dijital çağ gazete, televizyon, radyo gibi birçok kitle Giriş iletişim aracını değişime zorlamaktadır. Bu değişim tüm
Kıymetli bir bilgi olan haber insanın yaşamında etkili bir dünyada ve Türkiye’de gazeteyi de yapısal olarak unsurdur. Eğer bir bilgi insan hayatına katkıda değiştirmiştir. Geleneksel olarak tarif ettiğimiz basılı bulunuyorsa önemsenmektedir. Ayrıca her haber herkesin versiyon ile birlikte internet ortamında da yayınlanmaya işine yarar ya da kıymetli kabul edilmeyebilir. Zaten haber başlayan e-Gazeteler hem gazetelerin yapısını, hem kavramının tartışma yaratmasının nedeni de budur. işleyişini hem de meslek olarak gazeteciliği etkilemiştir. Çevremizde olup biten onca olayın arasından önemli olanı ayırt etmek birey için giderek daha önemli hale gelmiş ve Teknolojik ilerleme iletişim ortamının yapısal değişimi ile profesyonel bir yaklaşım içinde mesleki bir faaliyete birlikte gerçekleşmiş ve gazeteler internet ortamına dönüşmüştür. taşınarak sanal, online (çevrimiçi), Web, dijital, internet ya da elektronik gazete (e-Gazete) olarak tanımlanmaya Sabit olmayan har erle Johannes Gutenberg tarafından başlamıştır. ABD’de ilk kez Mayıs 1992 yılında Chicago 1456 yılında Almanya’nın Maintz kentinde Latince Tribune gazetesinin online versiyonu Chicago Online basılan ilk kitap, “42 Satırlık İncil” ya da “Gutenberg yayın hayatına başlamıştır. İncili”dir. Bu ilk kitabın ardından gelişen kitap yayıncılığı ve baskı işleri, Rönesans’ın gelişimine ışık tutmuştur. e-Gazetelerin ortaya çıkışı ve değişimi ile ilgili olarak iki Daha öncesinde aristokratlar, seçkinler, din adamları evreden söz edilebilir. İlk evrede basılı (geleneksel) arasında bireysel olarak kalan yazılı iletişimi (ve araçları), gazetenin içeriğinin birebir kopyalandığı elektronik gelişerek kitleselleşmiş, şimdiki gazetelerin doğmasını versiyon ile görüntünün aynı olduğu aynı zamanda gün sağlayarak geniş çaplı bir yayılım sağlamıştır. Matbaanın içinde yeni haberlerin çok girilmediği e-Gazetelerdir. doğuşu ve gelişimi bilginin çoğaltılması ve yayılımına ön İkinci evrede internet teknolojisinin gelişmesiyle birlikte ayak olmuş geniş kitlelere dağılarak, teknolojinin ve Web siteleri etkileşimli (interaktif) hale gelmiştir. Devamlı ilerlemenin önü açılmıştır. 1600’lü yılların başlarından güncellenerek gelişen olaylara göre yeni bilgilerin yer itibaren Avrupa’da görülen ilk gazeteler yine o yıllarda aldığı haberler giderek artmıştır.
basılan kitaplar gibi bilginin sıradan insanların hizmetine e-Gazete elektronik ortamda yayın yapan gazetelere girmesini sağlamıştır. Tarihsel gelişim açısından özetle, verilen isimdir. e-Gazete adından da anlaşılacağı üzere yeni yapılan keşiflerin etkisiyle artan üretim ve pazar gazete olmakla beraber tüm kitle iletişim araçlarında alanları ticareti körüklemiş, tarımsal üretimden sanayi yapılan habercilik faaliyetlerini kapsamaktadır. üretimine geçiş ile birlikte kentleşme başlamış ve Rönesans’ın da etkisiyle gazetelere olan ilgi artmıştır. Dijitalleşme (sayısallaşma) enformasyonun, örneğin filmli Gazetenin çıkışında da yine Avrupa’da sermaye fotoğraf makinesiyle çekilmiş bir (analog) fotoğrafın birikiminin başlaması ve ticaretin gelişiminin önemli elektriksel değerler (dijital) halde ifade edilmesidir. etkileri görülmüştür. Dijitalleşme sayesinde bugün mobil (cep) telefonlar, fotoğraf çekip, fotoğrafın üzerinde değişiklikler yapıp, Gazetenin ortaya çıkışında üç temel etkenden söz mobil iletişim alt yapısı sayesinde sosyal paylaşım edilebilir. Birincisi ticaretin gelişmesiyle ekonominin uygulamaları vasıtasıyla bireysel ya da kitlesel nitelikteki büyümesi ve sermaye artışı, ikincisi Rönesans ve diğer gruplara aktarımını yapabilmektedir. Geleneksel iletişim etkenlerle beraber okur-yazarlık ve eğitim düzeyindeki araçlarından farklı olarak yeni medya olarak tanımlanan artış, üçüncüsü ise ticaret, korunma, endüstri devrimi, yeni internet, Web siteleri (bloglar wikiler), bilgisayar oyunları, iş olanakları gibi nedenlerle ortak çıkarlar etrafında bir sanal gerçeklik ortamları, dijital televizyon, multimedya araya gelen kitlelerin kentleşmesidir. (CD, VCD, DVD), GSM gibi teknolojiler enformasyonun
18. yüzyılda gazetenin ve gazeteciliğin gelişmesinde iki yer aldığı yeni araçlardır.
