Yaşayan Dünya Dinleri — Ünite 10 Soru-Cevap

İslâm kelimesi, ‘Allah’ın iradesine teslim olmak’ anlamına gelmektedir.

İslâm Hz. Muhammed tarafından tebliğ edilmiştir.

İslâm dininin getirdiği emirler, yasaklar ve tavsiyeler sadece seçkin bir zümreye değil, bütün insanlara hitap ettiği için, İslâm’ın mesajı evrenseldir. Ayrıca İslâm, insanların tamamını sınıf, ırk, dil farkı gözetmeksizin kardeş ve eşit kabul etmektedir. Bu yönüyle de evrensel bir dindir. İslâm’ın öğretilerine göre üstünlük, Allah katındadır ve kişisel çabayla yani Allah’ın emirlerine daha çok sadakat göstermekle elde edilebilir.

7.yy.’ın başında Arabistan Yarımadası’nda ortaya çıkmıştır.

İslâm, temelde Yahudilik’teki seçilmişlik inancı ve Hıristiyanlık’taki teslis inancını reddetmekle onlardan ayrılmaktadır

İslâm, Hz. İbrahim’in kurduğu Kâbe’nin de içinde yer aldığı Mekke’de 610 yılında Hz. Muhammed’in tebliğ faaliyeti ile ortaya çıkmıştır

O dönemde Araplar arasında putperestlik yaygın bir inançtı.

Hz. Muhammed’in 23 yıllık peygamberlik döneminde İslâm, Mekke’den Medine’ye oradan Kuzey’e ve Güney’e doğru yayılmıştır.

İslâm dinini tebliğ eden Hz. Muhammed, 571 yılında Arabistan Yarımadası’nda Mekke şehrinde dünyaya geldi.

Hz. Muhammed’in, annesinin adı Amine babasının adı Abdullah’tır.

Babası, Hz. Muhammed’in doğumundan birkaç hafta önce ölmüş, ailenin bakımını dedesi Abdülmuttalib üstlenmiştir. O dönemde adet olduğu üzere annesi onu küçükken çöllerde uzun yıllar yanında kalacağı Halime adındaki bir sütanneye verir. Yıllar sonra, Mekke’ye döndüğünde, annesi dayılarını ve babası Abdullah’ın kabrini ziyaret etmek için onu Medine’ye götürür. Mekke’ye dönüş yolunda annesi vefat eder. Bu defa onun bakımını amcası Ebu Talip üstlenir.

Kalabalık bir aileye sahip olan Ebu Talip ile birlikte yaşayan Hz. Muhammed’in, aileye maddi katkıda bulunmak için çalışması gerekiyordu. Önce komşularına ait sürülerin çobanlığını yapar. On yaşından itibaren, ticaretle uğraşan amcasının kervanıyla ona yardım etmek için Suriye’ye gider. Böylece iş hayatına girmiş olur.

Ticaretle tanışan Hz. Muhammed, 25 yaşına geldiğinde dürüstlüğü ile herkesin güvenini kazanmıştır. Mekke’li zengin bir dul olan ve ticaretle uğraşan Hatice’nin teklifi üzerine mallarını Suriye’ye satmaya götürmüş ve bu seyahatten Hatice çok kar elde etmiştir. Hz. Muhammed’in iş ahlakından ve şahsiyetinden çok etkilenen Hatice, ona evlilik teklif eder. Hz. Muhammed bu evliliği kabul eder.

Kaynaklar, Araplar arasında putperestliğin yaygın olmasına rağmen, Hz. Muhammed’in hiçbir zaman putlara tapmadığını kaydetmektedir. Bununla birlikte, Hz. Muhammed’in 35 yaşına kadarki dini hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur.

Hz. Muhammed halk arasında ‘Güvenilir’ anlamında ‘El-Emin’ diye biliniyordu.

Hz. Muhammed’e ilk vahiy 40 yaşında iken gelmiştir.

