Giriş evlilik konusunda evlenecek olanların birbirine denk Aile en küçük sosyal kurumdur. Ailenin temeli evlilik ile olmalarını tavsiye etmiştir.
atılır. Evlenmek ve bir aile yuvası kurmak, insanın fıtrî bir b) Evliliğin ve Aile Ortamının Fıtrî Bir İhtiyaç ihtiyacıdır. Hayvanlar bile çoğunlukla bir aile ortamında Oluşu doğar, yaşamını aile ortamında daha rahat bir şekilde sürdürür. Sağlıklı, huzurlu ve mutlu bir aile için evlilikte Evlilik, erkek ile kadının kendi iradeleriyle, birlikte doğru eş seçimi son derece önemlidir. Dinimiz de yaşamalarına imkân veren ve onlara karşılıklı bazı hak ve evlenmeyi ve mutlu bir yuva kurmayı, hayırlı evlat sorumluluklar yükleyen bir sözleşmedir.
yetiştirmeyi teşvik etmiştir. İnsan neslinin sağlıklı ve İnsan nefsinin üç gücünden bahsedilir: Arzu (şehvet), öfke temiz bir şekilde devam etmesi, ancak evlilik sayesinde (gadap) ve düşünme gücü. mümkün olabilir. Evlilik, insanın dinini ve namusunu korumada adeta bir kalkan görevi görür. Evlilikten amaç, 1. Arzu gücü, insandaki yeme-içme arzusu ve cinsel sadece cinsel arzuların tatmini değil, hayırlı nesil arzunun kaynağıdır. yetiştirmek ve Allah’a yakınlaşmaktır. Kur’an-ı Kerîm 2. Öfke gücü manevî varlığımızı; kişiliğimizi, evliliğin de amacının “takvâ” olduğunu ifade eder. Aile karakterimizi, değerlerimizi, kutsal bildiğimiz ortamı, ahlâkî değerlerin öğrenildiği ve yaşandığı, şeyleri korumaya yönelik olan güçtür. nesilden nesile aktarıldığı bir mektep gibidir. Aile, 3. Düşünme gücü, insana özgü olan ve diğer iki bireyleri, yaşlılarıyla geçmişe bağlar, gençleri ve gücü de kontrolü altına alması gereken güçtür. çocuklarıyla da geleceğe hazırlar. Ailede kuşaktan kuşağa Aklımızı arzularımızın ve öfkelerimizin önünde bilgi ve tecrübe aktarımı her daim yaşanır. Bu açıdan aile tutabiliyorsak, ahlâkî anlamda dengeyi önemli bir eğitim yuvasıdır. Ailede vatanına, milletine ve yakalayabilmişiz demektir. Allahu Teala insanı dinine hayırlı olacak evlat yetiştirmek dinî ve millî bir insan neslinin devamı için bazı biyolojik görevdir. donanımlara sahip olarak yaratmıştır. Bunların en önemlilerinden birisi de karşı cinse karşı duyulan 1. Aile Yuvasının Kurulması arzudur.
a) Eş Seçimi ve Evlilik Hem insanın cinsel manada tabii ihtiyaçlarını
İnsan neslinin sağlıklı ve helâl bir şekilde devamı, ancak karşılayabilmesi, hem de neslini devam ettirebilmesinin evlilik kurumu ile mümkün olur. Evlilikte doğru eş seçimi meşru zemini, evlilik yoluyla kurulan aile hayatıdır. büyük bir önem arz eder. Kur'an-ı Kerim'de “Aranızdaki bekârları, kölelerinizden Peygamberimiz, evlenecek olan şahıslara evlenecekleri ve cariyelerinizden elverişli olanları evlendirin. Eğer adaylarda zenginlik, asalet ve güzellikten önce, ahlak bunlar fakir iseler, Allah kendi lütfu ile onları güzelliği ve dindarlık aramalarını tavsiye etmiştir. zenginleştirir. Allah (lütfu) geniş olan ve (her şeyi) bilendir.” (Nûr/24: 32) buyrulur. Maddî zenginlik, asalet ve güzellik, gelip geçici olan şeylerdir. Huy ve ahlâk güzelliği, hiçbir zaman İnsan bir aile içinde doğar, beslenip büyümesi ve geliş- tükenmeyecek, ömrümüz boyunca işimize yarayacak, mesi bir aile içinde olur. Çocuk, sevgi ve şefkati, huzur ve mutluluğumuzun kaynağı olacak, sonsuz bir paylaşmayı, yardımlaşma ve dayanışmayı aile içinde hazinedir. Hz. Peygamber ısrarlı bir uyarı ile “sen görerek öğrenir ve yaşar. dindarını (ve ahlâkı güzel olanı) tercih et!” buyurmuştur. Hayvanların da çoğu bir aile ortamında dünyaya gelir. Dinimize göre, bir erkek bir kıza tâlip olduğunda, o Yavru büyüyüp gelişinceye kadar annenin-babanın desteği sonuçlanmadan o kıza başka birinin tâlip olması doğru ve yakın kontrolü altındadır. Bir aile olmak ve bir aile değildir. içinde yaşamak, hayatı kolaylaştıran fıtrî bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Nişan ve düğün törenleri şekil olarak yöreden yöreye, ulustan ulusa değişebilir , ancak ahlâka ve dinin özüne c) Evliliğin Amacı aykırı düşecek uygulamalardan kaçınmaktır. Nişanlılık, Kur’an kadın ve erkeği aile hayatında birbirlerinin eksiğini tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe gideren, birbirini günahtan koruyan, biyolojik anlamda hazırlık dönemidir. olduğu gibi, psikolojik ve ahlâkî açıdan da birbirini
Dinî ve ahlâkî açıdan ise; flörtün günah oluşunun nedeni, tamamlayan iki cins olarak takdim eder.
