Uluslararası İktisat Teorisi — Ünite 4 Soru-Cevap

Ekonomik büyümenin iki ana kaynağından birisi üretim faktörleri stokundaki artışlar, diğeri de teknolojik gelişmedir.

Karşılaştırmalı statik yöntemin amacı, olayların farklı zaman aralıklarındaki durumlarını karşılaştırarak geçen zamandaki değişimlerin niteliğini anlamaktır.

Bir ülkenin faktör arzı, sermaye stokunun tasarruf ve yatırımlarla büyümesi, iş gücü arzının doğal nüfus artışı ve dış göçlerle çoğalmasıyla artar; ayrıca, emeğin niteliği eğitim ve sağlık hizmetleriyle yükseltilebilir.

Emek ve sermaye faktörlerindeki artış oranları birbirine ne kadar yakınsa, yeni üretim olanakları eğrisi başlangıçtaki şekline göre o kadar paralele yakın olur, bu da ekonominin sermaye/emek oranının sabit kaldığını gösterir.

İhracat kesiminde yoğun kullanılan faktör daha hızlı arttığında, üretim olanakları eğrisi o mal yönünde dışa doğru daha fazla genişler.

Emek faktörünün sermayeye göre daha hızlı artması, üretim noktasını tekstil gibi emek-yoğun malların üretiminin daha fazla, makine gibi sermaye-yoğun malların üretiminin ise daha az olduğu bir bileşime kaydırır.

Kıt olan faktör (örneğin sermaye) emeğe göre daha hızlı büyüdüğünde, sermaye-yoğun olan ithal edilebilir malın (örneğin makine) üretimi daha fazla artar.

Ticarete karşıt yönlü büyümede ithal edilebilir malların üretimi ihraç edilebilir mallara göre daha hızlı arttığı için dış ticaret hacmi daralma eğilimi gösterir.

Rybczynski Teoremi'ne göre, iki mallı ve iki faktörlü bir modelde bir faktörün arzı artarsa, bu faktörü yoğun olarak kullanan malın üretimi genişler, diğer malın üretimi ise daralır.

Sanayileşmiş ülkelerde kişi başına reel gelir artışlarının büyük bir bölümü teknolojik gelişmeden kaynaklanırken, sermaye birikiminin katkısı daha azdır.

Sapmasız teknolojik yenilikler, emek ve sermayenin marjinal verimliliğini aynı oranda artırarak her iki faktörden de aynı oranda tasarruf sağlar.

Bir sektörde sektöre özel teknolojik yenilikler, o sektörde üretimi artırırken diğer sektörde üretimi azaltır. Örneğin, tekstilde emek tasarrufu sağlayan bir yenilik tekstil üretimini artırırken makine üretimini azaltır.

Küçük ülke varsayımında, büyüme uluslararası fiyatları (ticaret hadlerini) etkilemez ve refah düzeyi artar. Büyük ülke varsayımında ise büyüme ticaret hadlerini ülkenin aleyhine değiştirebilir; ihraç mallarının fiyatı düşerken ithal malların fiyatı yükselir, bu da büyümenin refah artışını sınırlandırabilir.

Ticareti artırıcı yönlü büyüme, ticaret hadlerini ülke aleyhine daha fazla değiştirir, çünkü ihraç malları arzı artarken ithal malları talebi yükselir.

Yoksullaştıran büyüme, bir ülkenin büyüme sonucunda ticaret hadlerindeki bozulmanın refah kaybına yol açarak, üretim artışından kaynaklanan refah kazancını aşması ve ülkenin büyümeden önceki refah düzeyinin altına düşmesi durumudur.

Yoksullaştıran büyüme, ticareti artırıcı yönlü büyümenin bir sonucu olarak ülkenin daha fazla ihraç malı sunması ve ithalat talebinin artmasıyla ticaret hadlerinin şiddetle ülke aleyhine değişmesi durumunda ortaya çıkar.

Az gelişmiş ülkelerin kalkınması için tarımdan sanayiye geçiş, ihracat yapısının çeşitlendirilmesi ve dışa dönük sanayileşme politikalarının benimsenmesi önerilmektedir.

Faktör arzındaki büyüme, artan faktörü göreceli olarak ucuzlatarak onu yoğun kullanan endüstrilerde üretim genişlemesine yol açar. Bu durum, ülkenin karşılaştırmalı üstünlük yapısını faktör donatımındaki değişim doğrultusunda dönüştürür.

Faktör donatımındaki değişim, karşılaştırmalı üstünlük yapısının o faktörün yoğun olarak kullanıldığı mallar lehine değişmesine yol açar. Örneğin, sermaye stokunun hızla artması, bir ülkenin tarım ürünlerinden sermaye yoğun sanayi ürünlerine yönelmesine neden olabilir.

Sermayenin emekten daha hızlı arttığı bir kalkınma süreci sonunda Türkiye, başlangıçta emek-yoğun buğday ihraç edip sermaye-yoğun çelik ithal ederken, yeterli sermaye birikimine ulaştığında çelik ihraç eden ve buğday ithal eden bir ülke konumuna gelmiştir.