Giriş 5. Abdullah b. Abbas: 1660 hadis İsnad sistemiyle birlikte hadis sened ve metin olmak üzere 6. Cabir b. Abdullah: 1540 hadis iki kısımda incelenmeye başlanmıştır. Burada belirtilen 7. Ebu Said el-Hudri: 1170 hadis
sened hadisin kaynağı ve güvenilirliği ile ilgili bilgiyi İlk Müslüman sahabeler hür erkeklerden Hz. Ebu Bekr, içerir. Hadisi rivayet eden kişi (Râvî) hadis hür hanımlardan Hz. Hatice, çocuk ve gençlerden Hz. Ali, incelemelerinde önemli bir yere sahiptir. Bu ünitede râvî azadlı kölelerden Zeyd b. Harise ve kölelerden Bilal-i kavramı tanımlanacak; kendi içlerinde tabakaları, isimleri, Habeşi’dir. özellikleri, kusurları ve güvenilirlikleri hakkında bilgi verildikten sonra râvî biyografilerine de değinilecektir. • Tâbiûn: Hadis ilminde mümin olarak bir veya birden fazla sahabeyle karşılaşan ve Müslüman Râvî olarak ölen kimseye denir. Bu tabaka Hz.
Sözlükte sulamak, taşımak, nakletmek gibi anlamlara Peygamber’in ölümüyle başlamış ve gelen râvî sözcüğü, kavram olarak rivayet eden anlamına sahabelerden sonra önemli bir yere sahip gelmektedir. Hadis ilminde belli usuller çerçevesinde olmuştur. Tabiiler de kendi içlerinde büyükler, hadisi alıp yine belli usullere göre nakleden kimseye râvî orta yaşlılar ve gençler olarak üç gruba denmektedir. ayrılmaktadırlar. • Mahadramûn: Bu grup Hz. Muhammed Râvîlerin Tabakaları döneminde yaşamış ve Müslüman olduğu halde
Hadis ilminde tabaka kavramı yaş ve öğrenim/isnad veya onu görememiş kimseleri kapsamaktadır. Hz. sadece öğrenim bakımından birbirine yakın râvîler grubu Peygamber döneminde yaşamış olmaları demektir. Benzer özellikleri yönünden karıştırılan râvîleri bakımından sahabeye, onunla ilgili hadisleri birbirine karıştırmamak için tabaka oldukça önemli bir sahabeden edindikleri için tabiin tabakasına role sahiptir. benzemektedirler. Üveys el-Karani, Ebu Osman
İlk râvî tabakaları Sahâbe, Tâbiûn, Mahadramûn ve en-Nehdi ve Alkame b. Kays önemli Etbâu’t-tabiîn olarak ayrılmaktadır. muhadramunlardandır. • Etbâu’t-tabiîn: hicri 110’dan sonra başlayan etba Sahâbe: Bu kelime kavram olarak Hz. Peygamber’i ona tabakası tabiinden bir veya birkaç kişiyle mümin iman etmiş olarak gören (ru’yet) veya onunla karşılaşan olarak karşılaşan ve Müslüman olarak ölen (lika) ve Müslüman olarak ölen kimse anlamına kişileri temsil etmektedir. Bu neslin muhaddsileri gelmektedir. Bu sözcük cinsiyet ve statü gözetmeksizin hadislerin korunup, rivayet kurallarının herkesi kapsar. Hz. Peygamber’in damağına hurma ya da geliştirilip hadislerin bu kurallara göre benzeri bir madde sürerek (tahnik) tebrik ve dua ettiği aktarılmasına büyük katkı sağlamışlardır. bebekler de bilinçli olarak görmüş sayılmasalar bu şerefe ulaşmaları bakımından sahabe, rivayetleri sahabeleri Râvîlerin Cerh –Ta’dili
dayanması bakımından da büyük tabiin tabakasından Cerh, gerekli tenkid şartlarını taşıyan güvenilir bir alimin sayılmaktadırlar. Bir kimsenin sahabe olup olmadığını şu bir râvîyi kendisinde veya rivayetinde tespit ettiği bir yollarla anlamak mümkündür: kusurdan dolayı tenkid etmesidir. Ta’dil ise bir râvînin kendisine ve rivayetine bakılarak güvenilir olduğunu 1. Tevatür açıklamaktır. Cerh-ta-dîli ise rivayetlerinin kabulü veya 2. Şöhret reddi açısından râvîleri inceleyip özel lafızlar kullanarak 3. Şahitlik durumlarını açıklayan bir hadis ilmidir. 4. İkrar Cerh-ta-dîli hem Allah hem de kul hakkını ilgilendirdiği Kaynaklara göre Hz. Peygamber vefat ettiğinde İslam için oldukça dikkat gerektiren bir iştir. Bu yüzden bu işin coğraftasında 100bini aşkın sahabe bulunmaktadır. Ancak geçerli sayılabilmesi için belirlenmiş bazı şartlar bu sahabeler içinde hadis rivayetiyle uğraşanların sayıları bulunmaktadır: oldukça azdır. Kaynaklarda râvî sahabelerin sayısı 1000 ile 1300 arasında farklılık gösterse de bunların sadece • Münekkidin cerhedilmemiş, doğru sözlü, tarafsız, 38inin yüzün üzerinde hadisi bulunmaktadır. iyi niteli, ilim ve takva sahibi olması
Bir şeyi çok yapanlar anlamına gelen müksirün kelimesi • Münekkidin cerh-ta-dîl sebepleri ile lafızların binden fazla hadis rivayet etmiş sahabeler için anlamlarını iyi bilmesi kullanılmaktadır. Rivayeti bine ulaşmayan sahabeler de • Münekkidin cerh-ta-dîl adabına uyarak tenkidde mukıllün denmektedir. Muksirün diye tabir edilen yedi ılımlı olması, râvînin kusurlarının yanı sıra sahabe şunlardır: iyiliklerinden de bahsetmesi.
