HUK303U-KAMU PERSONEL HUKUKU
Ünite 7: Devlet Memurlarının Özlük Dosyaları, Yükselmeleri ve Meslek İçi Eğitimleri
Devlet Memurlarının Özlük Dosyaları
Devlet Memurları Kanunu’nun altıncı bölümünde, düzenlenen özlük dosyası, her memura ilişkin düzenlenen ve memuriyete atanmasından başlayarak, memuriyetinin sona ermesine kadar gerçekleşen bilgiler ve belgelerin kaydedildiği dosyadır. Bu dosyada, memurun mesleki bilgileri, mal bildirimleri; varsa inceleme, soruşturma, denetim raporları, disiplin cezaları ile ödül ve başarı belgesi verilmesine ilişkin bilgi ve belgeler yer almaktadır.
Özlük dosyalarının tutulma usul ve esasları Devlet Personel Başkanlığı’nca belirlenir.
Memurların özlük bilgileri, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaraları esas alınarak bilgisayar ortamında da kayıt altına alınmaktadır.
Devlet Memurlarının İlerleme ve Yükselmeleri
DMK’nin ikinci bölümünde 64 vd. maddelerinde düzenlenen devlet memurlarının ilerleme ve yükselmeleri, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi olarak iki başlık altında incelenebilmektedir.
Kademe İlerlemesi
DMK’nin 64. Maddesine göre, kademe, memurun derece içinde, görevinin önemi veya sorumluluğu artmadan, aylığında meydana gelen ilerlemedir.
Memurun kademe ilerlemesinde onay verecek mercii, atamaya yetkili amiridir.
Memurun kademe ilerlemesinin yapılabilmesi için aşağıdaki şartlar gerekmektedir:
• Memurun kademe ilerlemesinin yapılabilmesi için bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması, • Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir ka- demenin bulunması şartlarıdır.
Ayrıca bazı yörelerin kalkınmasını, bu yörelerdeki memur ihtiyacını karşılanmasını ve memurların bu yörelerde çalışmasının teşvik edilmesi amaçlarıyla, memurlara belirli bir süre görev yapmak üzere, mecburi olarak sürekli görevle atananlardan kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara, bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle geçirilen her iki yıl için bir kademe iler- lemesi daha verilmektedir.
Kademe ilerlemesine hak kazanamayan memurları, kurumları her ay alınacak toplu onaylarla belirlemektedir. Kademe ilerlemesi yapmış sayılan memurlardan ilerlemeye müstahak olmayanlar sonradan tespit edilirse; kademe ilerlemeleri, ilerlemiş sayıldıkları tarihten geçerli olmak üzere iptal edilmektedir.
Derece Yükselmesi
Memurun bulunduğu dereceden, bir üst dereceye yükselmesi ve böylelikle maaşında artış olması durumuna derece yükselmesi denir.
Memurun derecesinde yükselme yapılabilmesi için aşağıdaki şartlar aranır. Bu şartlar:
• Üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, • Derecesi içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl bulunmuş olmak, • Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş olmaktır.
Diğer şartları taşısa da üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibarıyla yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla mevcut kadroların üst derecelerine yükseltilmektedir. Memurların derece yükseltilmesine onay verecek mercii, atamaya yetkili amirdir.
Devlet memurlarının, sınıflarının öğrenim durumlarına göre giriş ve yükselebilecekleri derece ve kademelerini ayrıntılı olarak düzenleyen DMK’nin 36. Maddesine göre, öğrenim durumu da kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde dikkate alınan bir ölçüttür.
Devlet Memurlarının Hizmet İçi Eğitimleri
Devlet memurlarının, meslekte yetişmelerini sağlamak, mesleki verimliliklerini artırmak ve daha ileriki görevlere hazırlayarak yükselmelerine imkân sağlamak amacıyla tasarlanan hizmet içi eğitim, DMK’de “Devlet Memurlarının Yetiştirilmesi” başlığı altında düzenlenmektedir.
Hizmet içi eğitimin nasıl ve hangi koşullarda yapılacağı yani usul ve esasları, memurun görev yaptığı kurum ile Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelikte tespit edilmektedir. Her kurumun, hizmet içi eğitimi sağlamakla görevli en az bir tane eğitim birimi bulunmaktadır. Birden çok hizmet içi eğitim birimi olan kurumlarda, bu eğitim birimlerinden bir tanesi Merkez Eğitim Birimi adını taşımaktadır.
Kurumlar, hizmet içi eğitim amacıyla eğitim merkezleri de açabilmektedir. Söz konusu eğitim merkezlerinin kurulması ve çalışmasına ilişkin usul ve esaslar, Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınmak suretiyle ilgili kurum tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenmektedir. Bunun yanı sıra, hizmet içi eğitimin kurumlar arasında koordine bir şekilde sağlanması amacıyla ve Cumhurbaşkanı kararıyla kurumlar arası eğitim merkezleri de açılabilmektedir. Devlet memurlarının tabi olduğu eğitim genel planı, Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulmaktadır.
Devlet memurları, hizmet içi eğitimlerini, yurt dışında da alabilmektedirler. Dolayısıyla devlet memurları, sınıflarının kapsadığı hizmetlerin niteliği bakımından, aynı zamanda belirli bir dalda öğrenim ve ihtisas yapması gerektiği kurumları ve Devlet Personel Başkanlığınca kararlaştırılmış olanlara öğrenim veya ihtisas yapma izni verdiği takdirde, yabancı ülkelerin hizmetle ilgili kurumlarında veya eğitim merkezlerinde de hizmet içi eğitim alabilmektedir.
