İKT208U-TURİZM EKONOMİSİ
Ünite 1: Turizm ve Ekonomiye İlişkin Temel Kavramlar
Turizme İlişkin Temel Kavramlar
Kavramlar açıklanırken öncelikle UNTWO (Birlemiş Milletler Dünya Turizm Örgütü) tarafından yapılmış tanımlamalar dikkate alınacaktır. Turizm henüz bir bilim dalı olamamakla beraber, bu yolda ilerleyen bir disiplindir. Bir bilim olabilmesinin ön şartlarından biri de evrensel tanımlara sahip olması gereğidir. Ancak hala bazı tanımlamalarda evrensel bir birlik sağlanamamıştır. Bu yüzden de UNTWO iki yılda bir toplanarak birçok kavramı yeniden değerlendirmekte ve güncelleştirmektedir. Buna ihtiyaç duyulmasının nedeni, üye ülkelerin kanunlarında turizmin, turistin, turistik ürünün ve turistik işletmelerin tanımının aynı olmasının gerekliliğidir. Örneğin iki üye ülkenin turist tanımını farklı yapması ve kimin turist kabul edilip kimin edilmeyeceği konusunda görüş ayrılıklarına sahip olması, hukuki anlamda turistlerin farklı uygulamalarla karşılaşacak olmasının yaratacağı problemlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Turizm
Turizm, İnsanların daimi olarak ikamet ettikleri yerlerden, geçici sürelerle, gezmek, görmek, dinlenmek, eğlenmek vb. amaçlarla yaptıkları seyahatlerdir.
Turist
Turist, para kazanma amacı olmaksızın gezmek, görmek dinlenmek, eğlenmek, bilimsel, dinsel ve benzeri nedenlerle oturduğu yer dışına geçici çıkan ve tüketici olarak belirli bir süre seyahat edip yeniden ikametgâhına dönen kimsedir.
Turistik Ürün
Bir turizm ürünü, hedef pazarlama karmasının çekirdeğini temsil eden ve genel bir ziyaretçi oluşturan doğal, kültürel ve insan yapımı kaynaklar, turistik yerler, tesisler, hizmetler ve faaliyetler gibi belirli bir ilgi merkezi etrafında somut ve somut olmayan unsurların bir bileşenidir. Turizm ürünü turistlerin seyahatleri sırasında tükettikleri tüm unsurları kapsamaktadır. Turizm ürünü turistlerin seyahat deneyimlerinin toplamı olarak ifade edilebilir.
Turizm ürününü oluşturan unsurlar beşe ayrılmaktadır. Bunlar; çekicilik, etkinlikler, ulaşılabilirlik, turizm işletmeleri ve imajdır.
Çekicilik: Turizm ürünün en önemli unsurlarından biri, çekiciliktir. Bir başka anlatımla bir bölgenin veya bir mal veya hizmetin turizm ürünü olarak dikkate alınabilmesi için, çekici olması gerekmektedir. Çekicilik, turistin seyahat etmek istediği bir yeri, diğer bir yere tercih etmesini etkileyen unsurlar olarak açıklanabilir.
Turizm ürününde çekiciliği belirleyen unsurlar dört gruba ayrılabilir. Bunlar;
1. Doğal unsurlar, 2. Sosyo-kültürel unsurlar, 3. Ekonomik unsurlar ve 4. Psikolojik unsurlardır.
Ulaşılabilirlik: Turizm ürününü oluşturan önemli bir unsur, turizm bölgelerine ve turizm işletmelerine kolay ulaşılabilmesine yönelik altyapı olanaklarının varlığıdır. Çekiciliği yüksek olmasına karşılık turist gönderen merkezlere uzak veya turizm işletmelerine ulaşmak için yeterli altyapı bulunmuyor ise; daha açık bir anlatım ile hava yolu, kara yolu, deniz yolu ve bağlantısı yetersiz ise, turizm ürünlerinin pazarlanmasında güçlükler ortaya çıkacaktır. Bu nedenle, turizm ürünlerinin başarı ile pazarlanmasında ulaşılabilirliğin; uzaklık açısından yakın, zaman açısından kısa ve maliyetler açısından ucuz olması gerekmektedir.
