Tarımsal büyümenin ekonominin genelinden daha yavaş Dünyada Tarım Sektörü olduğu görüşü Adam Smith’ den beri var olan bir
Tarım kesimini sanayi, inşaat, hizmetler ve benzeri üretim tartışmadır. Bunun nedeni tarım sektörünün büyümesinin faaliyetlerinden ayıran özellikleri evrensel ve kurumsal önündeki engellerdir. Örneğin, Afrika ülkeleri için hızlı diye ayırabiliriz. Tarımın evrensel özellikleri, tarımsal büyüme oldukça güçtür. Afrika’da agroekolojik ekonomilerin gelişmişlik düzeyine bağlı değildir. Tarımın olumsuzluklar, tarım arazilerinin hızla kuraklaşması, evrensel özellikleri doğal koşullarla ilgili olduğundan her düşük nüfus yoğunluğu, faal piyasaların kötülüğü ve ekonomi için geçerlidir. Tarımın ayırıcı özellikleri ise dünyanın kalan kısmıyla rekabet etmekten toplumsal ve kurumsal yapının özelliklerine göre kaynaklanmaktadır. Son yıllarda yapılan hesaplamalar ise değişiklik gösterebilir ve ekonominin gelişmişlik düzeyi tarımsal büyümede emek verimliliğinin ya da toplam tarımın ayırıcı özelliğini belirler. Dünyada tarım faktör verimliliğinin tarım dışı sektörlerden daha iyi sektörünün ve tarımsal üretimin şekillenmesinde olduğunu göstermiştir (The World Bank; 2007: 38-39). dünyadaki bölgeselleşme hareketlerinin ve ülkelerin Verimlilik artışındaki temel nedenlerden bir diğeri ise uyguladıkları korumacı politikaların etkisi bulunmaktadır. politik ve kurumsal değişimlerdir.
Yirminci yüzyılda dünya ekonomisindeki büyüme daha Dünyada Tarımsal GSYİH’nın Paylaşımı dikkat çekici hâle gelmiştir. Dünyada tarımsal ürünlerden elde edilen GSYİH’nin
Yirminci yüzyılın son yarısında dünya ekonomisi yedi kat paylaşımı açısından önemli bir nokta toplam GSYİH’nin büyümüştür. Ekonomi büyüdükçe ekonominin talepleri az sayıda ülke arasında bölüştürülüyor olmasıdır. dünyanın karşılayabileceğinden daha fazla olmaya ve GSYİH’nin büyük bölümü 20 ülke tarafından dolayısı ile artık gezegenin doğal kapasitesini aşmaya paylaşılmaktadır. Bu ülkeler; Arjantin, Avustralya, başlamıştır. Dünya ekonomisi sadece 50 yılda 7 kat Brezilya, Kanada, Çin, Mısır, Fransa, Almanya, Hindistan, büyürken dünyanın doğal yaşam destek sistemleri aynı Endonezya, İtalya, Japonya, Kore, Meksika, Hollanda, kalmıştır. Rusya, İspanya, Türkiye, İngiltere ve Amerika’dır.