1. Ebu Hureyre: 5374 hadis Bir hadisin kabul edilebilmesi için adalet ve zabt denilen 2. Abdullah b. Ömer: 2630 hadis iki temel özelliğinin bulunması gerekmektedir. Adaletin 3. Enes b. Malik: 2286 hadis beş unsuru vardır. Bunlar; İslam, bulûğ, akıl, fısktan uzak 4. Hz. Aişe: 2210 hadis durmak/takva ve mürüvvettir. Muhaddisler bir râvînin
adaletini genel olarak şöhret ve tezkiyesine bakarak tespit karşılığında menfaat elde edilmesine şiddetle karşı etmeye çalışmışlardır. çıkanlar vardır. Ancak maddi ihtiyaçların giderilmesi göz önüne alındığında ücret almayı belli koşullarda ya da Zabt kavramı ezberden rivayet eden râvînin hadisi iyice koşulsuz şekilde caiz görenler de vardır. ezberlemesi ya da kitaptan rivayet eden râvînin kitabını her türlü değişikliğe karşı koruması anlamına gelmektedir. Hadis münekkidlerin tenkidleri sonucunda râvîleri Yani kısaca rivayet konusunda bilgili, duyarlı ve dikkatli güvenilirlik derecelerine göre sınıflamışlar ve bunları bazı olmasıdır. Zabtın da dört unsuru vardır. Bunlar; teyakkuz, ifadelerle belirtmişlerdir. Raviler hakkında birer hüküm hıfz, kitabı korumak ve mana ile rivayette lafızların niteliği taşıyan bu ifadelere cerh-ta’dil lafızları denir. anlamını bilmektir. Zabtın tespit yolları mukayese ve Ta’dil Lafızları imtihandır. Zabt derecelerine göre râvîler üçe ayrılmışlardır: 1. Derece: Lafız veya mana yönüyle mübalağa ifade eden lafızlar. 1. Hıfz ve itkan sahibi olanlar 2. Bazen yanılmakla birlikte hadisleri genellikle 2. Derece: Aynı veya farklı ta’dil lafızlarının tekrarıyla sahih olanlar râvînin tam güvenilirliğini gösteren lafızlar 3. Genellikle hata yapan ve yanılanlar. 3. Derece: Tekrar edilmeksizin güvenilirliği gösteren Hadis öğrenimi veya öğretimi sırasında uyuklamak, sahih lafızlar bir nüsha ile karşılaştırılmamış kitaptan hadis rivayet 4. Derece: Râvî’nin zabtında biraz eksiklik olduğunu etmek, telkine açık olmak gibi kusurlar zabtı bozan gösteren lafızlar hallerdir. 5. Derece: Dördüncü derecenin altında yer alan Râvîlerde cerh sebebi olan kusurlar adalet ve zabt olmak lafızlar. üzere ili başlık altında toplanmıştır. 6. Derece: En düşük ta’dil lafızları Adalet sıfatıyla ilgili kusurlar: Cerh Lafızları 1. Kizbü’r-râvî (yalancılık): Kasıtlı olarak bir söz fiil, takrir veya sıfat uydurarak Hz. Peygamber’e 1. Derece: Hafif cerh lafızları isnad etmektir. 2. İttihamu’r-râvî bi’l-kizb (yalancılıkla itham): Hz. 2. Derece: Orta dereceli cerh lafızları
Peygamber’e yalan isnad ettiği bilinmese de 3. Derece: Kuvvetli cerh lafızları günlük hayatta konuştuğu yalanlar nedeniyle râvînin rivayette de yalancılık ithamına maruz 4. Derece: Ağır cerh lafızları
kalmasıdır. 5. Derece: Çok ağır cerh lafızları 3. Fısku’r-râvî (fasıklık): Bilerek fıskını açığa vuranların rivayetleri reddedilmektedir. 6. Derece: En ağır cerh lafızları