Turizm İşletmeleri: Turizm ürününü oluşturan başka bir unsur da turizm işletmeleridir. Zira turizm, esas itibariyle turizm işletmelerinin ürettiği mal ve hizmetleri de içine alan bir sektör konumundadır. Ulaştırma, konaklama ve yeme-içme hizmetinin yer almadığı bir turizm hareketinden söz edilemeyeceği göz önüne alındığında, turizm işletmelerinin turizm ürününün oluşumundaki önemi daha iyi anlaşılacaktır.
Etkinlikler: Turizm ürününü oluşturan diğer bir unsur, etkinliklerdir. Bu kapsamda festival, fuar, kongre, bayram, şenlik ve karnaval gibi etkinliklerin yanı sıra spor organizasyonları da yer almaktadır. Dünya genelinde pek çok önemli festival, fuar ve kongre, önemli miktarda turizm talebi yaratan etkinlikler arasında yer almaktadır. Bu etkinlikler turizm ürünü olarak işlev görürler. Aynı şekilde spor organizasyonları da başlı başına birer turizm ürünüdür.
İmaj: Bölgelerin ve turizm işletmelerinin sahip oldukları imaj, turizm ürünü olarak ele alınmaktadır. Turizm bölgelerinin zaman içinde sahip oldukları imajları, tüketicilerin söz konusu bölgeleri tercih etmesinin nedenleri arasında üst sıralarda yer almaktadır. Türkiye’nin önemli turizm bölgelerinden Bodrum, sahip olduğu eğlence turizmine yönelik imajı dolayısıyla önemli oranda turist çekmektedir.
Turizm Endüstrisi
Endüstri, aynı malı üreten firmalar topluluğu anlamına gelmektedir. Turizm endüstrisi dendiğinde turistik ürünleri üreten işletmeler akla gelmelidir.
Turizm işletmelerinin net bir biçimde tanılanmış ve sınıflandırılmış olması gerekir. Aksi halde turistlere mal ve hizmet satan her tür işletme kendisini turizm işletmesi olarak tanımlayarak bu desteklerden yararlanmak isteyebilir.
İşte bu kargaşayı önlemek için UNTWO, turizm işletmelerini typical (tipik) ve non-typical (tipik olmayan) biçiminde ikiye ayırmaktadır.
1. Tipik turizm işletmeleri, tamamen turizme bağımlı işletmelerdir. Turist olmazsa olmayacak işletmeler bu sınıflandırma da yer alır. Örneğin oteller ve tur satan işletmeler turizm olayına
tamamen bağımlı olduklarından bu sınıfta yer alırlar. 2. Tipik olmayan turizm işletmeleri ise turizme kısmen bağımlı işletmelerdir. Turizm olayı olmasa da yine de faaliyette bulunabilecek işletmeler bu sınıfta yer alır. Örneğin şehirdeki lokantalar, mücevher, deri, hediyelik eşya dükkânları gibi işletmelerin varlıkları tam anlamıyla turizme bağımlı değildir.
Tanımlarımızı yaparken evrensel kriterleri dikkate alıyoruz. Bu nedenle burada ülkelerin kendilerine has özel sınıflandırma şekillerine değil, UNWTO tarafından tipik turizm işletmeleri olarak sınıflandırılan turizm işletmelerinin tanımları üzerinde durulacaktır.
Otel, asıl amacı konukların geceleme gereksinimlerini karşılamak olan konaklama işletmeleridir. Bununla birlikte yeme-içme, dinlenme, eğlence gibi yardımcı ve tamamlayıcı birimleri de bünyelerinde bulundurabilen oteller, kâr etmek amacıyla çalışan, sosyal ve ekonomik hizmet işletmeleridir.
Motel, araçlarıyla yolculuk yapanların konaklama, yeme- içme gereksinimlerini karşılayan konaklama işletmeleridir. Moteller genellikle yerleşim merkezleri dışında kara yolu güzergâhı ve yakın çevrelerinde bulunurlar.
Tatil Köyü, spor ve eğlence hizmetlerinin verildiği konaklama işletmeleridir. Tatil köyleri tabi güzellikler içinde veya arkeolojik değerlerin bulunduğu yerler civarında kurulur.
