajımızı olan insanlar arasında meydana gelen iletişimdir. Genel göndermeden önce hazırladığımız bilgidir. Daha sonra olarak örgütlü yer ve zamanda iki kişi arasındaki iletişim gelecek mesajlar hakkında bir şeyleri belli eder. Örneğin bir olarak da değerlendirilir. Bireylerarası iletişim içinde olan kitabın başındaki önsöz ya da içindekiler tablosu, bir insanlar birbirinin farkındadır ve birbiriyle olan bölümün giriş paragrafı, bir filmin ön gösterimleri, dergi bağlantının bilincindedir. Bireylerarası iletişim; kapakları, bir konuşmanın giriş bölümü gibi.
• Yüz yüze ya da teknoloji aracılığıyladır, Gürültü: Gürültü iletişim sürecinde mesajın anlaşılmasını • Şimdi ya da araç nedeniyle gecikmiştir, engelleyen her şeydir. Gürültünün dört tipi özellikle • Değişen yakınlıkta kişisel ya da resmîdir, konuyla uygun görülmektedir: • Değişen yoğunlukta dostça ya da düşmancadır, • Fiziksel Gürültü: Yüksek bir ses, güneş gözlüğü • Farklı örgütlü yer ve zamandadır, takmak, konu ile ilgisi olmayan mesajlar, okunaksız • Farklı amaçlarla ve nedenlerledir. el yazısı, engellenen bir görüntü, telefon hatlarındaki Bireylerarası iletişim, bireysel olmayandan oldukça bozukluk, bir insanın birden çok yakınınıza oturması bireysel olana doğru değişim aşamalarını gösteren bir vb. düzlem üzerindedir. • Fizyolojik Gürültü: Görme engeli, işitme kaybı, konuşma problemi ya da hafıza kaybı. Bireylerarası İletişimin Unsurları, Modeli ve • Psikolojik Gürültü: Ön yargılar, dalıp gitmeler, İlkeleri peşin hükümler, dar görüşlülük, aşırı duygusallık vb.
Bireylerarası İletişimin Unsurları • Anlamsal Gürültü: Konuşmacı ve dinleyicinin
Bireylerarası iletişimin temel unsurları; farklı anlamsal sistemlere sahip olması. Örneğin dil ve diyalektik farklılıklar, jargon kullanılması, • Kaynak/alıcı, karmaşık terimler, belirsizlik vb. • Mesaj, • Kanal, Bireylerarası İletişim Modeli
• Kodlama, Bireylerarası iletişim modeli birbiriyle etkileşim içindeki iki • İleri-geri bildirim ve insan arasında gerçekleşen iletişim üzerine odaklanır. • Gürültüdür. Etkileşimi anlamak için temel bileşenleri anlamak gerekir. Bunlar iletişimciler, mesajların içeriği ve iletişimin Kaynak-Alıcı: Bireylerarası iletişim en az iki insanı gerçekleştiği bağlamdır. gerektirir. Her insan hem kaynağın fonksiyonlarını (mesajları hazırlamak ve göndermek) hem de alıcının İletişimciler: İletişimciler, mesajların gönderilmesini ve fonksiyonlarını (mesajları algılamak ve idrak etmek) yerine alınmasını gerçekleştiren etkileşim halindeki kişilerdir. getirir. Kaynak mesajın algılanmasında önemli bir role İçerik: İçerik mesajın içeriği, etkileşim sürecinde sahiptir. karşılıklı olarak ilettiğimiz ve anladığımız bilgidir. Mesaj: Mesaj etkileşimin içeriğidir; fikirlerimizi iletmek Bağlam: İletişim bağlamsaldır. Başka bir deyişle iletişimde için kullandığımız sözel ya da sözel olmayan sembolleri şartlar, ortam önemlidir. içerir. Mesajlar alıcıyı duyma, görme, dokunma, koku alma, tatma ya da herhangi bir kombinasyonda uyarma görevi Bağlam çeşitli başlıklar altında değerlendirilebilir: yaparlar. • Fiziksel Bağlam: İç mekân-dış mekân; kalabalık- Kanal: Bir mesajın kaynaktan alıcıya iletilme biçimidir. Bir sakin; kamu-özel; birbirine yakın-uzak; sıcak-soğuk; nevi kaynak ve alıcı arasındaki bağlantıyı yapan köprüdür. karanlık-aydınlık gibi şeyleri içerir. • Sosyal Bağlam: Bu, toplumsal olaylara karşı Kodlama-Kod Açma: Kodlama mesajların üretimi insanların beklentileriyle ilgilidir. Bir sınıf eylemidir. Duygu ve düşüncelerimizi iletmek için onları biçimlendirir ve mesaj haline dönüştürürüz. Başka bir