önemli olay rol oynamıştır. Birincisi Amerikan Dijital yayıncılığın hayata geçmesiyle iletişimin Bağımsızlık Savaşı, ikincisi ise Fransız İhtilali’dir. Bu iki kalitesinde ve yapısında önemli değişiklikler ve gelişmeler olay basının bağımsız olma anlayışının yerleşmesini sağlanmıştır. Bu gelişmeler şu şekilde sıralanabilir: sağlamıştır. • Etkileşim (İnteraktivite) Piyasa ekonomisi içinde toplumun önemli bir parçası • Eşzamansızlık (Asekronizasyon) olarak yer alan gazete giderek kurumsallık kazanmış • Kitlesizleştirme endüstri devrimi ile bağlantılı olarak gelişen enformasyon • Mobil İletişim devrimi ile gazetecilik daha fazla özgürlük kazanmış ve • Etkin Kullanıcı bir meslek şekline dönüşmüştür. • Hipermetinsellik Geleneksel Gazeteden e-Gazeteye • Sahiplik ve Kontrol Gazetecilik mesleğinin önemli unsurlarından olan güven • Veri Aktarım Hızı ve inandırıcılık konusunda televizyon, canlı ve görüntülü • Veri Aktarım Miktarı yayın yapması nedeniyle uzun bir dönem halkın gözünde • Maliyet en önemli haber kaynağı olmuştur. İçinde bulunduğumuz • Pazarlama Aracı Olması
• Özgürleştirici Olması çıkmıştır. Yurttaş gazeteciliğinin temel nitelikleri şu • Çokluortam (Multimedya) şekilde sıralanabilir:
5N-1K, haberin kim tarafından, ne olduğu, nerede, nasıl, • Mevcut egemen ana akım medyayı devre dışı ne zaman, neden olduğunu anlatan açıklamadır. bırakarak, kitle iletişim araçlarını halkın sorunlarının tartışıldığı kamusal alanlara Yakınsama (yöndeşme), bilgisayar, yazılı, görsel dönüştürmek. ve işitsel kitle iletişim araçları ve haberleşme altyapısını • Bölgesel, yerel, ırk, din, dil, etnik, cinsel vs. sağlayan şirketlerin teknolojik ve ekonomik olarak ayrımcılığın önüne geçmek. birleşmesi, sonuçta süreç itibariyle de yeni ürünlerin ve • Ana akım medyada hâkim olan resmi ya da hizmetlerin sunulmasını belirten kavramdır. akredite haber kaynaklarından bağımsız olarak halkın içindeki haber kaynaklarına erişmek, e-Gazetecililk dolayısıyla halkı haberin içine katmak. Yerinden
Okurunu (kullanıcısını), geleneksel medya karşısında haber yaparak yerel ve bölgesel kaynakları sahip olduğu edilgin rolden kurtarıp kendi gazetesinin güçlendirmek. yayıncısı olma yönünde bir role davet eden e-Gazete (yeni • Halk adına habercilik değil, doğrudan doğruya medya) gazeteci/okur, televizyoncu/izleyici gibi hiyerarşik halkın kendi sesinin duyurmasını sağlamak. ilişkiler dünyasının dışına çıkmayı sağlamıştır. • Demokratik anlamda doğrudan halka erişmek. • Halkı halkın dilinden anlatmak ve kalıplaşmış Ağ ortamında habere erişim için kullanılabilecek habercilik rutinlerinin dışına çıkmak. kaynakların çeşitliliği ile ilgili sıklıkla yararlanılan sını • Yurttaş olma bilinci ve sorumluluğuyla hareket andırma Deuze’un çalışmasıdır. Deuze, internet üzerinde, ederek halkta geniş tabanı olan yeni bir okur ana akım haber siteleri (milliyet.com.tr, hurriyet.com.tr, kitlesi oluşturmak ve gazeteciler ile halk cumhuriyet. com.tr, cnnturk.com, sabah.com.tr, arasındaki mesafeyi kaldırmak. ntv.com.tr), dizin ve kategori siteleri (Google, Yandex, Yahoo, gibi; www. yahoo.com, www.aol.com/news gibi), Kişilerin bağımsız olarak, günlüklerini (bilgi, birikim, eleştiri ve yorum siteleri ve