Pansiyon, yönetimleri oldukça basit olan konaklama ve yeme-içme hizmeti verebilen ev tipi işletmelerdir.
Apart otel, konukların yeme-içme ihtiyaçlarını kendilerinin karşıladığı bağımsız apartman veya villa olarak inşa edilmiş tesistir. Bunlar otel veya tatil köyleri içerisinde de yer alabilirler.
Dağ Evi (Oberj), bu tesisler amacına uygun yerlerde yapılması ve Turizm Yatırım ve İşletmeleri Nitelikleri Yönetmeliği’ne göre en az bir yıldızlı otel niteliklerini taşıyan tesislerdir.
Hostel, bilgi edinme ve dinlenme amacıyla seyahat edenlerin öğrencilerin konakladıkları işletmedir. Hosteller az gelirlilerin de yararlanabileceği ucuz konaklama tesisleridir.
Kamping, kara yolları güzergâhı ve çevresinde kurulmuş olan, deniz, dağ, göl gibi doğal güzellikler yanında bulunan ve turistlerin ihtiyaçlarını kendilerinin karşıladığı tesis türüdür.
Yüzer tesisler, karasularında veya limanlarında, turizm amaçlı olarak konaklama ve/veya yeme-içme hizmeti verebilecek nitelikteki tesislerdir.
Oto karavanlar, kara yollarında müşterilerin seyahat ve geceleme ihtiyaçlarını sağlayan, bu hizmetin yanında yeme-içme için yardımcı ve tamamlayıcı üniteleri de
bünyesinde bulunduran en az iki yatak kapasiteli araçlardan oluşan gezici konaklama tesisleridir.
Kırsal turizm tesisleri, genellikle spor ve av turizmi yapmak isteyenlerin konakladığı kır tesisleridir.
İkincil konutlar, bağımsız ünitelerde tatil yapmak isteyenlere cevap vermek ve iç turizmi canlandırmak için turizme kazandırılması amaçlanan yazlık evlerdir.
Yat ve marina işletmeleri, yat tipinde inşa edilmiş, gezi ve spor amacıyla yararlanılan, yük veya yolcu gemisi niteliğinde olmayan, ticari veya özel yat olarak belirtilen deniz araçlarıdır. Yatların ve yat işletmecilerinin uğrak mekânları yat limanları ya da marinalardır. Marinalar yat ile seyahat edenlerin tüm ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde organize edilmiş yerlerdir.
Seyahat Acenteleri, kâr amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acenteleri vasıtası ile pazarlayabilen ticarî kuruluşlardır
Turizm Destinasyonu
Turizm destinasyonu, bir ziyaretçinin bir gecede geçirebileceği idari veya analitik sınırları olan fiziksel bir alandır. Turizm destinasyonu birtakım turistik çekiciliklere sahip olan, ulaşım konusunda yeterli olanağı olan ve turist ihtiyaçları ve taleplerine karşılık verebilecek potansiyel taşıyan coğrafi mekânlar olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte destinasyon kelimesinin kavramsal karşılığı olan “varış yeri” tanımlamasından hareketle turizm destinasyonu kavramı “turistik varış yeri” olarak kısaca tanımlanabilmektedir.
Destinasyon Yönetimi
Destinasyon yönetim organizasyonu, çeşitli otoriteleri, paydaşları ve profesyonelleri kapsayabilen ve kolektif bir hedef vizyonuna yönelik turizm sektörü ortaklıklarını bir çatı altında toplayabilen lider organizasyon kuruluşudur. Bu organizasyonların amacı, destinasyonlarda etkin bir strateji ile faaliyetlere öncülük etmek ve uygulamaları koordine etmektir
Turizm Değer Zinciri
Turizm değer zinciri, turizm sektörünün stratejik olarak temelini oluşturan birincil ve destekleyici faaliyetler dizisidir.