Hz. Muhammed’e gelen ilk ilahi mesaj şöyledir: ‘Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı kan pıhtısından yarattı. Oku! Zira, Rabbin ikram sahibidir. O, kalemle (yazmayı) öğretti. O, insana bilmediğini öğretti.’ (Alak suresi, 96/1-5)

Hz. Muhammed’e ilk vahiyden sonra üç yıl boyunca vahiy gelmez.

Duhâ suresini teşkil edecek olan bu yeni gelen ayetlerde ise; Allah’ın onu unutmadığı, ahiret hayatının bu dünyadan daha hayırlı olduğu, ona yetim iken sahip çıkanın ve ona doğru yolu gösterenin Allah olduğu belirtilir, yetimlere ve yardım isteyenlere iyi davranması istenir. Artık kendisine gelen ilahi emirleri halka tebliğ etmesi, insanlara iyilikte bulunmaları ve kötülükten uzak durmaları için nasihatlerde bulunması emredilir. Bu konuda, öncelikle kendi yakınlarından başlaması istenir.

Hz. Peygamber, gelen ayetleri okuma ve yazma bilen sahabilere yani kendisine tabi olanlara yazdırmakta idi. Kur’an ayetleri, bu şekilde daha başlangıçtan itibaren son vahiy gelene kadar 23 yıllık peygamberlik görevi boyunca Hz. Peygamber tarafından bu iş ile görevlendirilmiş katiplere yazdırılmıştır.

Hak olan dininden vazgeçmeyerek bu uğurda canını veren müminlere, şehit denmektedir.

Müşriklerin Müslümanlara karşı uyguladıkları işkenceler artınca, Hz. Peygamber bazı Müslümanların kendi memleketlerini terk ederek Habeşistan’a hicret etmelerini tavsiye eder.

Mekkeliler’in tamamı Haşimoğulları’na karşı her alanda boykot uygulaması vardır. Alınan boykot kararlarına göre, hiç kimse Haşimoğulları ile konuşmayacak, onlardan kız alıp vermeyecek, onlarla hiçbir ticari alış-verişte bulunmayacaktır. Bu boykot, çocuk veya yaşlı ayrımı yapılmaksızın kabile fertlerinin tamamına uygulanacaktır.

Boykot esnasında yaşanan kıtlık ve yoksulluk nedeniyle Hz. Peygamber’in eşi Hatice ve amcası Ebu Talib vefat etmiştir.

Hz. Peygamber, Miraç’ta Allah’ın huzuruna kabul edilir ve insan bilgisinin dışında yer alan gayb âleminde birçok olaya şahit olur. Miraç ile birlikte Müslümanların günde 5 defa Allah ile buluşması olan namaz farz kılınmıştır.

Hac mevsiminde, her sene Arap Yarımadası’nın çeşitli bölgelerinden insanlar Mekke’ye gelirdi. Hz. Peygamber, bu gelen insanlara kendi peygamberliğini kabul etmeleri için görüşürdü. O sene, yine bu görüşmeleri yaptığı bir esnada Medine’den bir grup insanla karşılaşır. Bunlar, Medine’de Yahudi ve Hıristiyanlarla birlikte yaşadıkları için, vahiy ve peygamberlik görevinden haberdar idiler. Onlar, Yahudi ve Hıristiyanların gelecek bir kurtarıcıyı beklediklerini duymuşlardı. Hz. Muhammed’de bu vasıfları gören Medineliler, bu şerefe onlardan önce nail olabilmek için Müslüman olmayı kabul ettiler.

Hac mevsiminde Medine’den Mekke’ye 73 kişilik bir Müslüman grup ziyarete gelir. Bunlar, hem Hz. Muhammed’i hem de onunla birlikte olan Mekke’li Müslümanları Medine’ye davet eder. Ayrıca, onları koruyacaklarına ve kendi akrabaları gibi davranacaklarına dair söz verirler. Bunun üzerine, Hz. Peygamber Müslümanların küçük gruplar halinde gizli bir şekilde Mekke’den Medine’ye hicret etmelerine izin verir. Bunu duyan müşrikler, hicret edenlerin evlerini yağmalamakla kalmazlar, ayrıca Hz. Peygamber’i öldürmek üzere suikast tertip ederler. Hz. Muhammed, 622 yılında Hz. Ebu Bekir ile birlikte Medine’ye hicret eder.