paylaşım ve tartışma siteleri mesleki deneyim ve her türlü gündelik işlerini) internet olmak üzere haber içerikli dört farklı sınıflama ortamında tutmaları, günlük yazılarıyla fikir ve yapmaktadır. düşüncelerini insanlarla paylaşmaları sonucu ortaya çıkan Web sitelerine “Weblog” denmektedir. “Web” ile “log” Özgürlükçü demokrasilerde medyanın en önemli kamusal kelimelerinin birleşmesinden oluşan, zamanla “Blog” sorumluluğu, siyasal iktidarın bürokratik uygulamalarını, adını alan ağ günlükleri, genellikle en yeniden eskiye politikalarını ve her türlü kurum ve kuruluşu gündeme doğru sıralanmış yazı ve yorumların devamlı olarak taşıyıp denetlemesi ve eleştirmesidir. güncellendiği Web tabanlı yayınlardır. Webloglar daha e-Gazetecilik ile ilgili olarak alternatif medya tartışmaları çok kişisel kullanım, gazetecilik, siyasi ve iş amaçlı ise yeni iletişim teknolojilerinin geliştirilmesiyle kullanılmıştır. başlamadığı gibi sadece ticari medya sisteminden Modern demokrasinin temel özelliği, toplumdaki tüm bağımsız bir üretim ve sunum sürecini de ifade sosyal, siyasal ve ekonomik sınıflara görüşlerini ifade etmemektedir. Alternatif medya yerleşik ve edebilme, seslerini duyurabilme olanağı vermesidir. kurumsallaşmış siyaseti açıkça reddeden veya ona meydan Toplumdaki farklı katmanlarla, hükümet, siyasal partiler, okuyan bir içerik üretim ve sunum sürecini, medyanın sivil toplum kuruluşları gibi siyasal sistemin içinde yer yapılanmasının ve içeriğinin bu doğrultuda olması alan unsurlar arasındaki iletişim süreci medya vasıtasıyla gerektiğini içeren bir tartışmadır. Bu nedenle de toplumsal çoğulcu demokrasinin gelişimine katkıda bulunur. muhalefetle yakından ilişkilidir. Tiraj, baskı sayısını ifade eder. Yurttaş gazeteciliği ortaya İnternette kullanıcı katılımının ön planda olduğu bu çıkışı ve koşulları itibariyle çokça eleştirilmektedir. Bu dönemde medya içeriğini profesyonel olmayan kişilerin de eleştirilerin temelinde yurttaş gazeteciliğinin aslında üretebileceği anlayış giderek artmıştır. Teknolojik alternatif bir gazetecilik olmadığı liberal kapitalist sistem olanaklar yurttaşların anlık, hızlı ve özellikle hareketli içinde güven ve tiraj sorunu yaşayan ana akım haber görüntülerle (video) dolu enformasyonu iletilebilmesini medyasının yaşadığı bunalımdan çıkmak üzere icat edilen sağlamıştır. Mobil iletişim altyapısı, yüksek çözünürlüklü bir girişim olduğu ifade edilmektedir. kameralara sahip akıllı mobil telefonlar, basit kurgu işlemlerin gerçekleştirilebileceği uygulamalar sayesinde Okur birbirinin benzeri medya kartellerinin haberini her yurttaş birer haber üreticisi olabilmektedir. istememektedir; çünkü habercilik maliyetlerindeki artış ve daha az bütçe nedeniyle araştırmacı gazetecilik gibi kamu Yurttaş gazeteciliği ana akım medyada yapılan haberciliği örnekleri azalmıştır. Ana akım medya bu gazetecilikten farklı olarak özellikle demokrasi yönündeki durumdan kurtulmak için yurttaş gazeteciliğine kaygılar, apolitikleşme, medyada tekelleşme/yoğunlaşma, yönelmiştir. ticarileşme, medyadaki taraflı haberciliğin etkisinde ortaya
