Kolluk

alanda yürütülen işlem ve faaliyeti kapsadığı için “genel” Kamu Düzeni nitelemesini almakta, bu da kendi içinde “merkezi idare”

Devletin egemenlik yetkisine dayanarak ve kamu gücünü ve “mahalli idare” kolluğu olmak üzere ikiye kullanmak suretiyle toplumsal asayiş, emniyet, güvenlik, ayrılmaktadır. “Özel (hizmet)” kolluk ise, genel kolluğun dirlik, esenlik ve genel sağlık şartlarını sağlamak tersine tek bir kamusal hizmetin düzgün, düzenli ve amaçlarıyla kamu düzenini sağlamaya ve korumaya güvenli biçimde işlemesi ve sunulması için tedbir alıp yönelik tüm etkinlikleri, iş, işlem ve eylemleri idare denetim yapan ve gerektiğinde müeyyide uygulayan hukukunda “kolluk faaliyetleri” olarak adlandırılmaktadır. kolluktur.

İdare hukukunda “kolluk” kavramı maddi anlamda kamu Bu çerçevede; düzeninin sağlanması, korunması ve sürdürülmesini amaçlayan “idari etkinlikleri” ifade ederken organik • Adli kolluk: Suç işlenip kamu düzeni bozulduktan anlamda da bu faaliyetleri yürüten görevleri içermektedir. sonra işlenen suçu ve suç delillerini ortaya çıkarma, suçu işleyenleri yakalayıp adli “Kamu düzeni” kavramının kapsamının, içeriğinin, sınır makamlara teslim etmeye yönelik faaliyetlerdir. ve unsurlarının netleşmesi kolluk hizmetlerinin Yani adli kolluk suç işlendiğinde ortaya anlaşılması açısından çok önemlidir. Kamu düzeni çıkmaktadır. Adli kolluk, kamu düzenini bozan kavramıyla, sağlandığında toplumsal güvenlik, huzur, eylemleri bastırmaya, cezalandırmaya yönelik sükûn, dirlik, asayiş ve genel sağlığın korunup kamu (reaktif) bir faaliyettir. yararının gerçekleştiği, bozulduğunda ise kamu yararının • İdari kolluk: Kamu düzenini korumak amacıyla, olumsuz yönde etkilendiği bir düzenden söz edilmektedir. kamu düzeni bozulmadan önce gerekli tedbiri Binaenaleyh, kamu düzeni, toplumsal alanda düzen tesis alma, önleme, denetleme faaliyetleridir. Suç eden kurallar bütünüdür. Yani, toplumun dış maddi işlenmesinden önce olduğundan, idari kolluğa düzenidir ki bu da yollar, parklar meydanlar, alışveriş “önleyici (proaktif) kolluk” da denilmektedir. merkezleri, çarşılar, pazarlar, kafeler, kıraathaneler, eğlence yerleri, tiyatro, sinema, hamam, otel, lokanta gibi Öte yandan Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun 9. Maddesinde toplumun genelinin ortak olarak kullandığı herkese açık idari ve siyasi polis tasnifine yer verilmektedir:

kamusal mekânlarda geçerli bulunan düzeni ifade A) İdari polis, içtimai ve umumi intizamı temin etmektedir. etmekle mükellef olan kısımdır.

Kolluk faaliyetlerinin amacı olan kamu düzeninin B) Siyasi polis, Devletin umumi emniyetine taalluk geleneksel anlamda dört unsurunun olduğunu söylemek eden işlerle mükellef olan kısımdır.

mümkündür: Hukukumuzda siyasi kolluk Milli İstihbarat Teşkilatı’dır.