ortamındaki iletişim biçimiyle bir futbol ortamındaki şeyler iletiriz. Sözel mesajlar bir devamlılık gerektirir. Biz iletişim biçimi farklıdır. bir şeyler söyleriz, susarız. Sonra biraz daha konuşuruz. • Bireylerarası bağlam: Bireylerarası ilişkilerdeki Sözel olmayan mesajlar süreklidir; asla kesintiye uğramaz. farklılıkların sonucu olarak diğerlerinin davranışları Başka bir deyişle biz iletişimde bulunmadan duramayız. ile ilgili beklentiler söz konusudur. Sözel olmayan mesajlara baktığımızda aslında bazı kesintiler olduğunu görürüz. Örneğin jestler başlar ve Bireylerarası İletişimin İlkeleri biter, göz kontağı başlar ve biter, dokunma başlar ve biter,
Bireylerarası iletişimle ilgili temel ilkeler aşağıdaki gibi gülme başlar ve biter ancak bütün bunlar sözel olmayan oluşturulabilir: mesajların belli parçalarıdır. Bu açıdan bakıldığında bir
• Bireylerarası iletişim bir süreçtir, devamlılık söz konusudur.
• Unsurlar birbirine bağlıdır, Sözel Olmayan Mesajların İşlevleri • İletişim süreci kurallarla yönetilir, Sözel olmayan mesajlar iletişim sürecinde birçok işlev • İletişim kültür tarafından belirlenmiştir, üstlenirler. Bu işlevleri bilmek hem etkin kullanabilmeyi, • İletişimin yorumlanması niyetinden daha önemlidir, hem de sorunları tanımlayabilmeyi sağlar. Bu işlevlerden • Bireylerarası iletişim amaçsaldır. bazıları şöyle sıralanabilir:
Bireylerarası İletişimde Mesajların Yapısı • Tamamlama,
Bireylerarası iletişimde hem sözel hem de sözel olmayan • Yalanlama, mesajlar kullanılır. Diğerleri ile olan iletişimimizde pozitif • Tekrar etme, bir ortam olmasını, iletmek istediklerimizin istediğimiz • Düzenleme, yönde, doğru bir şekilde anlaşılmasını istiyorsak sözel • Yerine geçme, iletişimimiz tek başına yetmeyebilir. Bununla birlikte • Vurgulama. mesajlarımızın sözel içeriğine önem vermezsek diğerleri bizim neyi ifade etmeye çalıştığımızı anlamayabilir. Bireylerarası İletişim Sürecindeki Etkin Sözel Olmayan Mesaj Kategorileri Sözel Mesajlar Bireylerarası iletişim süreci yalnızca konuşmayı Bireylerarası iletişimde dil merkezdedir. Dili kafamızın kapsamaz, iletişimin çok kanallılığı gözden içindeki düşünceleri başkasına aktarmak için kullanırız. kaçırılmamalıdır. Bu minvalde sözel olmayan iletişim Sembollerin toplamı olan dil bizim bir parçamızdır. Her davranışları önemlidir. Bu davranışlar kısaca şöyle birimiz kendimize özgü bir dil içinde düşünür, konuşur ve açıklanabilir: dinleriz. Dilimiz kültürümüzden, komşularımızdan, mesleklerimizden, kişiliğimizden, eğitimimizden, aileden, • Yüz İfadeleri: İnsan yüzü duyguların ifadesinde en arkadaşlardan, yeniden düzenlemelerden, deneyimlerden, temel araç olarak kabul edilir. Bunun nedeni cinsiyetten, yaştan ve buna benzer birçok şeyden etkilenir. genellikle etkileşim anında açık bir şekilde görülür Sözel mesajlara temel oluşturan dil diğerleri ile olan olmasındandır. Bizim duygularımız ve bu iletişimimizde çok önemlidir. Sözel mesajların iletilme duyguların yüzümüze yansıması birbirinden biçimi bizim diğerleriyle olan ilişkilerimizi değişik ayrılmaz bir bütündür. Yüzümüz bir ayna gibidir; açılardan etkiler. diğerleri ile etkileşimimizi düzenler ve yönetir. • Jestler ve Vücut Hareketleri: Jestler ve vücut Sözel İletişim ile İlgili Beceriler hareketleri bir insanın sözcüklerinin arkasındaki