Hicretin gerçekleştiği yıl, Hz. Ömer’in halifeliği zamanında Müslümanların kullanacağı hicri takvimin başlangıç yılı kabul edilmiştir.

Hicretten sonra Hz. Muhammed 10 yıl peygamberlik yapmıştır.

Sorunun cevabı bu bölüme iki yana yaslanmış paragraf düzeninde (justify) yazılmalıdır.

Medine’ye hicret edenlere ‘muhacir’ denilmektedir.

Medineli Müslümanlara, Hz. Peygamber’e ve Müslümanlara yardım etmeye söz verdikleri için ‘Ensar’ denilmektedir.

Hicretin ikinci yılında Ramazan orucu farz kılınmıştır.

Hicretin 2. yılında Mekkeli müşriklerle, Müslümanlar arasında olmuştur.

Hendek Savaşı’ndan sonra, Hz. Muhammed Mekkeli müşriklerle Hudeybiye’de barış anlaşması yapar.

Sorunun cevabı bu bölüme iki yana yaslanmış paragraf düzeninde (justify) yazılmalıdır.

Hz. Muhammed Veda Haccı’nı hicretin 10. yılında gerçekleştirmiştir.

İslâm’ın öğretilerinin bir özeti mahiyetindedir. Veda Hutbesi’nde; hiçbir tasvir ve sembol kullanmadan Allah’a iman, Müslümanlar arasında hiçbir ırk ve sınıf farkının olmayacağı ve hepsinin eşit olduğu, üstünlüğün ancak Allah’a sadakat ile yani takva ile olduğu, insan hayatının, malının ve şerefinin korunması, faizin yasaklanması, kan davasının kaldırıldığı ve adaletin kişisel olarak aranmayacağı, kadınlara iyi davranılması, mirasın adil olarak kadın ve erkek akraba arasında taksim edilmesi, Kur’an ve Hz. Peygamber’in uygulamalarının Müslümanlara günlük hayatlarında rehber olması konuları üzerinde durmuştur.

Hz. Muhammed, hac ibadetinden sonra Medine’ye döndüğünde hastalanır ve birkaç hafta sonra, 632 yılında vefat eder.

İslâm’ın iki temel kaynağı vardır. Bunlar Kur’an ve Hz. Peygamber’in sözlerinin yer aldığı hadis kitaplarıdır.

Kur’an, Hz. Peygamber’e 23 yıllık peygamberliği süresi boyunca parça parça vahyedilmiştir.

Ayetler, Hz. Peygamber tarafından görevlendirilmiş olan katipler tarafından kaydedilmiştir. Kur’an’ın dili, Hz. Peygamber’in konuştuğu dil olan Arapçadır. Hz. Peygamber’e gelen vahiyleri kayda geçiren katiplere, ‘vahiy katipleri’ denmektedir. Hz. Peygamber, kendisine gelen vahiyleri hem yazdırmakta hem de Müslümanlara ezberletmekte idi. Böylece Kur’an, hem yazılı malzemelerde hem de insanların ezberlemesiyle hafızalarda korunmuştur. Malzemelere yazılan metinler, Hz. Muhammed’e tekrar okunarak kontrol edilmekte idi. Bu yönüyle, dünyada hiçbir kutsal kitaba nasip olmayan bir metodla günümüze kadar gelmiştir.

Peygamberliğin ilk 13 yılını kapsayan dönemde Mekke’de vahyedilen ayetlere ‘Mekki ayetler’ denmektedir.

Hicretten sonra vahyedilen ayetlere, 10 yıllık Medine döneminde vahyedilen ayetler anlamında ‘Medeni’ ayetler denmektedir.

Hz. Muhammed’in sağlığında tespit edilen Kur’an, birinci halife Hz. Ebu Bekir zamanında vahiy katiplerinden Zeyd b. Sabit başkanlığındaki bir komisyon tarafından derlenmiş ve kitap haline getirilmiştir.

Hz. Muhammed’in söz, fiil ve davranışlarını anlatan ifadelere hadis denmektedir.