4. Bid’atu’r-râvî (Bid’atçılık): Hz. Peygamber’in Râvî Biyografileri vefatından sonra onun zamanında olmayan bir Etbau’t-tabiin döneminde tedvin edilmeye başlanan şeyi din adına ortaya çıkarmaktır. 5. Cehalet (bilinmezlik): Râvînin zatının veya râvîlere dair bilgiler başlangıçta süâlât denilen eserlerde durumunun bilinmemesi demektir. bir araya getirilmiştir. Bu eserler aynı zamanda rical edebiyatının da ilk örnekleridir. Râvîlerle ilgili kapsamlı Zabt sıfatıyla ilgili kusurlar: biyografi çalışmaları erken dönemlerde meyvelerini vermeye başlamıştır. Bir kısmı günümüze ulaşabilen bu 1. Kesterü’l-ğalat (çok hata yapmak) eserlerden en önemlileri; Muhammed b. Sa’d, Halife b. 2. Fartu’l-ğafle (çok yanılmak) Hayyat ve İmam Müslim’in Tabakât; Yahya b. Main, 3. Vehim (yanılma): Râvînin rivayet kurallarını İbnü’l-Medini, Buhari, İbn Ebi Heyseme ve Zehebi’nin bilmemesi sebebiyle doğru zannederek yanlış Tarih ve Ahmed b. Hanbel ile Darekutni’nin İlel adlı hadis rivayet etmesidir. eserleridir. 4. Muhafetü’s-sikat (sika rivayetlere muhalefet): Zayıf bir râvînin kendisinden daha güvenilir bir Sahabe biyografileri; İbn Kani’nin Mu’cemü’s-sahabe’si, râvînin rivayetlerine aykırı hadis nakletmesi Ebu Nuaym el-İsbahani’nin Ma’rifetü’s-sahab’si, İbn demektir. Abdilberr’in el-İstiab fi ma’rifeti’l-ashab’ı, İbnü’l-Esir’in 5. Sûü’l-hıfz (kötü hafıza) Üstü’l-ğabe fi ma’rifeti’s-sahabe’si.
Cerh-ta’dil eden kişi sayısı olarak sahih kabul edilen Sika râvîleri ihtiva eden kitaplar: İcli’nin ve İbn görüşe göre bir yeterli görülmüş ancak iki kişi olması Hibban’ın Sikat’ları, İbn Hibban’ın Meşahiru ulemai’l- ihtiyata uygun bulunmuştur. emsar’ı, İbn Şahin’in Tarihu esami’s-sikat’ı ve Zehebi’nin Tezkiretü’l-huffaz’ı. Hadis rivayeti karşılığında ücret almak konusu tartışmalıdır. Hediye ve hibe bile olsa rivayet hizmeti
Zayıf râvîleri ihtiva edenler: Buhârî, Ebû Zür’a er-Râzî, Ebû Hâtim er-Râzî, Nesâî, Ebû Zekeriyya es-Sâcî, Ebû Bişr ed-Dûlâbî, İbn Huzeyme, Ebû Ca’fer el-Ukaylî, İbnü’s-Seken, İbn Adî, Ebu’l-Feth el-Ezdî, Dârekutnî, İbn Şâhin, Ebû Nuaym el-İsbahânî ve İbnü’l-Cevzî’nin Duafâ’ları, İbn Hibbân’ın Mecrûhîn’i Zehebî’nin Mîzânü’li’tidâl’i ve el-Muğnî fi’d-duafâ’sı ile İbn Hacer’in Lisânü’l-Mîzân’ı.
Sika ve zayıf zâvîleri ihtiva eden (karma) eserler: İbn Sa’d’ın et-Tabakât’ı, İbn Maîn et-Târih’i, Buhârî ve İbn Ebî Hayseme’nin et-Târihu’l-kebîr’leri, Fesevî’nin el Ma’rife ve’t-târih’i İbn Ebî Hâtim er-Râzî’nin el-Cerh ve’t-ta’dîl’i karma ricâl kitaplarıdır.
İsim, Künye, Lâkab, Ensab ve Büldan Kitapları: Ali b. El Medînî ve Ahmed b. Hanbel’in el-Esâmî ve’l- Künâ’sı, Buhârî ve Müslim’in el-Künâ’sı, Ebû Bişr ed-Dûlâbî’nin el-Künâ ve’l-esmâ’sı, İbn Mâkûlâ’nın el-İkmâl fî ref’i’l- irtiyâb’ı, Sem’ânî’nin el- Ensâb’ı, Yâkût el-Hamevî’nin Mu’cemü’l-büldân’ı.