Tarımsal ürün piyasalarındaki uzun dönem trendler ve kısa Dünyada Tarımsal GSYİH Büyüme Oranları
dönem şoklar üretici ve tüketicileri etkilemektedir. Bunun 1980-2017 döneminde tarımsal GSYİH’si en fazla yanında tarımsal ürünlerin fiyatlarının doğrudan etkisi büyüyen bölge Doğu Asya ve Pasifik Bölgesi olmuştur. yanında hane halkının refahı için bu ürünlerin ihracatı da Bu bölgeyi sırasıyla Orta Doğu ve Kuzey Afrika, Güney önemlidir. Gelişen dünyada birçok fakir ülkede yüz Asya, Sahraaltı Afrika ve Latin Amerika ve Karayipler milyonlarca insan önemli ölçüde fiyatlardan bölgeleri izlemektedir. Tarımsal GSYİH artışının tarımsal etkilenmektedir. Gelişen ülkelerde yaklaşık 2,6 milyar kişi nüfusa oranındaki artışlara bakıldığında ise en büyük artış geçimini tarımdan sağlamaktadır. Bunların çoğu tarımsal Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesinde gerçekleşmiştir. ürünlerini ya da tarım için emeklerini pazarlayarak gelir Bu bölgeyi sırasıyla Doğu Asya ve Pasifik, Latin Amerika elde ederler. ve Karayipler, Güney Asya ve Sahraaltı Afrika bölgeleri
takip etmektedir. Tarımsal GSYİH’deki artışla tarımsal Dünya Tarımında Verimlilik ve GSYİH GSYİH’nin nüfusa bölümü oranındaki artış farkının en az Dünyada tarımsal performans 1980-2004 arası dönemde olduğu bölge Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesi iken bu artmıştır. 1980-2017 döneminde ortalama nüfus artış oranı farkın en yüksek olduğu bölge Sahra Altı Afrika yıllık %1,44 iken tarımsal ürünlerin GSYİH'ya bölgesidir. katkısındaki artış yıllık olarak %4,74 olmuştur. Bu büyüme verimlilik artışı tarafından sağlanmıştır. Aynı Dünya Tarım Piyasalarının Durumu
dönemde dünya piyasalarında tarımsal ürünlerin fiyatları Tarımsal potansiyeli en yüksek bölgeler sırasıyla Güney yıllık olarak ortalama %1,8 oranında azalmıştır (The Asya, Doğu Asya ve Pasifik, Orta Doğu ve Kuzey Afrika, World Bank, 2018). Latin Amerika ve Karayipler, Avrupa ve Orta Doğu ve 1980-2004 döneminde gelişmekte olan ekonomilerin Sahra Altı Afrika bölgeleridir. Buna karşılık tarım tarımsal büyüme oranı yıllık %2,6 iken endüstrileşmiş kesiminin pazara girme oranlarına bakıldığında sırasıyla ülkelerin yıllık tarımsal büyüme oranı %0,9 olmuştur. Güney Asya, Latin Amerika ve Karayipler, Doğu Asya ve 2050 yılında nüfus artış hızına paralel olarak tarımsal Pasifik, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ve Sahra Altı Afrika büyüme hızının yıllık %1,75 olması gerekmektedir. bölgeleri olarak sıralanmaktadır.
Gelişmekte olan ülkelerde verimin artmasına tarımda Dünyada Tarımsal İşgücü ve Dağılımı
kullanılan teknolojilerin gelişmesi ve izlenen tarım Dünya genelinde tarım sektöründe çalışanların toplam politikalarındaki başarı neden olmuştur. 1960’lardan çalışanlara göre daha fazla olduğu bölgeler olmakla itibaren tarımsal üretimin artması ve çeşitlenmesi tarımda birlikte oransal olarak bakıldığında tarım kesiminde sulama imkânlarının ve gübre kullanımının artması sonucu çalışan nüfus diğer kesimlerde çalışanlardan daha azdır. sağlanmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da sektör içinde kendi işini yapanlar ile bu sektörde ücretli olarak çalışanların ayrımıdır.
Dünya Tarımında Göç ve Nedenleri • Kamusal Değişimler Tarım çalışanları kendi ülkelerinden diğer bölgelere • Yapısal Değişimler
mevsimlik olarak göç ederler. Bu göç genellikle büyük Tarımsal Üretimde İstikrarsızlığın Ekonomiye Etkileri ticaret hacmi olan ürünlerin hasat edilmesi dönemlerinde olmaktadır. Sınırlar ötesi göçün büyük bölümü mevsimsel Tarımda istikrarsızlığın tüm ekonomiyi etkilemesi, millî olarak güney-güney göçü olarak gerçekleşir. Güney- gelirde tarımsal gelirin yüksek olduğu veya toplam güney göçü gelişmekte olan ülkeler arasındaki emek ihracatında tarımsal ürünlerin payının yüksek ve belli göçüdür. Bölgeler arasında göçün nedenlerinden ilki birkaç ürüne bağlı olduğu az gelişmiş ülkelerde olur. tarımsal gelirler arasındaki farktır. İkinci olarak tarım Oysaki sanayileşmiş ülkelerde tarımsal ürünlerin yıllık sektöründe bulunanların kendi bölgelerinde yaşadıkları verim farklarının millî gelire etkisi önemsenmeyecek negatif şoklardır. kadar küçüktür.