Müslümanlar, Kur’an’daki bazı ifadelerin açıklamasını veya Kur’an’da yer almayan bazı konularda Hz. Peygamber’in açıklamasını ve tavrını hadislerden öğrenmektedir.

Kütüb-i Sitte’de yer alan kitaplar; Sahih-i Buhari, Sahih-i Müslim, Sünen-i Tirmizi, Sünen-i Nesai, Sünen-i Ebi Davud ve Sünen-i İbn Mâce’dir.

Mutlak tasdikin üç mertebesi vardır. Bunlar: kalp, dil ve fiil ile tasdiktir.

İslâm’da iman edilecek temel hususlar 6 başlık altında toplanmaktadır. Bunlar: Allah’a iman, meleklere iman, kitaplara iman, peygamberlere iman, ahiret gününe iman ve kadere imandır.

İman, iman esaslarını özetleyen ‘icmali iman’ ve iman esaslarını ayrı ayrı ifade eden ‘tafsili iman’ diye iki kısma ayrılır.

İman esaslarının ilki Allah’a imandır. İslâm’ın temeli, tevhid inancı da denilen bir ve tek olan Allah’a iman etmektir. Kur’an’da Allah’a iman üzerinde önemle durulur. Allah’ın varlığına ve birliğine, O’nun yarattıklarına bakarak ve ibret alıp düşünerek iman etmek tavsiye edilir. Hadislerde, insanın kendi varlığından başlamak suretiyle göklerde ve yerdeki canlılar üzerinde düşünmesi ve böylece Allah’ın varlığı, birliği ve kudreti üzerinde tefekkür etmesi gerektiği belirtilmektedir.

Allah’ın sıfatları ‘zâtî’ ve ‘sübûtî’ olmak üzere ikiye ayrılır

Zâtî sıfatlar, Allah’ın doğrudan ilahlığını ilgilendiren ve O’nu yaratılmışlardan ayıran temel sıfatlardır. Bu sıfatlar veya özelliklerin aksi yaratılmışlar için düşünülebilir fakat, Allah için aksi düşünülemeyecek olan sıfatlardır. Bu nedenle, bu sıfatlara ‘tenzihî sıfatlar’ da denmiştir. Zâtî sıfatlar 6 tanedir ve şunlardır: Vücut (yokluğu düşünülemez olan), Kıdem (varlığının başlangıcı olmayan), Bekâ(varlığının sonu olmayan), Vahdaniyet (benzeri olmayan anlamında tek olan), Muhalefetün Li’lHavâdis (yaratılmışlara benzemeyen), Kıyam Binefsihî (varlığı için başkasına muhtaç olmayan).

Subûtî sıfatlar, Allah’ın ne olduğunu ifade eden sıfatlardır. Subûtî sıfatlar 8 tanedir ve şunlardır: Hayat (hayat sahibi), İlim (herşeyi bilen), Semî (herşeyi işiten), Basar (herşeyi gören), Kudret (herşeye gücü yeten), Tekvin (herşeyi yaratan), İrade (dileyen) ve Kelâm (konuşan).

İslâm’da Allah’a hiçbir şey ortak kılınmamaktadır. Yani, Allah’a putlardan, canlı ve cansız varlıklardan aracı veya yardımcı tayin edilmez. Böyle bir inancı Kur’an ‘şirk’ olarak nitelemektedir.

Cebrail, Mikail, Azrail ve İsrafil, İslâm’da dört büyük melek olarak bilinir.

Cebrail, Allah’dan aldığı ‘vahyi’ yani mesajı peygamberlere ulaştıran ve büyük meleklerin en önemlisi kabul edilen melektir. Bu nedenle Cebrail’e ‘Vahiy Meleği’ de denmektedir. Cebrail Kurân-ı Kerîmde ‘Cibril, Rûhulkudüs, Rûhulemîn, Rûh ve Resul’ şeklinde beş değişik isimle ifade edilir. Kur’an’da onun, inkarcılara karşı Hz. Peygamberin dostu, müminlerin destekleyicisi, Kadir gecesinde meleklerle birlikte yeryüzüne indiği, âhirette insanlar hesaba çekilirken mahşerde saf saf dizilen meleklerin yanında bulunacağı belirtilir. Mikail, insan da dahil olmak üzere canlıların rızıkları, dolayısıyla yağmurların yağması ve bitkilerin gelişmesi gibi işlerle ve tabiat olaylarını idare etmekle görevli melektir. Azrail, zamanı geldiğinde kainattaki bütün canlı varlıkların yaşamına son vermekle görevli olan ölüm meleğidir. İsrafil ise, kıyametin başlangıcında sûra üflemekle görevli olan melektir.