Ana akım medyada yapılan yurttaş gazeteciliğinin Hangi sitenin içeriği güvenilir? Haberlere en hızlı (katılımcı veya etkileşimli gazetecilik) eleştirilmesine biçimde hangi siteden, nasıl ulaşılabilir? Hangi site hızlı neden olan faktörler şu şekilde sıralanmaktadır: habercilik yapmaktadır? En doğru ve güvenilir yorumlar ve değerlendirmeler hangi siteden edinilebilir? Hangi site • Habercilik açısından yeni açılımlar sunan bir büyük medya şirketlerinden bağımsız çalışıyor? Sitenin fırsat olarak değerlendirilmesine karşın, haber kaynağı ve maddi kaynakları belli mi? Haber tekelleşmiş/yoğunlaşmış egemen medya sitesinde adı geçen kişilerin profesyonel gazetecilik yapısının kendi yarattığı güvensizlik ve tiraj deneyimleri var mı? gibi sorular bağımsız ve nesnel kaybı gibi sorunlarına çözüm olarak yine aynı iddiasıyla yapılan yurttaş gazeteciliği konusunda halkın medya yapısı tarafından başlatılan bir girişim dikkat etmesi gereken konulardır. Bu konuları daha olmasıdır. ayrıntılı şu şekilde açıklayabiliriz: • Hükümetlerin, teknoloji üreten ve mobil iletişim ağlarına sahip şirketlerin yeni iletişim • Gündelik hayatında başka bir işle meşgul olan bir teknolojileri üzerindeki denetim mücadeleleri, bu bireyin haber içerikli bir siteye sürekli ve düzenli alanlardaki hâkimiyet biçimleri ve kar amaçlı haber akışının nasıl sağlayacağı tartışma yönlendirmeleri nedeniyle geleneksel medya yaratmaktadır. yapısı içinde yaşanan kısıtlanma, engellenme ve • Ana akım medyadan bağımsız ve bireysel denetim gibi sorunların benzerlerinin internet gazetecilik yapanlar geçmişte profesyonel ortamında da yaşanmasıdır. gazetecilik yapmadılar ise mesleki yeterlilik • Yurttaş gazeteciliği yapanlar ile profesyonel konusunda sorunlar yaşanmaktadır. gazetecilerin yasalar karşısında farklı konumda • Editoryal mekanizması olmayan yapı içinde olmaları yurttaş gazetecilerini olumsuz durumlara çalışılması ve profesyonel gazeteciliğin önemli sokabilmektedir. değerlerinden objektiflik konusunda, mesleki etik • Ana akım medyada yurttaş gazeteciliği ve kurallar bakımından eksiklikler bulunması ve yapanların profesyonel gazetecilerin sahip olduğu bundan dolayı geçmişte sorunlar yaşanması bilgi ve deneyimden yoksun olmaları güvenilirlik önemli bir dezavantaj olarak görülmektedir. sorunu yaşamalarına neden olabilmektedir. • Çoğu zaman şeffaf olmayan maddi kaynaklar, • Ana akım medyada yurttaş gazeteciliği belirsiz yayın ilkeleri, çalışma koşulları ve yapanların profesyonel gazeteciler kadar prensipleri bilinmeyen bir yapıda habercilik güvenilir olup olamayacakları tartışma yapılmaya çalışılması bir sorun olarak ortaya konusudur; çünkü medyanın yapısal sorunları çıkmaktadır. olmasına rağmen güven veren gazetecilik mesleki • Bir yurttaşın sınırlı zaman içinde haber okumaya değerleri, ilkeleri ve normları halen devam ayıracağı zaman belliyken, hangi haberin doğru etmektedir. haber olduğu konusunda sıkıntılar • Ana akım medyada yapılan yurttaş yaşanabilmektedir. Bu durumda rehberliği ihtiyaç gazeteciliğinin geçmişten gelen medyanın duyulmaktadır. Bu da profesyonel gazetecilerin sahiplik yapısı ve maddi kaynakları gibi sorunları sahip olduğu güvenilirlik ve mesleki deneyim ile ortadan kaldırmadığı eleştirilmektedir. sağlanabilmektedir. • Ana akım medyanın diğer endüstriyel ve ticari • Yurttaş