Sözel iletişimi daha etkili bir kanal olarak kullanmak için gerçek duygularını ifade eder. Burada dört farklı aşağıda sıralanan becerileri doğru kavramak her iletişimci kategori söz konusudur: için önem taşımaktadır: o İşaretler, • Kasıtlı düzensizlikten kaçınma, o Tasvir ediciler, • Tanımlayıcı olmak, o Düzenleyiciler ve o Uyarlayıcılar. • Somut olmak, • Duruş: Duruşlar duygusal durum ve ilişkiler için • Duyarlılık, zengin bir bilgi kaynağıdır. Bizim yürüyüşümüz, • Açıklık, oturuşumuz diğerleri için bir mesajdır. Siz bir insana • Esneklik. bakarak duygularını anlayabilirsiniz. Vücut nadiren
Sözel Olmayan Mesajlar yalan söyler. Bireylerarası iletişimde sözel mesajlar kadar sözel • Dokunma: Dokunma iletişimin temellerinden biridir olmayan mesajlar da önemlidir. Biz birisiyle iletişim ve ilişkilerde önemlidir. İlişkinin niteliği hakkında kurduğumuz zaman yalnızca onun sözel ifadelerine değil bize bilgi verir. Bizim dokunma davranışımızın yüz ifadelerine, el kol hareketlerine, bedeninin duruş fonksiyonları çeşitli yollarla olur. Diğerleriyle tarzına ya da sesinin tonu gibi şeylere de dikkat ederiz. ilişkimiz, bizim onlara dokunma biçimimiz ve bunun Sözcüklerin dışında da biz devamlı karşımızdakine bir miktarı değişik fonksiyonlar sunar.
• Alan Kullanımı: Alan kontrol edilebilir bir iletişim Karşılık verme (konuşmacıya yanıt ya da geri bildirim öğesidir. Bu nedenle yüz yüze ikili ilişkilerde alanı verme): Bu, iki aşamada olur: bilinçli olarak kullanmak büyük yarar sağlar. Kişinin • Ya konuşmacı konuşmasına devam ederken, diğer insanlarla arasına koyduğu uzaklık onlara karşı • Ya da konuşmasını bitirdiği zaman. olan duygularıyla da ilgilidir. Birlikte yaşayan her canlının beslenmek, hareket etmek, uyumak ve Bu karşılık vermeler geribildirimdir. birtakım ihtiyaçlarını karşılamak için kendisine özgü Dinleme Engelleri bir alana gereksinimi vardır. Herkes kendine ait bir alan belirler ve sonra da bu alanı savunma içine girer. Dinleme engelleri kısaca şöyle açıklanabilir:
• Fiziksel ve zihinsel engel: Dinlemedeki fiziksel Bireylerarası İletişimde Dinlemenin Önemi engeller işitme kaybı, gürültülü bir çevre, yüksek İletişim sürecinde meydana gelen kopukluklar ilişkilerimizi müzik vb. olabilir. Bu durumda dinleme başarısızdır. olumsuz yönde etkiler. Farkında olarak ya da olmayarak bu Örneğin televizyon izlerken bir insanı destekleme kopukluğa neden olan önemli davranışlardan bir tanesi de amaçlı dinleyemeyiz. O nedenle içinde dinlemedir. Konuşmaya son derece istekli olmamıza karşın, bulunduğunuz ortamın fiziksel koşulları dinlemede dinleme konusunda çoğu zaman yetersiz kalırız. Oysa önemli bir etken olmaktadır. Zihinsel engeller de dinleme, iletişimin yeterliliğini arttırır ve bireylerarası fiziksele benzerdir. Dinlemeye odaklanmamızı iletişim sürecinde bir beceri olarak kabul edilir. Olumlu engeller. ilişkiler geliştirmede, bilgi almada, başkalarını tanımada ve • Ön yargı: Gruplara ya da bireylere karşı ön yargılı anlamada dinleme temel öge olmaktadır. Dinlemenin çeşitli olmak dinlemeyi her zaman bozacaktır. Buna ek amaçları vardır. Bu amaçlar genel olarak iletişimin olarak dar görüşlülüğü de ekleyebiliriz. amaçlarıyla aynıdır. Bunlar; • Odaklanma eksikliği: Bir insanın söylediğine
• Öğrenmek, odaklanmak dinlemenin bir gereğidir. Odaklanmayı • İlişki kurmak, engelleyecek pek çok şey vardır. Dinleyici olarak • Etkilemek, temel fikir üzerine odaklanmak detaylara dalmaktan • Eğlenmek ve daha iyidir. • Yardım etmektir. • Erken yargılama: Bunun en açık örneği, konuşmacının ne söyleyeceğini bildiğimizi Dinleme Süreci varsaymaktan kaynaklanır; bize göre dinlemeye