Turizm Çeşitleri
Kültür turizmi, turistlerin ikamet ettikleri yer haricinde, bir toplumun, bölgenin, grubun ya da topluluğun tarihi, bilimsel, sanatsal, teolojik, yaşam biçimlerini veya kalıntılarını yerinde görsel deneyimleme güdüsü ile gerçekleştirdikleri, turizm hizmetlerinden faydalandıkları turistik faaliyetlerin tümüdür. Kültür turizmi ziyaretçilerin temel amacının bir turizm merkezindeki somut ve somut olmayan kültürel cazibe merkezlerini veya ürünlerini öğrenmek, keşfetmek, deneyimlemek ve tüketmek olduğu
bir tür turizm faaliyetidir. Bu cazibe merkezleri toplumun ayırt edici maddi, entelektüel, manevi ve duygusal öğelerini içerisinde barındırmaktadır. Ayrıca bu cazibe merkezleri sanat ve mimariyi, tarihi ve kültürel mirası, mutfak mirasını, edebiyatı, müziği, yaratıcı endüstrileri, yerel kültürleri, yöresel yaşam biçimleri, değer sistemleri, inançları ve gelenekleri içermektedir.
Ekoturizm, “doğal çevreyi koruyan, yöre sakinlerinin ekonomik, sosyal refahını artıran ve sürdüren, çevre duyarlılığı için yorumlama, eğitim içeren turizm faaliyetlerinin bütünüdür. Ekolojik turizmin kısaltması olarak karşımıza çıkan bu kavramda ziyaretçinin temel hedefi, ekosistemin bütünlüğünü korumak ve refahını artırmak için, sorumlu bir tavırla biyolojik ve kültürel çeşitliliği gözlemlemek, öğrenmek, keşfetmek, deneyimlemek ve takdir etmek olan doğaya dayalı bir turizm faaliyetidir. Ekoturizm, hem yerli halk hem de ziyaretçiler arasında biyolojik çeşitliliğin, doğal çevrenin ve kültürel varlıkların korunmasına yönelik farkındalığı artırmakta ve ekosistem üzerindeki olumsuz etkiyi en aza indirmek için özel yönetim süreçleri gerektirmektedir.
Kırsal turizm, turist deneyiminin genellikle doğaya dayalı faaliyetler, tarım, kırsal yaşam tarzı, olta balıkçılığı ve gezi ile bağlantılı geniş bir ürün yelpazesiyle ilişkili olan bir tür turizm faaliyetidir. Kırsal turizm kırsal alanlarda gerçekleştirilen, temel güdüleyicileri tarımsal ve yöresel değerlerin harmanlandığı genel olarak küçük ya da orta ölçekli işletmelerin sağladıkları turistik hizmetlerden faydalanılarak gerçekleştirilen turizm faaliyetlerinin tümüdür. Kırsal turizm faaliyetlerinin gerçekleştiği destinasyonlar, düşük nüfus yoğunluğu, tarım ve ormancılığın hâkim faaliyet olması ve geleneksel yaşamın görüldüğü birtakım farklı özelliklere sahiptir.
Macera turizmi, genellikle belirli coğrafi özelliklere ve manzaraya sahip destinasyonlarda organize edilen ve fiziksel güç, kültürel etkileşim ve doğa ile etkileşim unsurlarının görüldüğü bir turizm türüdür. Bu deneyim bir tür gerçek veya algılanan risk içerebilmekle birlikte önemli ölçüde fiziksel veya zihinsel çaba gerektirebilmektedir. Macera turizmi genellikle dağcılık, dağ yürüyüşü, bungee jumping, kaya tırmanışı, rafting, kano, dağ bisikleti turu, çalı yürüyüşü, tüplü dalış gibi açık hava aktivitelerini içermektedir. Bununla birlikte birtakım iç mekân macera etkinlikleri de turistik ürüne dönüştürülebilmektedir. Macera turizmi, doğal çevre ile bütünlük hâlinde olan tehlike unsurunu içinde barındıran bir turizm türü olarak kabul edilebilir. Bu yüzden insanların risk almaktan, belirsizliklerden haz duymasını sağlayan ve bu yönde etkinliğe katılmalarını sağlayan bir turizm çeşidi olarak kabul edilebilir.