tarafların gönül eğlendirmek amacıyla bir araya gelmeleri, Peygamberimiz ; “Gençler! İçinizden evlenmeye gücü tenha yerlerde gizlice buluşup birbirlerini, yararlanılacak yetenler evlensinler. Çünkü evlilik gözü ve cinsel arzuları cinsel bir obje gibi görmeleri, bu tavırlarıyla toplumda zinadan korur.” (Buhârî, “Savm”, 10) buyurmuştur. ahlâkî açıdan kötü örnek olmalarıdır. Ayet ve hadislerden anlaşılmaktadır ki, evlilikten amaç, Evlilikte tarafların birbirine servet, asalet, kültür düzeyi, sadece cinsel arzuların tatmini değil, karşılıklı sevgi ve din-ahlâk anlayışları ve yaşantıları itibariyle denk olmaları saygı temeli üzerine, sıcak ve mutlu bir aile yuvası geçimi kolaylaştıran bir unsurdur. Peygamberimiz de
kurmak ve bu yuvada ailesine, dinine ve milletine yararlı 3. Ailede Karşılıklı Görevler olacak, bedenen ve ruhen sağlıklı nesiller yetiştirmektir. a. Aile Değerleri ve Eşlerin Birbirine Karşı Dinimizde ibadetlerin amacı, “takvâ”dır. Takvâ, genelde Görevleri “Allah korkusu” olarak tanımlanır. Kur’an-ı Kerîm’in bize Durkheim ailenin “ahlâkî temele dayanan bir beraberlik” evlilikle ilgili öğrettiği bir dua; “(Ve o kullar): Rabbimiz! olduğunu ifade eder. Ailenin, üzerine kurulduğu ve Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler bağışla ve varlığını borçlu olduğu ahlâkî değerler; bizi takvâ sahiplerine önde kıl! derler.” (Furkan/25: 74) Bu ifadeden, tıpkı diğer ibadetler gibi evliliğin de 1. Karşılıklı Sevgi ve Saygı: Sevgi ve saygı, aileyi bir amacının “takvâ” olduğu anlaşılmaktadır. Evliliği “fıtrî bir araya getiren ve sonra da bir arada tutan bir zamk ibadet” olarak nitelemek de mümkündür. görevi görür. 2. Paylaşım: Ailede eşler her şeyini paylaşır: 2. Aile Sevgilerini, şefkatlerini, düşüncelerini, kararlarını,
a) Ailenin Önemi ideallerini, sevinçlerini, üzüntülerini, imkânlarını. Anne, baba ve çocuklardan meydana gelen aileye , 3. Namus ve İffet: Ailede kadın da erkek de bu “çekirdek aile” denir. Büyük anne, büyük baba, amca, değerleri koruma konusunda duyarlı davranmalıdır. dayı, teyze ve halalar da aile kapsamı içinde olduğu 4. Sorumluluk Bilinci: Sorumluluğunun bilincinde durumda bu tür aileye geniş aile denir. olan eşler, ailedeki görevini karşılık beklemeden yerine getirirler. Dinimiz boşanmayı , çarelerin tükendiği en son aşamada 5. Sadâkat ve Vefa: Sadâkat ve vefa duygusu, eşlerin başvurulacak, “Allah’a oldukça sevimsiz gelen, ama birbirine olan güveninin kaynağını oluşturur. O’nun helâl kıldığı bir çare” olarak nitelemiştir. (Ebû 6. Samimiyet ve İyi Niyet: Aile, samimi ve iyi Dâvud, “Talak”, 3). niyetle, geçinmeyi amaçlayan bir yaklaşımla, iyi günde de, kötü günde de beraber olma düşüncesiyle Aile bağı “neseb” kavramı ile dile getirilir. Sahih neseb, kurulur ve bu yaklaşımla devam eder. ancak meşru evlilik içinde meydana gelen doğum ile gerçekleşir. Aile topluluğu birlik ve beraberlik örneğidir. b) Kocanın, Hanımına Karşı Görev ve Bu örnek, ihtiyarı, orta yaşlısı, genci ve çocukları ile farklı Sorumlulukları kuşakları bir araya getirir. İnsanın bireysel ve toplumsal Aile bireyleri birbirine, karşılıklı ihtiyaç, yardımlaşma ve hayatında ailenin yerini başka hiçbir kurumun dayanışma bağlarıyla bağlı oldukları gibi, sevgi, şefkat ve dolduramaz. koruma gibi duygusal bağlarla da bağlıdır. Ailede kocanın