• Kamu güvenliği (emniyeti, asayişi) İdari kolluk da genel idari kolluk ve özel idari kolluk • Dirlik ve esenlik olmak üzere ikiye ayrılır. Genel idari kolluk, İçişleri • Genel sağlık Bakanlığı bünyesinde görev yapan dört personelden • Genel ahlak oluşur: Polis, jandarma, sahil güvenlik ve bekçi. Genel idari kolluk da kendi içinde merkezi ve mahalli olmak Küreselleşmeyle beraber değişen sosyal, ekonomik, üzere ikiye ayrılır. Merkezi idare kolluğu, İçişleri siyasal ve hukuki parametrelerle kamu düzeninin kapsam Bakanlığı bünyesinde teşkilatlanmış ve istihdam edilen ve içeriği de değişmekte, genişleyip ve zenginleşmektedir. kolluk görevlileridir. Mahalli idare kolluğu ise; il özel Bu bağlamda, kamu düzeninin yeni unsurları olarak idaresi, belediye ve köy olmak üzere anayasal mahalli literatüre giren kavramlar şunlardır: idare birimleri bünyesinde, bu birimlerin görev, yetki ve • İnsan onuru sorumlulukları kapsamında teşkilatlanıp denetim yapan, • Estetik önlem alan, müeyyideler uygulayan ve diğer hizmet • Ekonomik kamu düzeni alanının gerektirdiği iş, işlem ve etkinlikleri yürüten • Ekolojik kamu düzeni kolluktur.

Kolluk Türleri Özel idari kolluk ise genel idari kolluğun dışında kalan, kendi özel kurucu kanunları olan, kamu düzeni, güvenliği, Kolluk “adli” ve “idari” kolluk olmak üzere ikiye dirlik ve esenlik ile sağlık konularında özel olarak ayrılmaktadır. “Adli” kolluk, kanunların suç olarak belirlenmiş görevleri olan, sadece bu özel faaliyet alanında nitelediği eylemlerin işlenmesinden yani kamu düzeninin kolluk işlem ve eylemi tesis etmekle yetkili ve görevli bozulmasından sonra, suç faillerini ve delilleri araştırıp kolluktur. Başlıca özel idari hizmet kolluk türleri bulmak ve adli makamlara teslim etmek şeklinde şunlardır: yürütülen bir faaliyettir. Dolayısıyla adli kolluk idare hukukunun değil ceza hukukunun alanına girmektedir. • Orman Muhafaza Kolluğu (1956 tarih ve 6831 İdare hukukunun alanına giren “idari (mülki)” kolluk sayılı Orman Kanunu) kendi içinde önce “genel” ve “özel (hizmet)” kolluğu • Limanlar Zabıtası (1925 tarih ve 618 sayılı olarak ayrılmaktadır. Genel kolluk, birden çok türde ve Limanlar Kanunu)

• Ordu Zabıtası (İnzibat) (1961 tarih ve 211 sayılı • Vali → il halkının sağlık, esenlik, huzur ve Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu) mutluluğu için gerekli önlemleri alır, idari • Hudut ve Sahiller Sağlık Kolluğu (1930 tarih ve yaptırım kararları alır. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu) Belediyelerde; • Sınır Kolluğu (1988 tarih ve 3497 sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkında • Belediye Meclisi → yönetmelikleri kabul eder. Kanun ve 1982 tarih ve 2692 sayılı Sahil • Belediye Encümeni → belediye sınırları içinde Güvenlik Komutanlığı Kanunu) umuma açık yerlerin açılış kapanış saatlerini • Çiftçi Mallarını Koruma Kolluğu (1941 tarih ve belirler, kanunda öngörülen idari yaptırım ve para 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması cezalarını verir. Hakkında Kanun) • Belediye Başkanı → belde halkının sağlık, esenlik, • Özel Güvenlik Kolluğu (2004 tarih ve 5188 sayılı huzur ve mutluluğu için gerekli önlemleri alır. özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun) Köylerde; Son olarak son dönemde kolluk faaliyetleri alanında gerek • İhtiyar Meclisi (ihtiyar heyeti) → düzenleyici literatürde gerekse uygulamada kamu güvenliğini işlem yapar. tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesi çerçevesinde özel güvenlik kolluğu • Muhtar → bireysel işlemler yapar. Aynı zamanda yaygınlaşmaya başlayan bir kolluk türü daha vardır: Özel köy idaresinin kolluk amiridir.