Sağlık turizmi, kişilerin birincil motivasyonları olarak fiziksel, zihinsel veya ruhsal sağlığa katkısı olan tıbbi ve sağlıklı yaşam temelli faaliyetleri içeren bir turizm türüdür. Sağlık turizmi, wellness turizmi ve medikal turizm türlerini kapsayan şemsiye bir terim olarak ifade edilebilir.
1. Wellness turizmi, fiziksel, zihinsel, duygusal, mesleki, entelektüel ve ruhsal gibi insan yaşamının tüm ana bileşenlerini iyileştirmeyi ve dengelemeyi amaçlayan bir tür turizm faaliyetidir. 2. Medikal turizm, kanıta dayalı tıbbi şifa kaynakları ve hizmetlerinin kullanımını içeren bir turizm faaliyetidir. Bu faaliyetler tanı, tedavi, önleme ve rehabilitasyonu içerebilmektedir.
İş turizmi, ziyaretçilerin belirli bir iş kapsamında bir toplantıya veya etkinliğe katılmak amacıyla işyeri ve ikametgâhı dışındaki bir yere seyahat ettiği turizm faaliyetidir. İş turizminin temel bileşenleri toplantılar, teşvik gezileri, kongreler ve sergilerdir. İş turizmi kapsamında “toplantı endüstrisi” terimi, bu tür faaliyetlerin endüstriyel doğasını tanımlamaktadır. İş turizmi aynı yolculuk sırasında diğer turizm türleriyle yüksek oranda birleştirilebilmektedir.
Gastronomi turizmi, ziyaretçilerin seyahat ederken birtakım yiyecek ve içecek ürünleri ile ilişkili deneyimleri üzerine karakterize edilen bir turizm türüdür. Gastronomi turizmi otantik, geleneksel veya yenilikçi mutfak deneyimlerinin yanı sıra, yöresel yiyecek ve içecek üreticilerini ziyaret etmek, söz konusu etkinliklerle ilgili festivallere katılmak ve yiyecek ve içecek konulu eğitimlere katılmak gibi çeşitli faaliyetleri de içerebilmektedir. Gastronomi turizmi ise, turistin seyahati süresince bölgenin kültürel ve yerel tatlarını, kokuları ve dokularını tatili içerisinde yaşamasını, ayrıca benzersiz bir yiyecek-içecek deneyimine sahip olmasını sağlayan bir turizm çeşidi olarak da tanımlanabilir.
Şehir turizmi, tarımsal faaliyetlerin olmadığı bir destinasyonda (şehirde) kentsel alanlarda gerçekleşen turistik aktivitelerden oluşmaktadır. Şehir turizmi, çeşitli kültürel, mimari, teknolojik, sosyal ve eğlence temalı deneyim ve ürünlerin tüketilmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Ziyaretçilerin farklı bölgelerin kültürel özellikleri, tarihi hikâyeleri ve yaşayış biçimlerine yönelik duydukları ilgiden kaynaklanan arzularını gidermek üzere farklı kentsel destinasyonlara yaptıkları seyahatler olarak ifade edilmektedir. Kısaca ifade etmek gerekirse şehir turizmi kentlere yönelik yapılan turistik hareketlerdir.
Dağ turizmi, belirli bir manzara, topografya, iklim, biyolojik çeşitlilik (flora ve fauna) ve yerel topluluğun doğasında bulunan kendine özgü özellikleri olan tepeler veya dağlar gibi tanımlanmış ve sınırlı bir coğrafi alanda gerçekleşen bir tür turizm faaliyetidir.
Ayrıca çok çeşitli açık hava eğlence ve spor aktivitelerini kapsayabilmektedir. Dünyada dağ ve kış turizmine öncülük eden çalışmaları, özellikle Orta ve Kuzey Avrupa ülkeleri yapmış, bunları Amerika, Kanada ve Japonya gibi ülkeler izlemiştir.
Eğitim turizmi, ziyaretçilerin ana hedefinin öğrenme, kendini geliştirme, entelektüel olarak gelişme ve beceri geliştirme konusundaki katılımları ve deneyimlerinden
oluşan bir turizm türüdür. Eğitim turizmi, akademik çalışmalar, beceri geliştirme tatilleri, okul gezileri, spor eğitimi, kariyer geliştirme kursları ve dil kursları gibi çeşitli ürün ve hizmetleri temsil etmektedir. Eğitim turizmi bireylerin öğrenme amacıyla bulundukları yerden başka bir yere seyahatlerini kapsamaktadır.
