Merkantilizm ve Fizyokrasi

Terim ilk kez 1766 yılında Victor R. Mirabeau tarafından kullanılmıştır.

Devletlerin ekonomik ve siyasal gücünü artırmak için ülke içindeki altın ve gümüş miktarını çoğaltmayı temel ilke olarak belirleyen düşünceler bütünü ve bunların Kıta Avrupası ve İngiltere’deki uygulamalarına işaret eder.

Merkantilist düşüncenin ilk yazılı kaynağını 1613 yılında Antonio Serra tarafından yazılan Maden Kaynağına Sahip Olmayan Ülkelerde Altın ve Gümüşü Bollaştıran Nedenler Üzerine Kısa Bir İnceleme isimli broşürdür.

Fizyokrasi özellikle Fransa’da 1756 yılında François Quesnay’nin ekonomiye ilişkin olarak kaleme aldığı bir makale ile başlamıştır.

Partikül halinde dağılmış siyasi otoritenin merkezileşme süreci kralların önem kazanmasına, uluslaşma sürecinin hızlanarak, yeni devletlerin oluşmasına, var olanların ise sınırlarının ve milli duygularının gelişmesine yol açmıştı.

Merkantilist iktisadi düşüncenin temel amacı bireyin değil devletin ve ulusun zengin olması ilkesine dayanır.

Merkantilist düşüncenin sahip olduğu amaca ulaşmak için beş temel iktisat politikası belirlenmişti. 

1. Vergi gelirlerini artırmaktı
2. İkinci politika devletlerin borçlanmaya yönelmeleri olmuştu
3. Ülke içindeki değerli madenlerin işletmeye açılmasıydı
4. Avrupalı devletler ilk olarak kolonyalizme başvurdular
5. neredeyse dönemin bütün devletlerinin etkin bir şekilde izledikleri dış ticaret avantajı elde etmekti

İngiltere, İspanya, Fransa ve Hollanda gibi ülkeler, sömürgelerinden elde ettikleri değerli madenleri ana vatana taşıdılar. Hatta bunun için devletler, korsanlığı bile desteklediler.

Düşük maliyetle üretim yaparak yabancı ülke malları karşısında avantaj elde ederek ihracatı artırmaktı.

Merkantilistlere göre fazla nüfus;

• fazla üretime,
• çok sayıda vergi mükellefine,
• sömürgeleri koruyacak güçlü bir orduya,
• fazla iş gücünün neden olacağı düşük ücretler yoluyla dış ticarette rekabet avantajına neden olabilir.

Merkantilist düşünürler;

1. A. Serra
2. T. Gresham
3. Jean Bodin
4. Gerard de Malynes
5. T. Mun
6. William Petty
7. Sully
8. Misselden
9. Johann J. Becher
10. Philip W. von Hornick

Gresham’a göre, içinde daha fazla altın veya gümüş olan iyi paralar, içinde daha az altın veya gümüş olan kötü paralar tarafından piyasadan kovulurlardı.

Misselden

Fransa’nın özellikle tarımsal üretimde kendisine yetememesi, uluslararası arenada etkinliğinin gerilemesi ve sömürgelerinin büyük kısmını kaybetmesi bu yazarlarda bir içe dönüşü gerektirdi.

Zira devletin ekonomiye müdahale etmesi, ekonomideki dengeyi bozarak, doğal kanunların ekonomi üzerindeki işleyişini bozardı. Bu nedenle devlet, ulusal savunma, büyük bayındırlık yatırımları, eğitim öğretimin yürütülmesi ve kişilerin haklarının korunması gibi görevleri üstlenmeli ve doğal kanunların sosyal kâinatta  kendiliğinden işleyişine izin vermeliydi

Tek vergi düşüncesine götürmüştür.

Çünkü onlara göre nüfusun artabilmesinin temel koşulu gıda ürünleri arzında bir artışın olmasıydı. Bu nedenle, gıda ürünlerinde bir artış olmadan nüfusun artmasını beklemek boşuna olurdu. Nüfus artışının gıda üretimindeki artışa bağımlı olarak değerlendirilmesi, nüfus artışının ekonomi üzerinde bir baskı yapılabilmesi ihtimalini zaten ortadan kaldırıyordu. Gıda ürünleri artarsa nüfus artacak, azalırsa nüfus azalacaktı. Bu nedenle de nüfusun artışı ya da azalışı yönündeki politikalar etkin olmazdı.

Turgot zenginliğin kaynağı olarak altın ve gümüşü değil de, üretimi öne çıkararak merkantilistlerden ayrılır.

Merkantilist düşünürler üretimle değil daha çok tüketimle ilgilenmişlerdir.

Bu tablo, gelir dağılımı, maliye politikası ve dönemin sosyolojik yapısı ile ilgili olarak önemli ipuçları sunuyordu. Tabloya göre dağılımın tam olması gerekliydi. Dağılımdaki bir bozukluk artı değeri üreten kesimin durumunun kötüleşmesine neden olurdu.