güvenlik kolluğu. Özel İdari (Hizmet) Kolluk Makamları

Kolluk Makamları, Amirleri ve Personeli Özel idari kolluk turizm, gümrük, çevre, maliye, orman, av, hudut ve sahiller, kara-deniz-hava trafikleri gibi sadece Kolluk makamları, kolluk faaliyetlerinin amacı olan kamu belirli alanlarda kolluk faaliyetleri yürüttüklerinden hizmet düzeninin sağlanması ve korunması amacıyla düzenleyici kolluğu olarak da adlandırılır. Özel idari hizmet ve/veya bireysel işlemler yapmaya yetkili kılınmış kolluğunda kolluk makam ve amirleri ilgili özel kamu mercilerdir. hizmetlerini yürütmekle görevli bakanlık teşkilatının Merkezi İdari Kolluk Makamları, Amirleri ve Personeli başında olan bakan ve ilgili genel müdürdür. Bu kurum ve Merkezi idari kolluk makamları ve kolluk alanında kabul kuruluşların asli görevlerini yürüten ana hizmet edebilecekleri düzenleyici işlemler şunlardır: birimlerinde çalışan personel de kolluk personelidir.

1. Cumhurbaşkanı → Cumhurbaşkanlığı Kolluk İşlemleri, Usulleri, Kolluk Yetkilerine kararnamesi, yönetmelik ve genelgeler çıkarır. İlişkin Hususlar 2. İçişleri Bakanı → yönetmelik çıkarır. Kolluk İşlemleri 3. Valiler → genel emir çıkarır. Kolluk makamları genel, soyut, objektif kural işlem ya da 4. Kaymakamlar → zabıta alanında genelgeler norm niteliğinde düzenleyici işlemler ile duruma, olaya, çıkarabilirler. kişiye özgü sübjektif bireysel (birel) işlemlerle ya da idari Yukarıda sayılan dört görevli hem kolluk makamı hem de kararlarla kolluk görev ve yetkilerini kullanırlar. kolluk amiri olup, yine bu görevliler bireysel kolluk Düzenleyici kolluk işlemleri: Düzenleyici işlemler, kural- işlemleri de yapabilirler. işlem yani norm niteliğinde genel, soyut, objektif, kişilik-dışı Mahalli İdari Kolluk Makamları, Amirleri ve Personeli sürekli uygulanan ve tükenmeyen nitelikteki idarenin tek Mahalli idareler il, belediye veya köy gibi coğrafi ve yanlı işlemlerine verilen isimdir. Düzenleyici kolluk mekân sınırlı ve belirli bir alanda onlarca genel kamu işlemleri ise kolluk makamlarının kamu düzeni sağlamak hizmetini sunan yetkili kamu tüzel kişilerdir. Belediyeler veya düzenin sürdürülmesini sağlamak amacıyla yaptıkları Kanunu’nda belediye ve köy kolluklarına verilen görev ve kural-işlem (norm) içeriğinde ancak birincil/asli kaynak olan yetkiler belirli bir faaliyetle sınırlı olmayıp, yörenin kanunları izleyen, dolayısıyla tali, ikincil ve türev, tek yanlı mahalli müşterek ihtiyaçları çerçevesinde genel olarak nitelikteki cebri, uyulması zorunlu, sınırlayıcı, koruyucu tüm kamu düzeniyle alakalı faaliyetlerini kapsamaktadır. ancak buyurucu ve müeyyideler getiren idari işlemlerdir.

Dolayısıyla mahalli idare kolluğu, genel idari kolluğun Daha önce anlatıldığı üzere kolluk amirleri ve kolluk merkezi idare kolluğu ile birlikte diğer bir ayağını personeli düzenleyici işlem yapamazlar. Dolayısıyla oluşturmaktadır. merkezi idare ve mahalli idareler adına düzenleyici kolluk

İl özel idaresi kapsamında; işlemi yapmaya yetkili olanlar “kolluk makamları” şöyle gösterilebilir: • İl Genel Meclisi → yönetmelikleri kabul eder. Merkezi idare adına: • İl Encümeni → belediye sınırları dışında açılış kapanış saatlerini belirler, kanunda öngörülen • Cumhurbaşkanı: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi idari yaptırım ve para cezalarını verir. ve yönetmelik

• İçişleri Bakanı: Yönetmelik 4. Kolluk işlem ve eylemi temel hak ve hürriyetlerin • Valiler: Genel emir özüne dokunmamalıdır. • Kaymakamlar: Zabıta alanında genelgeler 5. Kolluk işlem ve eylemleri demokratik toplum çıkarmak suretiyle düzenleyici işlem yapabilirler. düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine aykırı olmamalıdır. Mahalli idareler adına: 6. Kolluk işlem ve eylemleri ölçülülük ilkesine

• İl genel meclisi: Yönetmelik aykırı olmamalıdır.