Spor turizmi, seyirci olarak gözlemleyen veya genellikle rekabetçi nitelikteki ticari ve ticari olmayan faaliyetleri içeren bir spor etkinliğine aktif olarak katılan turistin seyahat deneyimini ifade eden bir turizm etkinliği türüdür. Spor turizmi kısaca sportif etkinliklere katılma gerekçesiyle bireylerin seyahatleri biçiminde ifade edilebilir. Spor turizmi, aktif bir şekilde spor yapanların seyahatleri olarak değerlendirilebildiği gibi, söz konusu sportif etkinlikleri seyretmek için seyahat eden bireyleri de kapsamaktadır. Spor turizmi çatı bir kavram olarak tanımlanmakla birlikte golf turizmi, futbol turizmi, kış sporları turizmi, su sporları turizmini kapsamaktadır.
Dini turizm, insanlar inandığı dinin liderinin doğduğu, büyüdüğü, yaşadığı yerleri ve inandığı dinin etkisinin olduğu kutsal mekânları görmek istemesi ile ortaya çıkmıştır. İnsanların kutsal yerleri, mabetleri ziyaret etmeyi dini bir görev olarak kabul etmesi bu türünün önemini artırmaktadır
Kongre turizmi, kişilerin daima konakladıkları veya alıştıkları yerler dışında uzmanlık gerektiren bilimsel alanlarda veya meslek kollarında, belirli bir konuda, bilgi alışverişi yapmak amacıyla bir araya gelmelerinden ortaya çıkan seyahat, konaklama olay ve ilişkilerinin tümüdür.
Uzay turizmi, turistlerin yüksek bedeller ödeyerek katıldıkları, kişisel tatmin ve eğlence merkezli uzay seyahatleridir. 1998’de kurulan Space Adventures, SpaceX ile gerçekleştirdiği proje ile Rusya’nın Soyuz roketlerinde Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) yedi turist göndermiştir.
Ekonomiye İlişkin Temel Kavramlar
İktisadın Tanımı
İktisat, kıt kaynakların etkin kullanımını sağlamaya çalışan bilim dalıdır. Yeryüzünde sahip olduğumuz kömür, altın, meyve, sebze, ağaç, balık gibi kaynakların miktarları sınırlıdır. Bu yüzden bu kaynakların etkin bir şekilde dağıtılması önemlidir ve iktisadın konusunu oluşturur.
İhtiyaç
İhtiyaç, karşılandığı zaman mutluluk, karşılanmadığı zaman ise elem veren duygular olarak tanımlanır. İhtiyaçlarımız yaşamın anlamıdır. İnsanoğlunun varlığını sürdürebilmesinin şartı ihtiyaçlarının giderilmesidir. İktisat biliminin amacı, kıt kaynakları insan ihtiyaçlarını en etkin biçimde karşılayacak şekilde dağıtmaktır.
Mal ve Hizmet
İnsan ihtiyaçlarını doğrudan ya da dolaylı olarak karşılama özelliğine sahip her türlü fiziksel varlığa mal denir.
Doğada her istenildiğinde serbest olarak bulunamayan, elde edilebilmesi için mutlaka belirli bir çaba harcanması ya da bir bedel ödenmesi gereken mallara ekonomik mal denir. Ekmek, araba, kalem, konaklama hizmeti, ulaştırma hizmeti gibi vb. doğada her istenildiğinde bulunabilen ve hiçbir çaba sarf etmeden ya da bedel ödenmeden elde edilebilen mallara ise serbest mal denir. Hava, su, güneş vb. gibi mallar ekonomik olmayan mallardır.
Fayda
Malların ihtiyaçları tatmin etme özelliğine fayda denir. Fayda soyut bir kavramdır. Malların faydaları kişiden kişiye değişebilir. İnsanoğluna hem ekonomik hem de serbest mallar fayda sağlar. Ancak iktisat bilimin konusunu ekonomik mallar ilgilendirir. Örneğin; açlık bir ihtiyaç, yiyecek bu ihtiyacı karşıladığı için faydaya sahiptir.