Tarımsal Verimin Yıllık Değişimi ve Etkileri Dünyada Tarımsal Örgütlenmeler ve Temel Sorunlar Ekonomik çeşitliliği gelişmemiş olan gelişmekte olan ekonomilerde tarımsal üretim ve nihai tüketimde önemli Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Birleşmiş Milletler Gıda ve bir paya sahip ürünlerin verimindeki yıllık değişim sadece Tarım Örgütü (FAO), Uluslararası Tarımsal Kalkınma tarımsal gelirde bir azalmaya neden olmaz aynı zamanda Fonu (IFAD) ve Uluslararası Tarımsal Araştırmalar ekonomideki tüm sektörlerin faaliyet hacmi üzerinde Danışma Grubu (CGIAR) dünyada tarımsal ürünlerin olumsuz etki yaratır. Afrika ülkeleri gibi kurak bölgeler ile ticaretinin arttırılması, dünyada yaşanan tarım kaynaklı Hindistan, Çin, Güney Amerika ülkeleri gibi yağışların sorunlara çözüm bulunması ve tarımsal gelişmenin düzensiz olduğu bölgelerde yağışların hiç olmaması ya da sağlanması amacıyla kurulmuş ve üyelerine bu konularda ani yağışlar gibi yıldan yıla değişen durumlar konjonktürel destek veren uluslararası kuruluşlardır. dalgalanmalara benzeyen millî gelir değişmelerine yol Dünya Tarım Sektöründeki Temel Sorunlar açar.
Dünya tarım sektöründe görülen temel sorunları; yüksek Tarımsal ürünlerin yıllık verim artışının etkileri aşamalı enerji fiyatları, iklim değişiklikleri, su kıtlığı, gelecekteki olarak incelenecek olursa verim artışının etkileri daha iyi belirsizlikler, bioyakıt talebindeki artış (etanol ve kavranmış olur. Birinci etken, tarımsal ürünlerin ulaştırma biodizel), bölgesel göçler, ekonomik krizler ve arazi ve pazarlama hizmetlerinin önemli bir ara malı olmasıdır. baskısı başlıkları altında sıralayabiliriz. Bu sorunların bir İkinci etken, verimi artan tarımsal ürünün fiyatının kısmı bölgesel olmakla birlikte dünya ülkelerinin azalmasıdır. Üçüncü etken ise nihai tüketimle ilgilidir. tamamında az ya da çok mevcuttur. Dünyada Tarımsal Üretim ve Tarımsal Ürünlerin Dünyada Tarımsal Üretim ve Etkileri Ticareti
Günümüzde ülkelerdeki tarımsal üretim büyük oranda Dünyada yaşayan her dört fakir kişiden üçü gelişmekte ticari olarak yapılmaktadır. Özellikle ulaşım, haberleşme olan ülkelerde yaşamaktadır. Bu kişilerin çoğunun ve depolama hizmetlerindeki gelişmeler tarımsal ürünlerin yaşamlarını devam ettirebilmeleri doğrudan ya da dolaylı ticaretini artıran önemli gelişmelerdir. bir şekilde tarıma bağlıdır. 2000’li yıllardan sonra bu
Tarımda bilimsel gelişmeler sonucu et ve tarımsal üretim sorunu gidermek amacıyla ülkelerin yapmış olduğu miktarı arttırılmıştır. Fakat tarımsal alanlarda artan kimyasal başarılı çalışmalar bulunmaktadır. Buradaki temel amaç kullanımı ve et üretiminde kullanılan hormonlar başka tarımsal ürünlerin üretimini arttırmaktır.