b) Ailenin Bir Eğitim Yuvası Oluşu da, kadının da kendine özgü bazı hak ve sorumlulukları vardır. Kur’an-ı Kerîm : “Erkeklerin kadınlar üzerinde Aile, insan yetiştiren bir kurumdur .Annelik-babalık belli hakları olduğu gibi, kadınların da erkekler üzerinde görevi, çok kutsal bir görevdir. Kutsallığından dolayıdır belli hakları vardır. Ancak erkeklerinki, kadınlara göre bir ki, dinimiz doğum esnasında vefat eden bir anne adayını derece fazladır.” (Bakara/2: 228) buyrulmuştur. “şehit” hükmünde kabul etmiştir. Peygamberimiz aile hayatıyla; hem bir eş, hem de bir baba Aile küçük bir eğitim yuvasıdır. Çocuğun sağlam bir olarak bizim için en güzel örnektir. karakter kazanması, gelişip yetişmesi, sonra da hayata hazırlanmasında ailenin önemi sanıldığından da fazladır. Koca hanımına karşı nazik ve kibar davranmalı, onun yakınlarına da saygı göstermelidir. Evin yönetimine İnançlar, dinî ve ahlâkî değerler, örf ve âdetler, güzel hanımını da ortak etmeli, önemli kararları alırken ona da alışkanlıklar hep aile içinde kazanılır. Bireylere millî danışmalı, onun haklarını koruyup gözetmeli, sıcak ve kimlik kazandıran ilk yer de ailedir. Aile yapısı sağlıklı rahat bir aile ortamı oluşturabilmek için çalışıp didinmeli, olmayan bir toplumun veya milletin uzun ömürlü çoluk-çocuğunu helâlinden kazanarak yedirmeli ve olabileceğini söylemek mümkün değildir. giydirmelidir. Kazancını hanımından ve çocuklarından
İdeal bir ailede anneler ve babalar çocuklarına miras esirgememeli, ama israf da etmemelidir. Ailenin huzurunu olarak sadece maddî birikimlerini değil, bilgi birikimlerini bozacak içki, kumar vb. kötü alışkanlıklardan uzak ve tecrübelerini, ülkü ve ideallerini, kutsal değerlerini de durmalı, ailenin namus ve şerefine leke getirecek bırakırlar. davranışlardan kaçınmalıdır. Gerektiğinde ev işlerinde, çocuk bakımı ve eğitiminde hanımına yardımcı olmalıdır. İnsan, kendisine karşı olan görevlerini ilk önce ailede öğrenir. Aile ortamı, sosyal görev ve sorumlulukların c) Hanımın, Kocasına Karşı Görev ve hissedilip yaşandığı ilk yerdir. Sorumlulukları
Çocuğun okuldaki düzeni, başarısı ve arkadaşlarıyla Tevbe/9: 71 ayetinde, tarafların sorumluluğunu bildiği, uyumu, ailedeki düzenin, huzur ve mutluluğunun dinen ve ahlâken daha iyi olabilmeleri için birbirine yansımasıdır. yardımcı olduğu, Allah’ın rahmet ve bereketine vesile olacak, iyi niyetle kurulmuş, mutlu ve samimi bir aile ortamını tasvir etmektedir.
Evin hanımı , kocasına karşı nazik ve kibar davranmak, çocuğunu evlendirmek de anne-babanın görevleri onun şeref ve itibarına leke getirecek bir davranışta arasındadır. bulunmamak, onun istemediği kimseyi eve almamak, evin • Manevî İhtiyaçlarının Karşılanması: Bir bütçesini sarsacak aşırı harcamalardan kaçınmak, evin çocuğun en mutlu anı, annesinin ya da babasının, temizliği, çocuğun bakımı ve eğitimi ile ilgilenmek gibi kendisini kucağına alarak sevip okşadığı ya da görev ve sorumlulukları sayılabilir. onun oyununa ortak olduğu andır.