Değer
Ekonomik mal ve hizmetlere verilen nispi öneme değer denir. Fayda mutlak, değer nispi bir büyüklüktür. Değerden söz edilirken bir karşılaştırmadan söz edilmektedir.
Üretim ve Üretim Faktörleri
Sınırsız olan insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik kıt mal ve hizmetlerin miktar ya da faydalarını artırmaya yönelik her türlü çaba üretimdir. Mal ve hizmetlerin faydaları, şekil, yer, zaman ve mülkiyet olmak üzere dört şekilde artırılabilir.
Malların miktar ve faydalarının artırılabilmesi için ihtiyaç duyulan kaynaklara üretim faktörleri denir. Dünyada hiçbir mal veya hizmet, üretim faktörlerinden herhangi biri olmazsa vücuda gelemez. Bunlar emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimcidir.
Tüketim
Ekonomik mal ve hizmetlerin, insan ihtiyaçlarının giderilmesi amacıyla nihai kullanımına tüketim denir.
Fırsat Maliyeti
Üretim faktörlerinin kıt olması, bunların en iyi biçimde kullanılmasını gerektirir ki bu da insanoğlunu alternatifler arasında bir seçime zorlar. Yapılan tercihle seçilen alternatifin dışında kalan bazı ihtiyaçları karşılama fırsatı kaçacaktır. İktisat teorisinde bu durum fırsat maliyeti ya da alternatif maliyet olarak kavramlaştırılmıştır. Kısaca, bir şeyin seçilmesi nedeniyle vazgeçilen en iyi alternatifin değerine fırsat maliyeti denir. Kısaca bir kararı uygularken vazgeçilen karar şeklinde tanımlayabiliriz.
Ekonomik Birimler
Bir ülkede ekonomik faaliyetler içinde yer alan birimlere ekonomik birimler denir. Ekonomik birimler; hanehalkı, firmalar ve devlet olmak üzere 3 grupta toplanabilir.
Kıt Kaynaklar ve Kıtlık Kanunu
Sınırsız insan ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan kaynaklar sınırlıdır. Buna “kıtlık kanunu” denir. İktisat biliminin
çözmeye çalıştığı temel sorun kıtlıktır. İktisat, sınırlı kaynaklarla sınırsız ihtiyaçları karşılamak üzere insanoğlunun tatmin düzeyini maksimum kılmaya çalışır.
Ana Ekonomik Sorunlar ve Ekonomik Sistemler
İktisat biliminin uğraştığı temel problemin kıt kaynakların nasıl dağıtılacağı olduğunu söylemiştik. Toplumlar bu kaynakları dağıtırken bir iktisadi sistem seçmek durumundadır. Kapitalist ekonomik düzenlerde kaynakların nasıl dağıtılacağına görünmez el (fiyat) karar verirken sosyalist ekonomik düzende kararı merkezi planlama verir. Bir ekonomide çözülmesi gereken temel iktisadi sorunlar;
• Hangi mallar üretilecek? • Ne kadar üretilecek? • Nasıl üretilecek? • Nerede üretilecek • Üretim nasıl bölüşülecek?
Ekonomik Etkinlik
Ekonomide kıt kaynakların toplum refahını maksimize edecek şekilde üretime koşulması ve üretilen mal ve hizmetlerin bireyler arasında adaletli olarak dağıtımının yapılması durumu ekonomik etkinlik olarak adlandırılır.
İş Bölümü, Uzmanlaşma ve Mübadele
Bu kavramların birlikte ele alınmasının nedeni, aralarında birinin diğerinin nedeni ya da sonucu olma gibi yakın bir ilişkinin olmasıdır. Bir bireyin ihtiyaç duyduğu bütün malları üreterek ihtiyacını karşılaması mümkün değildir. İlkel toplumlardan itibaren her birey yeteneği doğrultusunda mal üretmiş, kendi ihtiyacından fazlasını başka mallarla değiştirme yolunu seçmiştir. Bu şekildeki davranış biçimi işbölümünü ortaya çıkarmıştır. İşbölümü, belirli işi yapan kişilerin zamanla o alanda uzmanlaşmasına neden olur. Yani uzmanlaşma işbölümünün bir sonucudur.