Kur’an’da Hz. İbrahim’e Suhuf’un, Hz. Musa’ya Tevrat’ın, Hz. Davud’a Zebur’un ve Hz. İsa’ya İncil’in Allah tarafından verilmiş veya indirilmiş kitaplar olduğu belirtilmektedir. İslâm’a göre, söz konusu peygamberlere verilen bu kitapların asıllarının kudsiyetine inanmak, iman esaslarından biridir.

Resul, kendisine bir kitap ve şeriat verilen peygamberlere denmektedir.

Nebi, resuller tarafından tebliğ edilen kitap ve şeriatler doğrultusunda Allah’tan aldıkları talimatlarla insanları uyaran ve yönlendirmeye çalışan peygamberlerdir.

Peygamberlerin ortak özellikleri vardır. Bunlar: ‘Sıdk’, ‘Emanet’, ‘Fetanet’, ‘İsmet’ ve ‘Tebliğ’dir. Sıdk, peygamberlerin her zaman doğru olduklarını ve hiçbir zaman yalan söylemediklerini belirtir. Emanet, peygamberlerin güvenilir kimseler olduğunu, hiçbir zaman aldatmadıklarını belirtir. Fetanet, peygamberlerin üstün zekaya sahip kimseler olduğunu ifade eder. Peygamberlerin hata yapmaktan korunmuş olmaları, ‘İsmet’ sıfatına sahip oluşları nedeniyledir. Peygamberlerin, Allah’tan aldıkları mesajı insanlara eksiksiz bildirmeleri, ‘Tebliğ’ sıfatına sahip oluşlarının bir gereğidir.

Ahiret inancı, insanın öldükten sonra tekrar dirileceğine ve dünya hayatında işlediklerinden hesaba çekileceğine inanmaktır. Bireysel olarak ahiret hayatı ölümle birlikte başlar. Kıyamet, haşir, hesap, cennet ve cehennem ahiret hayatı ile ilgili kavramlardır.

‘Kader’, ezeli ve ebedi ilmiyle her şeyi bilen Allah’ın, ileride olacak olayları bilmesi ve tespit etmesidir. ‘Kaza’ ise, bu bilinen ve tespit edilen olayların zamanı geldiğinde kudret ve iradesiyle Allah tarafından yaratılmasıdır.

Belirli şekil ve zamanlarda yerine getirilen ibadetler Namaz, Oruç, Hac ve Zekat ibadetleridir.

Namaz; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı olmak üzere günün belli zamanlarında 5 ayrı vakitte kılınır.

Namaza başlamadan önce yerine getirilmesi gereken bazı şartlar vardır. Bunlar, abdest almak (hadesten taharet), elbisenin ve namaz kılınacak yerin temiz olması (necasetten taharet), erkek ve kadınların uygun şekilde kapanması (setri avret), kıbleye yönelmek, namaz vaktinin girmesi ve namaz için niyet etmektir.

Hicri takvime göre Ramazan ayı boyunca akıl sahibi belli yaşa gelmiş kadın ve erkek tüm yetişkin Müslümanlar oruç tutarlar.

Bir günlük oruç, ‘İmsak vakti’ de denen sabah tan yerinin ağarmasıyla başlar ve güneşin batışı ile ‘Akşam vakti’nde sona erer. Bu zaman dilimi içerisinde oruç tutan kimse, yemekten içmekten ve her türlü cinsel zevklerden ve ilişkiden uzak durmak zorundadır.