• Belediye meclisi: Yönetmelik çıkarmak suretiyle Kolluk Faaliyetlerinin Denetimi düzenleyici işlem yapabilirler. Kolluk işlem ve eylemleri, idarenin diğer tüm eylem ve

Bireysel kolluk işlemleri: Bireysel ya da birel idari işlemlerinde olduğu gibi idari hiyerarşik denetim ile işlemler (idari kararlar), belirli kişilere, durumlara, hukukilik açısından yargısal denetime tabidir. olaylara özgü, sübjektif, somut, spesifik, özel, tükenen ve Kolluk Yetkilerinin Genişlemesi geçici nitelikte olan idari işlemdir. Bireysel kolluk işlemi de kamu düzeninin sağlanması veya düzenin Kolluk yetkileri olağan dönemlerde kamu düzenini sürdürülmesini sağlamak amacıyla yasayla açıkça korumaya yeterli olurken savaş, seferberlik, ayaklanma, belirlenmiş esas, usuller çerçevesinde ve yine yasayla deprem ve salgın hastalıklar gibi olağanüstü hallerde kamu tanımlanan kişi, durum ya da olaylara ilişkin olarak düzenini korumaya yeterli olmamaktadır. Bu yüzden bu yapılmış idari işlemdir. Bireysel kolluk işlemleri, hem gibi dönemlerde kamu düzenini korumak için daha ağır ve kolluk makamları hem de kolluk amirleri tarafından etkin, temel hak hürriyetleri daha kısıtlayıcı kolluk yapılabilmektedir. önlemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Olağanüstü dönemlerde kolluk makamlarının aldığı önlemler ve Kolluk Usulleri koyduğu sınırlamalar artmakta, özellikle de takdir yetkisi

Kamu düzeninin korunması için kolluk makamları bazı oldukça yaygınlaşıp genişlemektedir. faaliyetlerin yapılabilmesi için çeşitli usuller öngörmüştür. Bu usullere “kolluk usulleri” adı verilmektedir.

Bu usuller şunlardır:

• Serbestlik usulü • İzin (ruhsat) usulü • Bildirim usulü

Kolluk Yetkilerinin Çatışması ve Yarışması

Ülkemizde birden fazla kolluk makamı ve teşkilatı olduğu için zaman zaman bunların faaliyet, düzenleme ve yetkileri arasında çakışma, çatışma, iç içe geçme, yarışma vb. gibi sorunlar ortaya çıkması da kaçınılmazdır. Bu tür durumlara ilişkin idari uyuşmazlıkların ve çatışmaların çözümüne ilişkin mevzuatımızda bir çözüm yolu ya düzenleme öngörülmemiştir.

Kolluk yetki, faaliyet ve düzenlemelerinin çatışıp yarışması durumlarında idare hukuku literatüründe bazı çözümler öngörülmüştür.

Kolluk Yetkisinin Sınırları ve Hukuka Uygunluğu

Kolluk faaliyetleri temel hak ve hürriyetleri kısıtlayıcı niteliktedir. Ancak idare kamu düzenini sağlama görevini yerine getirirken Anayasaya ve hukuka uygun hareket etmelidir. Kolluk işlem ve eylemlerinin Anayasaya uygun olması için şu asgari şartların gerçekleşmesi gerekmektedir:

1. Kolluk işlem ve eylemi Anayasanın ilgili maddesinde belirtilen sebeplere (özel sınırlama sebeplerine) dayanmalıdır. 2. Kolluk işlem ve eylemi kanuna dayanmalıdır. 3. Kolluk işlem ve eylemi Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olmalıdır.