Sözsüz İletişim: Etkili İletişimin Temeli

İletişime iki değişik bakış açısı söz konusudur. İlk bakış açısı ile yapılan yaklaşım, kaynak ile alıcının iletiyi nasıl kodladığı ve kod açımının nasıl yapıldığı ile ilgilenir. Ayrıca bu yaklaşımda, etkililik ve doğruluk da iletişimde büyük önem taşır. İletişim olgusuna bu bakış açısı ile bakıldığında, iletişim bir insanın diğerinin davranışına veya düşüncelerine etki etmekte kullandığı bir süreç olarak görülür. Eğer, etki istenenden değişik ya da daha azsa, ortada iletişimsel bir hatanın olduğu öne sürülür ve hatanın nerede oluştuğunu saptayabilmek için iletişim sürecinin işleme aşamaları incelenir. İkinci yaklaşım, iletişimi anlamların oluşturulması ve değişimi olarak görür. Bu yaklaşım, iletilerin veya metinlerin anlam oluşturmak için insanlarla nasıl etkileşimde bulunduğuna bakar. Bu da, metinlerin insanların kültüründeki rolü dile getirmektedir. Yanlış anlamaların iletişim hatalarının delili olmadığını; bunların kaynak ve alıcının kültürel farklılıklarından doğduğu öne sürülmektedir. Bu yaklaşıma göre, iletişim konusundaki çalışmalar bir anlamda kültür ve metinler üzerinde çalışmak anlamını taşır. Çalışmanın ana metodu ise semiotik (simgeler ve anlamlar bilimi) olarak ortaya çıkmaktadır.

Kültürel değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlayan ve bazı kültürlerden diğerlerine kültürel değerlerin aktarılmasını ve alınmasını sağlayan süreç olarak “kültürel iletişim” dir.

Türk Dil Kurumunca yayınlanan Toplumbilim Terimleri Sözlüğünde kültür; «Tarihsel toplumsal
gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, kullanmada,
sonraki kuşaklara iletmede kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü
gösteren araçların tümü» olarak tanımlanmaktadır. 

Felsefe Terimleri Sözlüğünde kültür, felsefi açıdan şöyle tanımlanmaktadır: «…… bir ulusun bütün yaşama biçimlerinde birlikli bir üslup kazanması…… Tarihin sürekliliği içinde insanlar yoluyla ve insanlarda gerçekleşen manevi biçimlenme süreci, insanın manevi başarıları ve yaratışları…… Tüm olarak manevi ve törel yaşam; geniş bir toplumun bütün alanlarında ortak olan dinsel, ahlaksal, estetik, teknik ve bilimsel nitelikteki toplumsal olayların bütünü.»

Kültür kavramına antropolojik bir yaklaşım ise şöyledir: «Kültür, insanın bir toplum üyesi olarak edindiği bilgi, inanç, sanat, ahlak, hukuk ve törelerle her türlü beceri ve alışkanlıklarını içeren karmaşık bir bütündür».

Kültür çerçeveleri ya da alanları en kapsamlısından başlamak üzere ideolojik, antropolojik, toplumsal ve artistik olarak sınıflandırılabilir.

Kültürü oluşturan ögeler; maddi kültür öğeleri, manevi kültür öğeleri olarak ikiye ayrılır.

Bir toplumun teknolojik gelişmişlik durumu, eserleri ve aletleri o toplumun maddi kültürü olarak
gösterilir.

Bir toplumun manevi kültür öğeleri: dil; estetik; bazı kültürel değerlerin öğrenilmesi
anlamında eğitim; din, inançlar, tutumlar, gelenekler toplumsal kurallar ve değerler; toplumsal
organizasyon ve toplumsal kurumlardır.

Herhangi bir ülkenin ve toplumun hakim inançları, değerleri, hareket tarzları ve yaptırımlarının türleri temelde o ülkenin genel kültürünü oluşturan parçalardır.

Kültür çeşitleri: genel kültür, Alt Kültür (Subculture) ve Karşıt Kültür (Counter Culture-Contraculture).

Alt-kültür : «Genel kültürdeki birtakım değerlerin ve inanışların paylaşılması, fakat, aynı zamanda
bazı kişilerle, yine o toplum içinde başka değerlerin de paylaşılması».

En basit anlamda karşıt kültür; toplumun birtakım değerlerine ters düşen bir kültür alt grubudur biçiminde tanımlanabilir.

Yapısal olarak ya da kullanılan kodlara göre iletişim ikiye ayrılır:
• Sözel İletişim (Verbal Communication)
Konuşma-Dinleme
Yazma-Okuma
• Sözsüz İletişim (Non-verbal Communication)

Sözsüz iletişim söz dışındaki sesleri de içeren, sözel (verbal) olmayan göstergelerden oluşan iletişim kodlarıdır.

Bu davranışlar, sesi dışarıda bırakırsak anlam aktarmak için kullanılan tüm davranışları içerir.
Örneğin, vücut biçimimiz, duruşumuz, giyimimiz, saçımız, yüz ifademiz, mekanın kullanımı gibi.
Dokunma da burada yer alır.

1. Sesli-Sözel İletişim Davranışları
2. Sessiz-Sözel İletişim Davranışları
3. Sesli-Sözsüz İletişim Davranışları
   1. Sessiz-Sözsüz İletişim Davranışları

• Yapılandırılmış veya Yapılandırılmamış Olmak
• Linguistik Olmak ya da Linguistik Olmamak
• Sürekli Olmak ya da Sürekli Olmamak
• Doğuştan Getirilen veya Öğrenilmiş Olmak
• Beynin Sağ ya da Sol Lobunda İşlenme

Tamamlama, çelişme ve yalanlama, tekrarlama, düzenleme, yerini alma, vurgulama, resmetme işlevi sözsüz iletişimin işlevleridir.

Sözsüz iletişim kodlarının ortak özelliklerini şu biçimde sıralamak mümkündür:
• İletişim yokluğunu olanaksız kılmak
• Duyguları ve coşkuları yetkin biçimde dile getirebilmek
• İnsanlararası ilişkileri tanımlamak ve belirlemek
• Sözel içerik hakkında bilgi vermek
• Güvenilir iletiler sağlamak
• Kültüre göre biçimlenmek