gazeteciliğinin, internet ortamındaki onca kuruluşlarla işbirliği ve güç ilişkileri içinde bilgi bombardımanı içinde ortaya çıkabilecek olması, katılımcı gazeteciliğin bir alternatif dezenformasyonun yarattığı güven problemini olmadığı, ana akım medyanın uygulamalarını aşamaması bağımsız siteler için sorun tekrar etmekten öteye gitmediği yaratmaktadır. vurgulanmaktadır. • Bağımsız sitelerde yurttaş gazeteciliği yapanlar • Gazeteci yurttaşların profesyonel gazetecilere demokratikleşme, basın özgürlüğü, sivilleşme, karışı alternatif olarak görülmesi medya bireysel hak ve özgürlükler konusunda mevcut ortamındaki artan güvencesiz ve esnek çalışma sistemi eleştirmesine, bağımsızlık ve özgürlük saatlerini körüklediği dolayısıyla gazetecilerin ideallerine rağmen kapitalist sistem içinde mesleki kazanımlarını erittiği ifade edilmektedir. kendine kaynak bulma konusunda zorluk • Büyük medya şirketleri, Web 2.0 dünyasında çekmekte ve hatta bağımlı hale gelmektedirler. yaşanıldığını ve kullanıcının ürettiği içerikten Yayın ilkeleri, sahiplik yapısı ve maddi (user-generated) para kazanılacağını kaynakları konusunda berrak olmayan girişimler anlamalarından dolayı kullanıcıya daha çok önem şüphe oluşturmaktadır. vermeleri profesyonelleri dezavantajlı hale Dezenformasyon, doğruluğu bulunmayan, çarpıtılmış ve getirmektedir. kasıtlı olarak yayılan enformasyondur.
Veri gazeteciliği dijitalleşen haber merkezlerinde dünya ölçeğinde veri toplama, filtreleme, analiz etme,
görselleştirme ve hikayeleştirme aşamalarını kapsayarak Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü tarafından haber yapmaktır. verilen basın kartına sahip olanlar, kamuda işletilen tarifeli taşıtlardan indirimli veya ücretsiz olarak faydalanmak, Sosyal medya zaman ve mekân sınırlaması olmadan kamuya ait müze, galeri, sergi, stadyum ve hipodromlar ile (mobil tabanlı), paylaşımın, tartışmanın esas olduğu bir benzeri yerlere ücretsiz girmek, basın trafik kartını sahip iletişim şeklidir. Sosyal medyadaki haberler ile ilgili temel olmak, PTT genel Müdürlüğü işlemlerinde kolaylık sorunlardan birisi haberin doğruluğu ve haber verenin sağlamak ve 5510 sayılı Kanun uyarınca fiili hizmet süresi güvenilirliğidir. Sosyal medyada çok sayıda kullanıcının zammından yararlanmak gibi haklara sahiptir. paylaşımda bulunması, kullanıcı kimliklerinin belirsiz olması sosyal medyada yer alan haberlerin doğruluğu e-Gazetede Haber Yazımı ve Tasarımı konusunda şüphe uyandırmaktadır. İnternetin getirdiği olanaklar basılı gazetelerin internet
Yurttaş gazeteciliği ve bu eksende yapılan tartışmalar versiyonları ile haber sitelerinin haber sunumlarını video haberciliği ile paralel olarak düşünülmelidir. Son geleneksel medyadaki haber yazım ve sunumundan dönemde dünyanın birçok yerinde meydana gelen farklılaştırmıştır. Bu farklılıkları sırasıyla:
toplumsal hareketlerde vatandaşların çektiği videolar • Yazı dili değişmiştir, internet ortamında hızla dolaşıma girmektedir. Bu durum • Haber anlatımı değişmiştir, herkesin gazeteci, muhabir olabileceği bir ortam • Sunum değişmiştir, hazırlamaktır. Video, günümüzün en hızlı tüketilen görsel ve işitsel ürünü olarak öne çıkmaktadır. • Haberlerin kapsamı değişmiştir.