Hac ibadeti, maddi imkânı olan ve sağlıklı olan her Müslümanın ömründe bir defa Mekke’ye giderek Kâbe’yi tavaf etmesi ve belli bir vakitte Arafat’ta durmasıdır. Hac, hem mali hem de bedenle yapılan bir ibadettir. Ergenlik yaşına gelen ve zengin olan her Müslüman kadın ve erkeğin ömründe bir defa hac ibadetini yapması farzdır.

Kur’an-ı Kerim’de, kendilerine zekat verilebilecek olanlar şöyle sıralanmaktadır: 1. Fakirler, 2. Miskinler, 3. Zekatın toplanmasında görev alanlar, 4. Kalbleri İslâm’a ısındırılacaklar, 5. Kölelikten azad edilecekler, 6. Borçlular, 7. Allah yolunda sarf edecek olanlar ve 8. Yolda kalmış olanlar (Tevbe,9/60).

Müslümanların yılda kutladıkları iki bayram vardır. Bunlar, Ramazan Bayramı ile Kurban Bayramı’dır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayında tutulan bir aylık orucun sonunda kutlanır ve Allah’a karşı şükrün ifadesi olan bir bayramdır.

Kurban Bayramı, hicri takvime göre Zilhicce ayının 10. günü kutlanır ve 4 gün süren bir bayramdır.

Müslümanlar, genel olarak iki farklı mezhebe veya akıma mensupturlar. Bunlar, Sünnîlik ve Şiilik’tir. Bu iki ana mezhebin altında itikadi ve fıkhi olmak üzere çeşitli alt mezhepler yer almaktadır.

İslâm’da ‘Ehl-i Sünnet’ geleneğine bağlı olanlara ‘Sünnî’ denmektedir. Sünnilik, Kur’an ve Hz. Muhammed’in sünnetini esas alan bir anlayışı takip ettiğini iddia etmesi nedeniyle bu adı almıştır.

Sünnilik mezhebi, Müslümanlar arasında iki itikadî ve dört fıkhî mezhep veya ekol tarafından temsil edilmektedir. İtikada yani inanca ilişkin mezhepler, Maturidilik ve Eş’arilik’tir. İnanç konularında aynı görüşleri paylaşan her iki mezhebin de özelliği, İslâm akaidini Kitap ve Sünnet’e uygun biçimde, aklî verilerden de yararlanarak açıklamaktır. Sünnilik, ayrıca dört fıkhî mezhebe ayrılmıştır. Bunlar: 1. Hanefi Mezhebi, 2. Şafii Mezhebi, 3. Maliki Mezhebi ve 4. Hanbeli Mezhebi’dir.

Hz. Ali ile Muaviye arasında cereyan eden tartışmada Ali taraftarı olduklarını iddia edenlere Şiî denmektedir.

Şiîlik mezhebi içerisinde farklı mezhepler ve ekoller yer almaktadır. Bunlardan Caferîlik ya da İmamiyye ve Zeydiyye gibi akımlar, Ehl-i Sünnet akımlarına en yakın mezheplerdir. Bunların dışında, Hz. Ali’yi ve diğer bazı kimseleri tanrılaştıran mezhepler de vardır. Onlar, bu yönleri ile İslâm’ın temel inançlarının dışında yer almaktadırlar. Şiîlik içerisindeki bu tür mezheplere genel olarak Gâliyye denmektedir.

İslâm, Müslüman olmayanların dini inançlarına saygısızlık yapmayı kesinlikle yasaklamaktadır. Bu durum, İslâm’ın evrensel hoşgörü, saygı ve barış anlayışına aykırıdır. Kur’an, ‘her topluma bir elçi gönderildiğini’ (Yunus, 10/47) belirtir. Aynı şekilde Kur’an’da, ‘İnananlar, Yahudiler, Hıristiyanlar ve Sabiîler’den Allah’a ve ahiret gününe iman eden, ve insanlara faydalı olanlar, Rablerinin katında yaptıklarının karşılığını mutlaka göreceklerdir. Ve onlar için ne korku ne de hüzün vardır’ (Bakara, 2/62) ifadesi yer almaktadır. Sonuç itibariyle, ahirette insanlara yaptıklarının karşılığını verecek olan Allah’tır.