sorunlara neden olmuştur. Bu sorunların en önemlileri Dünyada Tarımsal Ürünlerin Ticareti tarımsal arazilerin bozulması ve ürünlerin doğallıktan Dünyada tarımsal ürünlerin ticareti 1999 yılında 544 uzaklaşmasıdır. Günümüzde dünya tarımındaki yeni eğilim milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 1980-85 döneminde organik ürünlerin üretiminin arttırılması yönündedir. tarımsal ürünlerin ticareti %2 oranında azalırken 1985-90 Dünyada Tarımsal Gelişmenin Belirleyicileri döneminde %9, 1990-99 döneminde ise %3 oranında Tarım sektörünün ekonomik gelişmeye katkı artmıştır. 2017 yılında bu artış %6,7 olarak sağlayabilmesi için öncelikle tarım sektörünün verim ve gerçekleşmiştir. 1990-2017 döneminde tarımsal ürünlerin üretim artışını sağlaması gerekmektedir. Tarım sektöründe ticaretinde kriz dönemlerinde azalma eğilimi vardır. verim ve üretim artışı daha fazla sermaye kullanımına Örneğin, 1988 Asya krizinde tarımsal ürün ticareti %16 bağlıdır. Sermaye kullanımı tarımda verim ve üretim oranında azalmıştır. 1990'larda ticaretin artış oranı %3 artışına neden olsa da tek başına yeterli bir faktör değildir. iken bu oran 1998'de %8 ve 1999'da %10 azalma göstermiştir. 2017 yılı itibarıyla tarımsal ürünlerin dünya Ülkelerin az gelişmişlikten kurtulma aşamasında çok ticareti içindeki payı %10 civarındadır. 2017 yılında sayıda uygulamayı birlikte gerçekleştirmeleri dünya ticaret hacmi 17,73 trilyon ABD doları olarak gerekmektedir. Bu uygulamaları şu şekilde sıralayabiliriz: gerçekleştiğinden tarımsal ürünlerin payı da yaklaşık
• Teknolojik Değişim olarak 1,77 trilyon ABD dolarıdır. Dünya tarımsal ürünler
• Kârlılık Şartlarının Sağlanması
ithalatında parasal değer olarak en büyük pay hazır gıda da iken miktar açısından en fazla ithal edilen ürün buğdaydır.
Dünya Gıda Fiyatlarındaki Gelişmeler
Tarımsal ürünlerin dünya piyasalarındaki enflasyona göre düzeltilmiş fiyatlarına bakıldığında 1960’ların başlarından 2000’lerin başına kadar istikrarlı bir şekilde azalma olduğu görülmektedir. 2003 ile 2006 arasında fiyatlarda yavaş bir yükselme görülmektedir. 2006’nın ortasından sonra tarımsal ürünlerin fiyatlarındaki artış artmıştır. Bu ani artış sürpriz olarak değerlendirilmekte ve dünya tarım fiyatlarında yükselme konusunda şimdi ve gelecekte milyarlarca insanda bir endişeye yol açmaktadır.
Tarımsal Üretimde Yeni Eğilimler
Asya ve Latin Amerika’nın kentleşmiş ülkelerinde en büyük değişim çiftlik hayvanları ve su ürünleri üretiminde gözlemlenmiştir. Gelişmekte olan ülkelerde 2005’ten 2009’a kadar tahıl talebi %28 artmıştır.
Organik Tarım
2010 verilerine göre dünyada 154 ülkede organik tarım yapılmaktadır. 2007 yılında bu rakam 141 idi. Organik tarımın yapıldığı alan ise 35 milyon hektardır. Organik tarım en fazla Latin Amerika ve Avrupa’da gelişmiştir.
Organik tarım ürünleri üretiminde en büyük pay kahve ve zeytine aittir. Dünyada toplam organik tarımsal ürünlerin yarısını bu iki ürün oluşturmaktadır. Ceviz, fındık, hindistan cevizi gibi sert kabuklular, kakao ve üzüm ise bu ürünleri takip etmektedir.
Biyoyakıtlar
Biyoyakıtlar geleceğin alternatif yakıtları arasında gösterilmektedir. Biyoyakıtların üretimi mısır, şeker, manyok, palmiye yağı ve diğer ürünlere bağlıdır. Biyoyakıtlar tarımsal ürün üreticileri için yeni bir pazar oluşturmaktadır. Özellikle petrol fiyatlarının yükselmesi enerji ihtiyacının giderilmesinde biyoyakıtların üretimini arttırmıştır.
Gıda Güvenliği (Food Security)
Gıda güvenliği, herkesin, her zaman, aktif ve sağlıklı bir yaşam için beslenme ihtiyaçlarını ve yemek tercihlerini karşılayan yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya fiziksel ve ekonomik erişimi olması durumudur (FAO, 2006:1). Ekonomik büyüme, ancak tüm ülkelerin gıda güvenliğine sahip olması durumunda sürdürülebilirdir.