• Eğitim Hakkı: Çocuğuna iyi bir eğitim vermek, d) Ana-Babaya Karşı Görevlerimiz ona din ve ahlâk kurallarını, toplumun örf ve Ailede saygıya en lâyık olanlar anneler ve babalardır. âdetlerini öğretmek, onu çağın gerektirdiği bilgilere Kur’an-ı Kerîm’de anneye babaya saygı emri farklı sahip kılmak da anne-babanın görevlerindendir. bağlamlarda tekrarlanır. Dinimizde anne ve babaya saygı • Çocuk, Önünde Pratik Örnekler Bulabilmeli: gösterip onlara iyi davranmak emredilmiştir. Anne-baba çocuğuna her konuda örnek olmalı; ona
İnsan, kendisini yarattığı ve birçok nimetlerle donattığı teorik bilgileri sadece öğretmekle kalmamalı, için Allah’a şükretmeli, insan olarak büyütüp erdemli, iyi bir insanın nasıl olması gerektiğini yetiştirdikleri için de annesine-babasına minnet duymalı, davranışlarıyla göstermelidirler.
hayatı boyunca dua etmelidir. f) Kardeşlerin Birbirine Karşı Görev ve
Peygamberimiz, büyük günahların en büyüğünün “Allah’a Sorumlulukları şirk koşmak ve ana-babaya isyan etmek” olduğunu Kardeşler birçok duyguyu beraber yaşar; aynı anda üzülür, söylemiştir. (Buhârî, “Edeb”, 6) aynı anda sevinirler. Kardeşler, anne ve babanın duygu ve
Anne-babamızın bizim üzerimizdeki hakları: düşüncelerinden, kendilerine düşen payı almışlardır. Onların duygularının birbirine yakınlığının temel nedeni • Bizden istedikleri, dinin yasakladığı bir şey budur. olmadığı sürece, isteklerini yerine getirmek. • Onlara saygıda kusur etmemek. Dinimiz, kardeş hakkına son derece önem vermiş, insanın kardeşleri ile olan ilişkisini kesmemesini istemiştir. • Bakıma ve yardıma muhtaç oldukları zaman kendileriyle ilgilenip yardımcı olmak, hal-hatır Hz. Peygamber bir hadîsinde: “Büyük kardeşin küçük sorarak gönüllerini almak, incitici söz kardeş üzerindeki hakkı, babanın çocukları üzerindeki söylememek, onları sıcak aile ortamından ve hakkı gibidir.” (Suyûtî, 1969, II, 74) buyurmuştur. torun sevgisinden mahrum bırakmamak. Peygamberimiz, iyilik yapmamız, görüp gözetmemiz • Öldüklerinde evlât olarak üzerimize düşen gereken kişiler olarak kız ve erkek kardeşi, anne ve görevleri yerine getirmek, onlara her zaman dua babadan hemen sonra zikretmiştir. etmek. • Zaman zaman ana-baba dostlarını ziyaret etmek • Kardeşler birbirini sevip saymalı, koruyup suretiyle annemizin ve babamızın hatıralarını gözetmeli, birbirinin hakkına riayet etmelidir. yaşatmak. • Birbirlerini kıskanmamalıdırlar. Kıskançlığın çok kötü bir hastalık olduğu, kardeşler arasındaki e)Ana-Babanın, Çocuklarına Karşı Görevleri geçimsizliğin nedenlerinden birinin de kıskançlık Çocuklarımızı gerektiği gibi yetiştirmek, onları dünyaya ve bencillik olduğu göz ardı edilmemelidir. getirmek kadar önemli ve sorumluluk isteyen bir iştir. Bir • Büyük kardeşler küçük kardeşlere her zaman örnek milletin geleceği, çocuklarının iyi yetişmiş olmasına olmalı, küçüklerin yanlışlarını gördüklerinde, bağlıdır. Çocukların anne ve babalar üzerinde birtakım onları kırmadan uyarmalıdırlar. Küçükler de hakları: büyüklerini her zaman sevmeli, onların uyarılarına
• Güzel Bir İsim Sahibi Olmak: Dünyaya gelen kulak vermelidir. çocuğa, zihinde olumsuz çağrışımlar yapacak • Aralarındaki dayanışma ve yardımlaşma, bilgi ve iş yabancı isimler değil, kendi dinî ve millî düzeyinde her zaman devam etmelidir. Birlik ve kültürümüzün ürünü olan güzel isimler koymak, beraberlikten güç doğduğu unutulmamalıdır.
anne-babanın ilk görevidir. • Eşit Muâmele Görme Hakkı: Dünyaya gelen her çocuğun doğumuna sevinmeli, çocuklar arasında kız-erkek ayrımı yapılmamalıdır. • Maddî İhtiyaçlarının Karşılanması: Çocukların her türlü maddî ihtiyaçlarını karşılamak; sağlık, beslenme, barınma ve giyim-kuşam konularındaki harcamaları ailenin imkânı ölçüsünde yapmak, bu konularda cimri davranmamak, zamanı geldiğinde