Etkili dinleme süresi; gerek yoktur. Dinlemeden, konuşma tamamlanmadan sonuca yönelmek yaygın bir • İşitilenleri alma, dinleyici reaksiyonudur. • Yorumlama, • Hatırlama, Etkin Dinleme
• Değerlendirme ve Bir insanla empati kurmak onun hissettiğini hissetmek, • Karşılık vermeyi gerektirir. dünyayı onun gördüğü gözle görmeye çalışmaktır. Empatik dinleme bizim ilişkilerimizi de geliştirir ancak birçok Alma (mesajı işitme ve ilgilenme): Dinleme konuşmacının iletişim biçiminde empatik dinleme tercih edilse de bazen gönderdiği mesajları alma sürecinde işitme ile başlar. nesnel bir dinlemeye de gereksinim vardır. Nesnel Bilinen yanlışlardan bir tanesi de işitme ve dinlemenin aynı gerçekliği göz önünde bulundurarak anlamları ve hisleri olarak kabulüdür. İşitme pasif bir süreçtir. Bu süreçte hiçbir değerlendirmek gerekmektedir. Bazen empatik dinleme dikkat ya da güç sarf etmemiz gerekmez; oysa dinleme yerine tarafsız olma ve nesnellik daha yararlı olmaktadır. düşünce ve dikkat gerektirir. Bireylerarası İletişimde Çatışma Anlama (işitilen mesajın yorumlanması): Bu aşamada konuşmacının ne demek istediğini öğreniriz. Bize açıklanan Bireylerarası çatışma, birbirleri ile etkileşimde olan bireyler duyguları ve düşünceleri kavrarız. arasındaki anlaşmazlıktır; çeşitli fikir, duygu ve görüş ayrılıklarını ifade eder. Bu süreçte her iki insan da birbirini Hatırlama (duyulanın hafızada tutulması): Etkili dinleme etkiler. hatırlamayla yakın ilişkilidir. Hatırlanan şey söylenen şey değildir; bizim söylenenden ne hatırladığımızdır. Hafıza Çatışma Yönetimi Biçimleri: Bir çatışmayı doğru yeniden inşa edicidir; biz işittiğimiz mesajı bizim için bir yönetmek etkili bir iletişimin önemli bir parçasıdır.
anlam ifade edecek bir sistem içinde yeniden inşa ederiz. Aşağıda farklı durumlar için farklı yönetim biçimlerine
Değerlendirme (mesaj hakkında eleştirel düşünme ve değinilmiştir:
yargılama): Değerlendirme mesajların bir şekilde • Rekabet: Kazan-Kaybet: Rekabetçi çatışma biçimi yargılanmasından meydana gelir. Bazen bu değerlendirme bizim kendi arzu ve gereksinimlerimizle büyük, süreci çok farkında olarak, bilinçli yapılmaz. Bizim diğerlerininkilerle ise çok küçük oranda ilgilidir. değerlendirmemiz daha çok eleştirel analizin doğası Bizim gereksinimlerimiz karşılandığı ölçüde çatışma içindedir. bizim açımızdan başarılıdır. Bu ben kazanayım sen
kaybet felsefesidir ancak bu durum kaybeden mekanları, soyal alanlar grubun mekanlarını oluşturur ve üzerinde bir dargınlığa yol açabilir ve buna bağlı bireyin davranışları mekanlara böre değişiklikler gösterir. çatışmalar da doğabilir. Ayrıca burada çatışma Amaç: İster çok basit ister çok karmaşık olsun her grup bir çözülmemiştir, sadece o an için sonuçlanmıştır. amaca sahiptir. Arkadaşların futbol maçına gitmesi ya da • Kaçınma: Kaybet-Kaybet: Çatışmadan kaçanlar, birlikte ders çalışmalarının bir amacı vardır ve bunlar grup kendilerinin ya da karşı tarafın gereksinimlerine ve faaliyetlerinin bir parçasıdır. arzularına nispeten ilgisizdirler. Sorunla ilgili gerçek iletişimden kaçınırlar; sorun ortaya çıkınca konuyu Kalıcılık: Gruplar üyelerinin bireysel amaçlarından çok değiştirirler ve genellikle hem fiziksel hem de grup amaçlarına odaklanırlarsa grubun kalıcılığı artacaktır. psikolojik olarak ortamdan uzaklaşırlar. Bu biçimde, Grup Türleri herhangi bir çatışmayı çözmek için çok az şey yapılır ve bu nedenle ben kaybedeyim sen de kaybet Gruplar;