Kurumlar, hizmet içi eğitim konusunda denetime tabi tutulmaktadır. Dolayısıyla, hizmet içi eğitim vermek ve ayrıca hizmet içi eğitimi yerine getirdiklerine ve içerik olarak nasıl yerine getirdiklerine dair rapor hazırlamak ku- rumlar için yükümlülüktür. Kurumlar yıllık hizmet içi eğitim programlarına uygun olarak yürütmekte oldukları eğitim çalışmalarına dair sonuçları her altı aylık dönemin bitiminden en geç bir ay sonra Devlet Personel Başkanlığına bir raporla bildirmek zorundadırlar.
Kurumların hizmet içi eğitimlerini denetleme yetkisi Devlet Personel Başkanlığı’na aittir. Bu sebeple kurumların yurt içi ve yurt dışı eğitim programlarının hazırlanmasında ve uygulanmasında yol göstermek, yetiştirme faaliyetlerini koordine etmek ve denetlemekle yetkili mercii de Devlet Personel Başkanlığı’dır.
Kurumlar, belli sınıflarda yer alan memur kadrolarına ele- man yetiştirmek amacıyla da belli kişilere eğitim-öğretim imkânı sunma hakkına sahiptir. Kurumlar bu amaçla;
• Kendi bünyeleri içerisinde mesleki öğretim ve eğitim yapabilirler. • Yurt içindeki öğrenim kurumlarında öğrenci okutabilir ve ihtisas yaptırabilirler. • Dış memleketlerde öğrenci okutabilir ve ihtisas yaptırabilirler.
Hizmet içi eğitim veren ilgili kurumların ve Devlet Planlama Teşkilatının görüşleri alınmak suretiyle, Millî Eğitim ve Maliye Bakanlıkları ile Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları yönetmelikler tarafından; hangi kurumların ve sınıfların eleman ihtiyaçlarını karşılamak üzere okul ve kurslar açabileceği, yurt içinde veya dışında hangi öğrenim dallarında öğrenci okutabileceği, okutulacak öğrencilerin ayrılma ve seçilme usulleri, çalışmalarının izlenip denetlenmesi, çıkarılma veya geri çağrılma usulleri belirlenmektedir.
Öğrenimi sırasında Devlet hesabına okuma hakkını kaybeden veya öğrenim kurumunu kendi isteğiyle terk edenler için kurumlarınca yapılmış masrafların tümü ken- dilerinden faizi ile birlikte tahsil edilmektedir. Özel kanun ve yüklenme senedi hükümleri saklı tutulmaktadır. Ayrıca, devlet desteğiyle yurt içinde ya da dışında eğitim-öğretim hizmetinden yararlandırılan bu öğrenciler, belirli süreler için mecburi hizmete tabi tutulmaktadır.
Cumhurbaşkanınca belirtilen her derecedeki öğretim kurumları ve öğretim dalları dışında kalan kurum ve dallarda Devlet hesabına okutulanların, mecburi hizmet şartları aşağıda sıralanmıştır:
• Yurt içinde Devlet hesabına okutulan öğrenciler (Tatiller dahil) öğrenim süreleri kadar, • Yurt dışındaki öğretim kurumlarında Devlet hesabına öğrenimlerini bitiren öğrenciler (Tatiller dahil) öğrenim sürelerinin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdürler.
Ayrıca, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere üç ay ve daha fazla süre ile dış memleketlere gönderilen memurlar gönderilme şekilleri ne olursa olsun yurt dışında kaldıkları sürenin iki katı kadar mecburi hizmet yükümlüğüne girmektedirler.
Mecburi hizmet yükümlüğü bulunan memurlar, yarışma sınavına tabi tutulmaksızın atanırlar.
Mecburi hizmet kapsamında bulunan memurlar yetiştirme, eğitim veya staj sürelerinin bitiminden itibaren en fazla iki ay içinde kurumlarına başvurmak zorundadırlar. Bu memurlardan;
• Başvuru tarihinden itibaren en geç üç ay içinde bir göreve atanamayanlar mecburi hizmet yükümlülüğünden muaf olmaktadır. Mecburi hizmet, krediye dönüştürülmek istenirse, bu süre isteğin karara bağlandığı tarihten başlamaktadır. Söz konusu durum memurun kendi kusuru ile gerçekleşirse, memurlar bundan doğan zararı tazmini karşılamak zorundadır.
• Başvurmayan veya atanma için gerekli belgelerini tamamlamayan memurlar, yol giderleri de dahil olmak üzere, kendilerine kurumlarınca yapılan bütün giderleri yüzde elli fazlasıyla ödemekle yükümlüdür.
• Atanmasına rağmen yükümlü bulundukları mecburi hizmeti bitmeden ayrılmış veya bir ceza sebebiyle memurluktan çıkarılmış olan memurlar mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı tutarı yüzde elli fazlasıyla ödemekle yükümlüdür.
• Cumhurbaşkanınca hizmetlerine gerek olmadığına karar verilen memurların mecburi hizmet yükümlülükleri krediye dönüştürülebilir.
• Millî Eğitim Bakanlığı ilk ve orta dereceli okullar ile, kurslarda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından okutulan parasız yatılı öğrencilerin mecburi hizmetlerinde, bu kanuna tabi olan kurum ve kuruluşlarda ihtiyaç olmaması durumunda bunların mecburi hizmet yükümlülüğünü kaldırmada yetkili merciidir. Kurumların, ihtiyacı olup olmadığı bir aylık süre verilmek ve Resmî Gazete’de ilan edilmek suretiyle tespit olunur. Askerlikte geçen süre mecburi hizmetten sayılmaz. Mecburi hizmetini yapmakta iken yasama organına seçilenlerin yükümlülükleri seçildikleri sürece ertelenir.