Verimlilik
Emek, sermaye ve doğal kaynaklar gibi üretimde kullanılan bir birim girdi başına düşen mal ve hizmet miktarını ifade eder. Uygulamada verimlilik; üretim miktarının girdi miktarına bölünmesi ile elde edilir. Yani;
Verimlilik = Üretim Miktarı / Girdi Miktarı
Turizm Ekonomisi
Turizm, kişilerin iş ya da özel zevkleri için evlerinden uzaklaşıp farklı yerlere yolculuk yapma eylemidir. Turizm ekonomisi bu kişilere hizmet veren ve onların ihtiyaçlarını karşılayan bir iş kolu olup turistin yolculuğu sırasında söz konusu olabilecek her türlü harcamaları içerir.
Az Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Turizm
Kişilerin fiziksel, psikolojik, sosyal, kültürel ve ekonomik, vb. ihtiyaçlarına cevap veren faaliyet olması, turizmin öneminin artmasına neden olmuştur. Dolayısıyla dünya ülkelerinin turizm faaliyetlerinden daha fazla pay
alabilmek için gösterdiği çabaların ne denli büyük olduğu ortadadır. Çünkü turizm faaliyetlerinin etkinliği ülkelerin gelişmesine ve büyümesine katkıda bulunurken, toplumsal anlamda refah seviyesinin de yükselmesine katkılar sunmaktadır. Nitekim hem sosyal, hem kültürel, hem de ekonomik olarak ülkelerin turizm faaliyetinden çeşitli kazanımlar sağladığı söylenebilir. Turizm, ülke içinde mevcut potansiyel işgücüne yeni, geniş istihdam olanağı oluşturduğu ve işsizlik sorunun çözümüne olumlu avantajlar sağladığı içinde önem arz etmektedir. Ayrıca ülkenin doğal, tarihi ve kültürel zenginliklerinin değerlendirilerek kalkınmaya kattığı ivme küçümsenmeyecek boyuttadır. Dolayısıyla ülkeler için hem gelir getirici hem de istihdam yaratıcı etkisinin olması, turizmin önemini ekonomik olarak da ortaya koymaktadır.
İster gelişmiş, ister gelişmekte olan isterse az gelişmiş ülke olsun turizmin toplam üretime katkısı farklı değerler alabilmektedir. Gelişmiş ülkeler sanayileşmiş ülkelere olduklarından, turizmden çok yüksek paylar almalarına rağmen, oranlar çok yüksek değildir. Gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde ise toplam üretimlerinin yüzde onunu geçen değerler bulunurken bazı ülkelerde ise oran yüzde birin altına gerilemektedir.
Az Gelişmiş Ülkelerde Turizm
Günümüzde turizmin yarattığı ekonomik, sosyal, kültürel ve politik etkiler, ülke ekonomilerinde ve özellikle uluslararası ekonomik ve politik ilişkilerde önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bu durum, yalnız uluslararası turizm hareketinden büyük pay alan gelişmiş ülkelerde değil, aynı zamanda az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde de turizme verilen önemi artırmıştır. Az gelişmiş ülkelerde modern anlamda turizmin gelişimi oldukça yeni sayılabilir. Turizmin şekil değiştirerek güneş, kum, deniz üçlemesinden çıkarak çeşitlenmesi, az gelişmiş ülkeler için bir avantaj sağlamıştır.
Gelişmekte Olan Ülkelerde Turizm
Turizm, gelişmekte olan ülkelerin birçoğunda ekonomik büyümenin vazgeçilmez bir unsuru kabul edilmekte, teknik bilgi, döviz elde edilmesi, istihdam artışı ve kıt kaynakların etkili kullanımı gibi konularda bir gelişim stratejisi olarak kabul edilmektedir. Gelişmekte olan ülkeler için turizm, önemli bir ihracat kaynağıdır. Yine bu ülkelerden bazılarında turizm geliri tek başına en önemli ihracat kalemidir. Bu sebeple, turizmin geliştirilmesi birçok ülke açısından önemli bir hedef olarak görülmektedir.