İletişim uzmanları gelecekte yeni medya hikâyelerinin e-Gazetecilikte haber yazım formatları:
robot yazılımlarla yapılmasının insan gazeteciler için • Ters piramit tekniği: Haberde 5N-1K (Haberde geniş kapsamlı araştırmalar yapabilmeleri adına zaman ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim kazandıracağını inanıyorlar. Spor karşılaşmaları, ekonomi sorularının yanıtlandığı kural) kuralı içinde en az haberleri, özellikle borsa ile istatistikleri açıklayan bilgiler üç tanesinin ilk cümlede yanıtlandığı özetleyici robot gazetecilik yazılımlarının gelecekteki etkinlikleri haber girişi ile yapılan ve en önemli bilgiden olarak görülmektedir. Gelecekte robot gazetecilik daha az önemliye doğru bilgilerin sıralandığı örneklerinin çoğalacağı düşünülmekle beraber fikri haklar, haber yazma tekniğidir. yanlış bilgiler yüzünden ortaya çıkabilecek hukuki • Kronolojik dizi tekniği: Zaman faktörü haberde sorunlar, 5N-1K haber formatına uymayan konular ve ki önemli belirleyicilerden birisidir. Belirli bir haberlerde okura çekici gelen edebi anlatımın eksikliği, zaman diliminde sırasıyla meydana gelen yapısal verinin olmadığı ya da veri kalitesinin düşük gelişmeleri üst üste yazarak hazırlanan haber olduğu kaynaklarda kullanılamaması robot habercilikle tekniğidir. ilgili olumsuzluklar olarak sıralanmaktadır. • Doğrusal olmayan haber yazımı: Doğrusal
Habercilikle ilgili bazı ihlaller şu şekilde sıralanmaktadır: olmayan bir internet haberi, haber hikâyesindeki ayrıntıları bir sıra içinde vermek yerine internetin • Özel hayatın gizliliğinin ihlali, hipermetin özelliğinin sunduğu olanaklarla haberi • Haber ve ticari enformasyonda sınırların ara başlıklarla bölümlere ayırıp, habere ilişkin belirsizleşmesi, ayrıntıların bulunduğu ve başka kaynaklara da • İnternet ortamında kullanıcının yoğun reklama yönlendiren bağlantılar ile yazılabilmektedir. maruz bırakılması, • Tık almaya yönelik habercilik ve kullanıcının Web tasarımı başlı başına ayrı bir uzmanlık gerektiren yeni medya ortamında tüketici olarak alandır. İki temel tasarım modeli dikkat çekmektedir:
konumlandırılması, • Hiyerarşik Tasarım: Haberlerin hiyerarşik bir • Profesyonel olmayan kullanıcı kaynaklı içeriğin yapıda önem sırasına göre yukarıdan aşağıya üretimi ve paylaşımı sonucu ortaya çıkan ve doğru sıralandığı tasarımdır. Hiyerarşik düzen güvenilir olmayan ya da doğruluğu içinde hangi haberin daha önemli olduğunu kesinleştirilmeyen bilginin yayılması, fotoğraf ve gösteren bir tasarımla okuyucu bu haberleri okur. videolarla yapılan çeşitli yanıltıcı eylemler, • Hareketli Galeri/Kayan Başlıklar: Tasarımda bir görüntülerde çarpıtma ya da tahribat din, dil, ırk, atlıkarınca eğlencesinde insanın önünden dairesel etnik ve cinsiyet ayrımcılığı yapılması, tüm bu döngü içinde geçen oyuncaklardan ayrımcılıkların internetteki kolay erişim esinlenilmiştir. Görsel ve metinden oluşan birden sayesinde daha fazla yaygınlaşması ve bütün fazla içeriği, aynı çerçeve içerisinde, belirli bir bunların yeniden üretimi, nefret söylemi, dilin sıralama ile gösteren galeri türüdür. özensiz kullanımı, • İçeriklerin yanıltıcı bir biçimde etiketlenmesi, paylaşılması ya da içeriğin asıl kaynağının gösterilmemesi.