felsefesi olarak görülür. • Birincil veya ikincil, • Uyum Sağlama: Kaybet-Kazan: Burada biz, diğer • Resmî veya gayri resmî olabilecekleri gibi, insanın gereksinimleri için kendimizinkilerden • İki üç kişiden oluşan küçük gruplar fedakârlık yaparız. Bizim temel amacımız • Ya da milyonlarca kişiden oluşan büyük gruplardan ilişkimizdeki uyumu ve huzuru korumaktır. Bu oluşturabilir. biçim, huzurun korunmasına yardım edebilir ve karşı tarafı tatmin edebilir; fakat kendi gereksinimlerimizi Grup İletişiminin Dinamikleri
göz ardı etmiş oluruz. Uyum sağlama, ben Grup iletişiminin dinamikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir: kaybedeyim sen kazan felsefesidir. Bu karşı tarafı • İletişim: Hayatı nasıl anlamlandırdığımız ve diğer mutlu etse bile bireylerarası çatışma için kalıcı bir kişilerle paylaştığımız anlamlardan oluşur. İletişim çözüm elde edileceğinin kanıtı değildir. Bir eşitsizlik insanların ne söylediği, nasıl söylediği ve kime ve haksızlık söz konusudur. söylediği ile ilgilidir. • İş Birliği: Kazan-Kazan: İş birliğinde, hem bizim • Liderlik; grubu etkilemeye yönelik faaliyetleri içerir. hem diğer insanın gereksinimlerine hitap etme • Amaçlar: Bütün gruplar bir amaç etrafında toplanır. durumu vardır. Bu biçim ideal olarak düşünülür; Belirli bir görevi yerine getirmek ya da sadece iletişim için isteklilik vardır. İdeal olarak her insanın eğlenmek bir grup amacı olabilir. gereksiniminin karşılanmasına olanak verir; ben kazanayım sen de kazan felsefesi söz konusudur. • Kurallar: Hangi davranış biçimlerinin grup içinde kabul edileceği ya da hangilerinin grup tarafından • Uzlaşma: Kazan, Kaybet-Kazan, Kaybet: Bu ortada kabul edilmeyeceğini belirler. bir durumdur. Hem bizim hem karşımızdakinin gereksinimleri ile ilgilenmek gerekmektedir. • Görevler: Görevler, belirli bir durum içinde Buradaki strateji bir nevi “Orta yolu bulmak”tır ya oluşması gereken beklentilerle ilgilidir. Farklı da “Al gülüm ver gülüm”. Burada huzurun devamı gruplar farklı görevleri gerektirebilir. Grup içinde sağlanabilir ancak hâlâ her iki taraf için de yapılacak doğru görev dağılımı grubun kayıplardan dolayı memnuniyetsizlikler söz konusu motivasyonunu ve verimliliğini arttıracaktır. olacaktır. Ben kazanayım ve kaybedeyim, sen de • Bağlayıcılık: Grup üyelerinin, diğer grup üyelerine kazan, kaybet felsefesi vardır. Burada bazı ve giderek grubun kendisine hissettikleri sempati kazanımlar olsa da bu her şey için söz konusu düzeyini belirler. Sadakat duygusu arttıkça grubun değildir. bir bütün olması da kolaylaşır. • Durum: Grup iletişiminin oluştuğu en yüksek öneme Grup İletişimi sahip konudur. Grubun büyüklüğü, fiziksel
İnsanların toplum içinde örgütlü bir yaşam sürdüklerini bu düzenlemeler ya da mekan gibi çeşitli durumlar grup nedenle herkesin bir ya da birden fazla grubun üyesi başarısına etki eder.
olduğunu söylenmektedir. Gruplarda İletişim
Gruplar; Gruplarda iletişim şöyle sınıflandırılabilir:
• Sayı, • Birincil gruplarda iletişim, • Amaç, • İkincil gruplarda iletişim, • Örgütlenme biçimleri, • Çalışma gruplarında iletişim, • Mekan ve • Referans gruplarında iletişim, • Kabaklıklarına göre farklı özellikler göstermektedir. • Gruplar arası iletişim,
Sayı: Gruplar içerdikleri insan sayısına göre küçük, orta ve • Aracılandırılmış grup iletişim.
büyük olarak adlandırılırlar.
Mekan: Grubun bir arada oldukları yer de onların örgütlenme biçimlerini etkilemektedir. Aile, sokak, eğlence